Marcinkowice (powiat nowosądecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Marcinkowice
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Chełmiec
Wysokość 271 m n.p.m.
Liczba ludności 2160
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 33-393
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0420452
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Marcinkowice
Marcinkowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Marcinkowice
Marcinkowice
Ziemia 49°40′12,06″N 20°38′55,52″E/49,670017 20,648756Na mapach: 49°40′12,06″N 20°38′55,52″E/49,670017 20,648756
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół
Kaplica dworska
widok z Białowodzkiej Góry w kierunku pd.-wsch. - Dunajec, dalej wieś Marcinkowice

Marcinkowicewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Chełmiec. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

Wieś zajmuje 6,1% terenu gminy oraz liczy 8,5% ludności gminy (ok. 2160 mieszkańców).

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Marcinkowice leżą w Kotlinie Sądeckiej u podnóża Białowodzkiej Góry w Beskidzie Wyspowym, w pobliżu miejsca, gdzie potok Smolnik wpada do Dunajca. Wieś leży przy drodze powiatowej LimanowaChełmiec oraz przy linii kolejowej 104 Nowy SączChabówka[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze ślady człowieka na terenie Marcinkowic związane są z kulturą łużycką (XV-V w. p.n.e.) - Grodzisko nad zakolem Dunajca oraz na Białowodzkiej Górze (wzniesienie Zamczysko 608 m). Były to kawałki glinianych naczyń, broni itp.

Marcinkowice jako wieś powstały prawdopodobnie w XIV wieku, w 1390 r. notowane są w zbiorze dokumentów staropolskich. Nazwa wsi Marcinkowice pochodzi od imienia Marcinek, domniemanego rycerza założyciela.

Od XIV-XV wieku Marcinkowice były wsią rycerską, a od przełomu XV/XVI wieku — szlachecką, przez długi okres należały do rodziny Marcinkowskich, herbu Gryf. W czasie potopu szwedzkiego Szwedzi i Arianie z Dąbrowy spalili dwór oraz inne zabudowania wiejskie.

W wyniku I rozbioru Polski Marcinkowice znalazły się w granicach Austrii. W 1864 roku właścicielami wsi zostali hrabiostwo Marasse z Jurkowa.

16 grudnia 1884 roku oddana została do użytku Galicyjska Kolej Transwersalna, przechodząca przez wieś.

W 1886 wybudowano pierwszą szkołę powszechną. Kolejnym właścicielem dworu i majątku został w 1891 Albert Fauck, do którego należały kopalnie ropy naftowej w Klęczanach. Po jego śmierci w 1919 synowie Moritz i Albert wydzierżawili majątek Żydowi Gelbie, a potem w 1921 sprzedali go Stanisławowi Morawskiemu.

W dniach 5-6 grudnia 1914 - w czasie I wojny światowej - rozegrała się tu bitwa między wojskami rosyjskimi a legionami polskimi dowodzonymi przez Józefa Piłsudskiego i Władysława Belinę-Prażmowskiego. W czasie II wojny światowej w Marcinkowicach działały organizacje konspiracyjne. Wieś została wyzwolona przez Rosjan 19 stycznia 1945.

W 1945 dobra dworskie zostały częściowo rozparcelowane między dawną służbę i małorolnych chłopów. We wrześniu 1946 w budynku podworskim rozpoczęła działalność Żeńska Szkoła Rolnicza - późniejsze liceum i technikum.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Parafia i kościół[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się kościół parafialny pw. Niepokalanego Serca NMP. W 1926 wybudowano kaplicę dworską. Budowę kościoła rozpoczęto w 1948 a ukończono i poświęcono w 1955. Parafię erygował biskup Tarnowski Jan Stepa 21 lipca 1955.

W budynku kościoła zauważa się trzy nawy i jakby nawiązanie do dawnego stylu bazylik rzymskich. Na czołowej ścianie w prezbiterium znajduje się obraz Niepokalanego Serca NMP (patronki kościoła) na tle kościoła i krajobrazu Marcinkowic. W ołtarzu bocznym znajduje się malowany tryptyk z Chrystusem ukrzyżowanym, Matką Boska Bolesną i św. Janem Ewangelistą oraz stary barokowo-ludowy krzyż z XVI w. obok ołtarza.

Uroczystość odpustowa ku czci patronki kościoła w Marcinkowicach obchodzona jest w niedzielę po wspomnieniu Niepokalanego Serca Maryi. Pierwszym proboszczem był ks. prałat Józef Góra. Obecnie proboszczem parafii jest ks. prałat Józef Babicz, który cieszył się tytułem sądeczanina roku 2009.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Historia szkoły sięga 1886, posiada stary przebudowany budynek oraz budynek główny z salą gimnastyczną.
  • Zespół Szkół im. Władysława Orkana - to dawna szkoła rolnicza z zabytkowymi rolniczymi zabudowaniami, obecnie wydzierżawionymi, w szkole znajduje się gimnazjum, technikum: ekonomiczne i telekomunikacyjne oraz liceum z kursem walki wręcz: wojskowe, policyjne i pożarnicze)

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Zakłady produkujące stolarkę budowlaną oraz inne mniejsze firmy z tej branży.
  • Dom Kultury, zagospodarowany przez Koło Gospodyń Wiejskich.
  • Dom parafialny
  • Od 1954 działa piłkarski Ludowy Klub Sportowy "Zamczysko" Marcinkowice.
  • W 2009 została oddana do użytku stacja benzynowa "GRÓD" ze stacją diagnostyczną oraz restauracją.

Przypisy

  1. Beskid Wyspowy 1: 50000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]