Marcel Reich-Ranicki
Marcel Reich-Ranicki (ur. 2 czerwca 1920 we Włocławku) – niemiecki krytyk literacki polsko-żydowskiego pochodzenia, urodzony jako Marcel Reich. W Polsce używał także imienia Marceli.
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
W 1929 po bankructwie ojca przeniósł się z rodzicami do Niemiec. Uczył się w gimnazjum w Berlinie. Wydalony z III Rzeszy jako Żyd bez niemieckiego obywatelstwa, wrócił w 1938 do Polski.
W getcie warszawskim był szefem biura tłumaczeń Judenratu i pisał recenzje muzyczne dla Gazety Żydowskiej. Zdołał się wydostać na aryjską stronę i ukrywał się u polskiej rodziny na Pradze, gdzie 7 września 1944 wkroczyła Armia Czerwona. Pod koniec 1944 pracował jako cenzor w Lublinie[1], w 1945 kierownik grupy operacyjnej WUBP w Katowicach. Później pracował dla polskich służb specjalnych (pseudonim "Albin"), m.in. w Polskiej Misji Wojskowej w Berlinie w latach 1948–1949 (jako rezydent wywiadu UB) na stanowisku konsula w Londynie pod nazwiskiem Ranicki, które następnie przybrał jako drugi człon jego nazwiska[2].
Publikował m.in na łamach tygodnika "Świat" i gazety "Trybuna Ludu". W 1949 musiał wracać do Polski oskarżany o wydanie wizy wydalonemu z Niemieckiej Partii Komunistycznej szwagrowi, za co wyrzucono go z partii i przez 2 tygodnie przetrzymywano w więzieniu. Następnie pracował jako lektor literatury niemieckiej w Wydawnictwie Ministerstwa Obrony Narodowej. Od 1951 pracował jako niezrzeszony pisarz, jednak na początku 1953 roku otrzymał zakaz publikacji, który utrzymano aż do końca 1954 roku. Pracował w Polskim Radiu wraz z małżonką. W 1958 opuścił Polskę emigrując do RFN.
W Niemczech zyskał rozgłos jako krytyk literacki. W kręgu znawców literatury nadano mu przydomek "Papieża literatury", który bardzo szybko upowszechnił się. Od 25 marca 1988 do 14 grudnia 2001 prowadził popularny telewizyjny program o nazwie: Kwartet literacki (Das literarische Quartett), w którym wykazywał się dużym poczuciem humoru oraz wygłaszał błyskotliwe, odważne, choć często kontrowersyjne opinie. Przyczynił się do rozpropagowania w Niemczech literatury polskiej, m.in. książki Andrzeja Szczypiorskiego "Piękna pani Seidenmann" (w Polsce wydanej pod tytułem "Początek").
W latach 1968 do 1969 Ranicki wykładał literaturę na amerykańskich uniwersytetach, w latach 1971 do 1975 posiadał profesurę w Sztokholmie i Uppsali. Od 1974 jest profesorem tytularnym (Honorarprofessor) na Uniwersytecie Karla Eberharda w Tybindze. W 1990 otrzymał tytuł profesora wizytującego na Uniwersytecie Heinricha Heinego w Düsseldorfie (Heinrich-Heine-Gastprofessur), a w 1991 tytuł profesora wizytującego na Uniwersytecie Heinricha Hertza w Karlsruhe (Heinrich-Hertz-Gastprofessur).
[edytuj] Nagrody i wyróżnienia
W 2006 Uniwersytet Humboldtów w Berlinie zdecydował o przyznaniu Ranickiemu honorowego doktoratu. Jak wyjaśnił rektor uniwersytetu, chciano tym gestem uznać swoją winę za to, że Reich-Ranicki nie został przyjęty na uczelnię (w latach 1928–1946 noszącą nazwę Friedrich-Wilhelms-Universität) z powodu swego żydowskiego pochodzenia. Nadanie tytułu nastąpiło 16 lutego 2007 i połączone było z uroczystym zakończeniem semestru zimowego 2006/07.
[edytuj] Życie prywatne
Był żonaty z polską Żydówką z Łodzi Teofilą (Tosią) Langnas (ur. 12 marca 1920, zm. 29 kwietnia 2011 we Frankfurcie nad Menem), którą poznał w getcie, i z którą ma syna Andrzeja (ur. 30 grudnia 1948). Ranicki mieszkał wraz z małżonką we Frankfurcie nad Menem w dzielnicy Dornbusch. Jego syn Andrzej (dzisiaj: Andrew Alexander Ranicki) jest profesorem matematyki na uniwersytecie w Edynburgu.
Znany brytyjski malarz Frank Auerbach jest kuzynem Ranickiego.
Przypisy
- ↑ Krzysztof Masłoń: Życiorys wypolerowany. Rzeczpospolita, 24-25 listopada 2007. ss. A18-A19.
- ↑ Piotr Gontarczyk: Reich-Ranicki i fałszywy życiorys. Życie Warszawy, 13 października 2006.
[edytuj] Bibliografia
- Marcel Reich-Ranicki, Moje życie, Wrocław, Ossolineum 1996
- Norbert Honsza, Stephan Wolting, Marcel Reich-Ranicki: Moją ojczyzną jest literatura, Wrocław, Ossolineum 2007
- Gerhard Gnauck, Marcel Reich-Ranicki. Polskie lata, Warszawa 2009
- R. Libera, Marcel Reich-Ranicki przed Centralna Komisją Kontroli Partyjnej (1950-1957), „Zeszyty Historyczne”, Paryż 2009, zeszyt 167, s. 182-283.
- U. Wittstock, Marcel Reich-Ranicki.Geschichte eines Lebens, München 2005
- K. Taborska, Krytyka jako autokreacja. Wizerunki Marcela Reicha-Ranickiego,Poznań 2008
