Mare Imbrium

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mare Imbrium
Mare Imbrium
Ciało niebieskie Księżyc
Średnica krateru 1123 km
Głębokość krateru 7 km (bez pokładów lawy ok. 12 km)
Wiek 3,85 - 3,77 Ga
Nazwany imieniem "Morze Deszczów"
Położenie na mapie Księżyca
Mapa lokalizacyjna Księżyca
Mare Imbrium
Mare Imbrium
Księżyc 32°48′N 15°36′W/32,800000 -15,600000Na mapach: 32°48′N 15°36′W/32,800000 -15,600000
Mapa rejonu Mare Imbrium:
ASinus Iridum (Zatoka Tęczy)
BMontes Jura (Góry Jura)
CPlaton
DMontes Alpes (Alpy)
EAristillus
FAutolykos
GArchimedes
HPalus Putredinis (Bagno Zgnilizny)
ISzczelina Hadley
J – Miejsce lądowania Apollo 15
KMontes Apenninus (Apeniny)
LEratostenes
MMontes Carpatus (Karpaty)
NKopernik
OMontes Caucasus (Kaukaz)

Mare Imbrium (łac. Morze Deszczów) – położone na bliższej stronie Księżyca, drugie co do wielkości (po Oceanus Procellarum) morze księżycowe i drugi co do wielkości basen uderzeniowy na Księżycu (po basenie Biegun Południowy - Aitken). Uformowało się wskutek wypełnienia bazaltem wielkiego krateru powstałego po uderzeniu meteorytu ok. 3,85 - 3,77 mld lat temu. Zderzenie to zakończyło w historii Księżyca okres zwany nektaryjskim i zapoczątkowało okres imbryjski.

Współrzędne selenograficzne środka Morza Deszczów wyznaczone przez Międzynarodową Unię Astronomiczną (IAU) to Księżyc 32,8 N 15,6 W. Jest ono w przybliżeniu okrągłe i ma średnicę 1123 km.

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Na zachodzie bazaltowe równiny Mare Imbrium przechodzą w Oceanus Procellarum (Ocean Burz). Na północnym zachodzie leży Sinus Iridum (Zatoka Tęczy) z Promontorium Laplace i Palus Nebularum (Błoto Mgieł) na wschodzie. Na północy Montes Alpes oddzielają Morze Deszczów od Mare Frigoris (Morza Zimna). W rejonie Alp leży też znaczny krater Platon, a na terenie Morza również duży, wypełniony bazaltem Krater Archimedes. Na wschodzie granicę między Mare Imbrium i Mare Serenitatis (Morze Jasności) stanowi Montes Caucasus.

Łańcuchy górskie[edytuj | edytuj kod]

Basen morza otoczony jest trzema kolistymi pierścieniami gór powstałymi podczas zderzenia. Zewnętrzny pierścień ma średnicę ok. 1300 km i dzieli się na trzy części: Montes Carpatus na południu, Montes Apenninus na południowym wschodzie i Kaukaz na wschodzie. Środkowy pierścień tworzą Alpy i górzyste rejony kraterów Archimedes i Platon. Wewnętrzny pierścień o średnicy 600 km jest w większej części przykryty bazaltem morza. Wzgórza wznoszą się niewiele ponad równinę Mare Imbrium tworząc niewyraźny zarys okręgu. Zewnętrze góry osiągają wysokość do 7 km ponad powierzchnię Morza Deszczów.

Podłoże[edytuj | edytuj kod]

Centralnie pod powierzchnią Mare Imbrium znajduje się maskon (mass concentration) - anomalia gęstości. Nadwyżka masy w tym miejscu odpowiada od 0,015% do 0,045% masy Księżyca. Powoduje to zmianę toru lotu przelatujących tam sztucznych satelitów o około 60 do 100 m.

Powstanie[edytuj | edytuj kod]

Uderzenie meteorytu 4 miliardy lat temu, które stworzyło Morze Deszczów, było drugim co do wielkości w historii Księżyca. Jego energia kinetyczna o rzędzie wielkości 1027 J była tak duża, że wystarczyłaby już sto razy większa, aby zniszczyć Księżyc całkowicie. Uderzenie uformowało trzy pierścienie gór i stworzyło zarys promienistych i współśrodkowych uskoków wokół krateru. W ciągu następnych 100 milionów lat basen wypełnił się magmą z wnętrza księżyca, która przykryła szczeliny w dnie, tak że powstała widoczna teraz bazaltowa powierzchnia morza o maksymalnej różnicy wysokości 100 m i charakterystycznym ciemnym zabarwieniu. Wokół zalanego krateru znajdują się głębokie rowy. Przyjmuje się, że zostały one wyorane w powierzchni Księżyca przez materiał wyrzucony podczas uderzenia pod małym kątem.

W miejscu leżącym dokładnie z drugiej strony Srebrnego Globu na niewidocznej stronie Księżyca, położony jest nierówny, wyżynny teren. Zbiegły się tam fale sejsmiczne powstałe w trakcie uderzenia. Związek tego miejsca ze zderzeniem potwierdziły symulacje komputerowe, według których ten obszar został wtedy podniesiony o 10 m.

Misje statków kosmicznych[edytuj | edytuj kod]

Apollo 15 wylądował w rejonie szczeliny Hadley u stóp góry Hadley, gdzie powinny znajdować się ślady uderzenia asteroidy. Na podstawie znalezionych brekcji i innych skał powstałych w czasie zderzenia określono dokładny wiek Mare Imbrium.

Ta, jak również inne misje Apollo 12, 14 i 16, zostawiły na powierzchni Księżyca aparaturę badawczą, był to tzw. eksperyment ALSEP (Apollo Lunar Surface Experiments Package). Aparatura wyposażona była m.in. w sejsmograf, który mógł dostarczyć cennych danych także o aktywności sejsmicznej na obrzeżach Morza Deszczów.

Mare Imbrium zostało również zbadane przez pojazdy bezzałogowe. Pierwszym z nich był sterowany z Ziemi radziecki łazik Łunochod 1, który wylądował w 1970 roku. Przejechał on ok. 10,5 km przez równiny morza i dostarczył wielką liczbę zdjęć, ale przede wszystkim dane o właściwościach fizycznych miejscowego regolitu. W 2013 roku na Mare Imbrium wylądowała chińska sonda Chang’e 3 z łazikiem Yutu.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Określenie Mare Imbrium zostało użyte po raz pierwszy przez Giovanniego Riccioli w 1651 r. W następnych stuleciach w użyciu była również nazwa Mare Austriacum (Michael Florent van Langren, zwany Langrenus, 1645) oraz Lacus Marinus (Jan Heweliusz). Dopiero w XIX wieku przyjęto nazewnictwo wprowadzone przez Riccioli dla struktur księżycowych, a w 1935 MUA oficjalnie uznała nazwę Mare Imbrium.

Zdjęcia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • I. N. Galkin, W. W. Schwarew: Reise zum Mittelpunkt des Mondes. Kleine Naturwissenschaftliche Bibliothek. Bd 46. MIR, Moskau 1980, 1983, BSB B. G. Teubner, Leipzig 1980, 1983. ISSN 0232-346X (dane o zderzeniu i wieku)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]