Mappa mundi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Mappa mundi, fr. mappemonde (w dosłownym tłumaczeniu płótno świata, jako że pierwsze mapy kreślone były na płótnie) – typ najwcześniejszej, średniowiecznej mapy, przedstawiającej cały znany ówcześnie świat.

Wprawdzie pierwsze mapy pochodzą z IV wieku n.e., za twórcę tego typu mapy uchodzi jednak hiszpański mnich Beatus (ok. 730-800), który przedstawił świat w ten sposób w pracy Commentaria in Apokalypsin z 776 roku[1]. Jego oryginalne dzieło zaginęło i znane jest tylko z późniejszych kopii. Starannie wykonane i bogato zdobione, mappae mundi treściowo uzależnione były od map typu O-T i podobnie jak one przedstawiały wizję świata (tj. trzech znanych ówcześnie kontynentów: Europy, Azji i Afryki) przede wszystkim zgodnie z doktryną Kościoła, lekceważąc aspekt merytoryczny[1].

Mappae mundi orientowane były w kierunku wschodnim i przedstawiały Ziemię jako oblany Oceanem okrąg z Jerozolimą jako centrum. Pozbawione siatki kartograficznej i jakiejkolwiek podstawy matematycznej ukazywały mocno zniekształcone kontury lądów. Bogate w treść podawały szczegółowe informacje fizycznogeograficzne na temat rzek, gór, krain i ludów. Informacje te jednak pozbawione były w większości wartości merytorycznej, przepełnione warstwą mitologiczną i legendarną[2].

Do czasów nam współczesnych zachowało się blisko 600 mappae mundi, ale tylko mapa z Hereford z roku około 1290, przechowywana w katedrze w Hereford w Anglii, nosi oficjalnie nazwę Mappa Mundi[3]. Na mapie tej, obok licznych wyobrażeń religijnych, znalazł się zapis informujący, że „pomiary świata” (niezależnie, co termin ten mógł oznaczać) zapoczątkowane zostały za Cezara i że pomiarów owych dokonać mieli Nicodoxus (wschód), Theodoxus (północ i zachód) i Policlitus (południe)[2].

W średniowieczu weszły do użycia dwa nowe typy map: mapy traktów lądowych i szlaków morskich. W związku z ich praktycznym przeznaczeniem były nie tak bogato zdobione[2].

Przykładowe mappae mundi[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Sirko: Zarys historii kartografii. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1999. ISBN 83-227-1293-6.
  • Carl Waldman, Jon Cunningham: Encyclopedia of Exploration. T. II: Places, Technologies, and Cultural Trends. New York: FactsOnFile, 2004. ISBN 0-8160-4677-8.