Marcjon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Marcjon (ur. ok. 100 w Synopie, w Poncie nad Morzem Czarnym (na terenie obecnej Turcji); zm. po 160) – teolog, herezjarcha chrześcijański, twórca herezji marcjonizmu, częściowo powiązanego z gnostycyzmem.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Był synem biskupa chrześcijańskiego, dbającego o dyscyplinę i słynącego z surowości. Nie poszedł jednak w ślady ojca i dorobił się majątku jako armator. W trakcie wielu podróży obok zainteresowań handlowych zapoznawał się z prądami nurtującymi rozmaite kościoły chrześcijańskie. Kierowany antypatią do Żydów odrzucał judeochrześcijańskie spekulacje gnostyków, skłaniając się do staroirańskich doktryn o dwóch pierwiastkach rozdzierających istnienie świata i egzystencję ludzką. Zrodził się w nim pomysł powiązania dualizmu perskiego z doktryną Jezusa[1]. Został wyłączony ze wspólnoty kościelnej przez własnego ojca, prawdopodobnie z powodu wyznawanych nauk, uznanych za błędne. Około 140 roku przybył do Rzymu. Przez pewien czas był członkiem gminy rzymskiej, w której odgrywał znaczną rolę, gdyż ofiarował na potrzeby gminy swój pokaźny majątek (200 tys. sestercji i część swego bogatego księgozbioru). Około roku 144 z powodu głoszonych doktryn został wyłączony z gminy rzymskiej, która całkowicie zwróciła mu wcześniej ofiarowany majątek, zatrzymując jednak księgozbiór. Wówczas Marcjon założył własny kościół, który bardzo szybko rozpowszechnił się w całym cesarstwie stając się pierwszą wielką dualistyczną wspólnotą chrześcijańską. Zmarł ok. 160 r.

Nauczanie[edytuj | edytuj kod]

Marcjon głosił, że istnieje okrutny świat widzialny, w którym żyjemy, niebiosa, w których żyje demiurg Jahwe, stwórca naszego świata i gdzieś ponad tym Bóg prawdziwy, miłosierny i litościwy. Marcjon wskazywał na różnice między Starym Testamentem i Nowym Testamentem. Jego zdaniem ich nauki są całkowicie przeciwstawne, a Jezus Chrystus nie jest zapowiadanym w Starym Testamencie mścicielem-wojownikiem. Jest on wysłannikiem prawdziwego Boga i przybył, by mrocznym naukom demiurga przeciwstawić ewangelię miłości.

Marcjon w całości odrzucał Stary Testament jako zbyt skażony religią żydowską, z Nowego zaś uznawał Ewangelię Łukasza i listy św. Pawła. Podobnie jak u gnostyków, według Marcjona przede wszystkim unikać należało małżeństwa i płodzenia dzieci, czyniąc to bowiem pomaga się demiurgowi w jego dziele[2]. Odrzucenie przez Marcjona hebrajskich ksiąg Pisma Świętego pobudziło do rozpoczęcia prac nad określeniem chrześcijańskiego kanonu Pisma Świętego.

Dzieło Marcjona „Antytezy”, w którym wyłożył zasady swojej doktryny, nie zachowało się – jego streszczenie podaje Tertulian w traktacie „Przeciw Marcjonowi”. Na podstawie Tertuliana, A. von Harnack zrekonstruował także Ewangelię Marcjona, również nie zachowaną w całości.

Przypisy

  1. Jan Wierusz-Kowalski: Wczesne chrześcijaństwo I-X wiek. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985. ISBN 83-03-00985-0, s. 46.
  2. Steven Runciman, Manicheizm Średniowieczny, Książnica 2007.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Harnack, Marcion. Das Evangelium vom fremden Gott. Leipzig 1921 (2-gie wyd. 1924). (niem.)
  • Tertulian „Przeciw Marcjonowi” (Adversus Marcionem)
  • Runciman S. „Manicheizm średniowieczny”
  • Pseudo-Tertulian, „Przeciw wszystkim herezjom” (Adversus omnes haereses)
  • Apokryfy Nowego Testamentu
  • św. Efrem „Przeciw Maniemu, Marcjonowi i Bardesenesowi”

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]