Mania
| Epizod maniakalny | |||||||||||||
|
|||||||||||||
| MeSH | D001714 | ||||||||||||
Mania – zaburzenie psychiczne (nie choroba sensu stricto) z grupy zaburzeń afektywnych charakteryzujące się występowaniem podwyższonego bądź drażliwego nastroju. Stany maniakalne zazwyczaj opisywane są przez pacjentów jako doświadczenia przyjemne; sprawiające, że czują się szczęśliwi. Pacjenci, których nastrój podczas manii jest drażliwy, nie opisują tego doświadczenia jako przyjemne, szybko się frustrują, a próba wpływu na ich zamiary powoduje u nich nasilenie gniewu bądź występowanie urojeń prześladowczych.
W przypadku drażliwej odmiany manii nadmiar energii odczuwany przez pacjenta zwykle zużywany jest bezproduktywnie lub wręcz destruktywnie (np. spontaniczne i energiczne robienie "porządków" w domu, bez względu na porę dnia, przy czym wyrzucane są też potrzebne lub cenne rzeczy).
Uczucie drażliwości występuje u 80% chorych, obniżony nastrój u 72%, a u 69% jego chwiejność. Typowe uczucie nieuzasadnionej euforii występuje u 71% chorych.
Spis treści |
Najczęstsze objawy manii [edytuj]
- często brak wglądu w chorobę
- przymus mówienia, gadatliwość zdająca się nie mieć końca (98% chorych)
- pobudzenie psychoruchowe (hiperbulia) (87% chorych)
- zmniejszona potrzeba snu (lub nawet kilkudniowy całkowity brak potrzeby snu, 81% chorych) albo zaburzenia rytmu okołodobowego
- gonitwa myśli (synonimicznie tachyfrenia, myślotok) (71% chorych)
- odhamowanie seksualne (57% chorych)
- często: trudności w koncentracji
- często: zawyżona samoocena
- niekiedy: zmniejszenie krytycyzmu (podejmowanie lekkomyślnych działań)
- ogólne zwiększenie energii, niekiedy samoistne poczucie siły
Przyczyny [edytuj]
Przyczyny tego stanu świadomości, pomimo ciągłego wzrostu wiedzy medycznej, wciąż nie są znane dokładnie. Obecnie przypuszcza się, że wystąpienie manii wiąże się ze wzrostem aktywności serotoniny oraz noradrenaliny, czyli przeciwnie do sytuacji stwierdzanej w depresji.
Niektóre choroby somatyczne mogą doprowadzić do wystąpienia manii, są nimi:
- infekcje, nowotwory, urazy oraz zawały mózgu (zatory w naczyniach krwionośnych mózgu)
- nadczynność tarczycy
- niewydolność nerek
- padaczka skroniowa
- pelagra
- pląsawica Huntingtona
- stwardnienie rozsiane
- toczeń rumieniowaty układowy
- zespół Cushinga (także wywołany przez kortykosterydy, jak hydrokortyzon, prednizolon itp.)
Substancje psychoaktywne mogące doprowadzić do wystąpienia epizodu manii:
- amfetamina i jej prosto podstawione typowo stymulujące pochodne oraz metabolity (pochodne wielopodstawione w sposób bardziej skomplikowany mają już działanie psychodeliczne)
- cymetydyna
- DOPA
- kaptopryl
- kokaina
- glikokortykosterydy, czyli sterydy kory nadnerczy, takie jak hydrokortyzon i jego syntetyczne o wiele silniejsze pochodne (pomimo zastosowania tylko w leczeniu chorób obwodowych, np. autoimmunologicznych chorób trzew, mają silne działanie na mózg, zwłaszcza hipokamp, choć nie tylko, gdyż będąc substancjami wysoce niepolarnymi przekraczają barierę krew-mózg z wielką łatwością, a w mózgowiu aktywują tamtejsze receptory glukokortykoidowe, które są wszechobecne w organizmie człowieka)
Dowiedziono, że skłonność do poirytowania i agresji, reakcje psychotyczne, stany paradoidalne i poważna depresja mogą wystąpić, szczególnie u chorych cierpiących wcześniej na podobne lub pokrewne zaburzenia psychiczne[1].
-
- zmniejszenie objętości i upośledzenie funkcji hipokampa[2][3], poprzez oddziaływanie na receptory glikokortykosteroidowe zlokalizowane w OUN, a także wskutek polekowego zwiększenia stresu oksydacyjnego w tej części mózgowia[4] oraz wpływ na układ dopaminergiczny i neurotensynergiczny[5]
- leki cholinolityczne (rzadko – u osób podatnych)<bnf>, przeciwmalaryczne oraz przeciwwirusowe
- psychodeliki<bnf> (w przypadku, gdy osoba zażywająca takową substancję znajduje się akurat w dobrym nastroju – bowiem w przypadku zażycia w stanie przygnębienia lub niewyleczonej depresji możliwe są negatywne i wybitnie przykre doznania, tzw. bad-tripy
Mania może wystąpić także podczas leczenia lekami przeciwdepresyjnymi fazy depresyjnej choroby afektywnej dwubiegunowej (zmiana fazy).
Leczenie [edytuj]
Epizody manii leczy się za pomocą leków stabilizujących nastrój (tzw. stabilizatorów): (sole litu) oraz lekami przeciwpadaczkowymi (kwas walproinowy, lamotrygina, niekiedy karbamazepina (powoduje odwapnienie kości po dłuższym stosowaniu, gdyż silnie przyspiesza rozkład witaminy D3).
W celu szybkiego opanowania zaburzeń zachowania, zwłaszcza wymykających się spod kontroli, w początkowym okresie leczenia manii stosuje się nawet typowe leki przeciwpsychotyczne takie jak olanzapina czy haloperidol.
W celu opanowania podniecenia niektórzy lekarze podają benzodiazepiny (np. lorazepam (Lorafen) lub tańszy i znany od lat 60. XX wieku diazepam (Relanium).
Mania w języku potocznym [edytuj]
Słowo mania w języku potocznym często używane jest w znaczeniu posiadania pasji[6]. W języku potocznym urojenia prześladowcze często określa się jako manię prześladowczą[7], jednak pod względem medycznym jest to określenie błędne.
Zobacz też [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Alasdair D. Cameron: Psychiatria. Wyd. II. Wrocław: Urban & Partner, 2005, s. 11-19, 121-122, seria: Crash Course. ISBN 978-83-8958-176-1.
Przypisy
- ↑ British National Formulary Nr 61. John Martin (red.). Londyn: BJM Group/Pharmaceutical Press, 2011. ISBN 9780853699620.
- ↑ Chronic Glucocorticoids Increase Hippocampal Vulnerability to Neurotoxicity under Conditions That Produce CA3 Dendritic Retraction But Fail to Impair Spatial Recognition Memor...
- ↑ Glucocorticoid Effects on Memory Retrieval Require Concurrent Noradrenergic Activity in the Hippocampus and Basolateral Amygdala – Roozendaal et al. 24 (37): 8161 – Journal of...
- ↑ Glucocorticoids Enhance Oxidative Stress-Induced Cell Death in Hippocampal Neurons in Vitro
- ↑ Steroid effects on brain functions: an example of the action of glucocorticoids on central dopaminergic and neurotensinergic systems
- ↑ Mania – Słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN.
- ↑ Mania prześladowcza – Słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN.
