Marek Leykam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marek Leykam
Imiona i nazwisko Maurycy Jan Lewiński
Data i miejsce urodzenia 4 września 1908
Warszawa
Data i miejsce śmierci 27 lutego 1983
Warszawa
Dziedzina sztuki architektura
Styl modernizm
Ważne dzieła Wystawa Ziem Odzyskanych we Wrocławiu
Powszechny Dom Towarowy w Poznaniu
Stadion X-lecia w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja) Médaille des Évadés Croix du combattant
Wieżowiec przy al. Jerzego Waszyngtona 2b w Warszawie
„Żyletkowiec” przy ul. Marszałkowskiej 82 w Warszawie
Biurowiec przy ul. Wspólnej 62 w Warszawie, Ufficio Primo

Marek Leykam, właściwie Maurycy Jan Lewiński (ur. 4 września 1908 w Warszawie, zm. 27 lutego 1983 tamże), polski historyk sztuki i architekt.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Marek Leykam urodził się w 1908 roku, był synem geologa profesora Jana Lewińskiego. Od 1919 do 1927 roku uczył się w Gimnazjum im. Stefana Batorego. Jeszcze w latach szkolnych 1925/26 chodził na kurs wieczorowy do szkoły Malarstwa i Zdobnictwa przy Placu Teatralnym, a w 1926/27 na kurs zaoczny a następnie dzienny do szkoły Sztuk Pięknych im. W. Gersona.

Po zakończenia studiów aż do wybuchu wojny Marek Leykam zajmował się również publicystyką. Jego artykuły ukazywały się w Arkadach, Architekturze i Budownictwie oraz w Plastyce.

Swoją działalność jako architekt rozpoczął już w 1933 roku. Jako pierwszy powstał projekt małego drewnianego domku jednorodzinnego na konkurs na opracowanie wzorowych typów dla drobnego budownictwa mieszkaniowego zorganizowany przez BGK.. W 1935 roku wraz z prof. Mieczysławem Kotarbińskim z warszawskiej ASP wziął udział w konkursie na uporządkowanie majątku w Zułowie – miejsca urodzenia Józefa Piłsudskiego. Projekt miał charakter parku romantycznego lub świętego gaju. Rok 1936 przyniósł Leykamowi dwie drugie nagrody w konkursach: pierwszą za projekt meczetu, drugą za rozplanowanie Mola Południowego i terenów przyległych oraz za projekt szkicowy Żeglarskiego Ośrodka Morskiego w Gdyni. W 1938 roku otrzymał czwartą nagrodę w konkursie na gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Poznaniu. Bank miał stanąć przy placu Wolności, wzdłuż ulicy Nowowiejskiego.

Po czynnym udziale jako oficer w walkach w okresie września 1939 roku w Polsce, a następnie w kampanii 1940 roku we Francji, Leykam znalazł się w Szwajcarii, gdzie wraz z całą 2 Dywizją Strzelców Pieszych został internowany i spędził pięć lat. W tym czasie obronił pracę doktorską na Politechnice w Zurychu na temat sztuki liturgicznej. W 1943 roku wydano w Szwajcarii książkę poświęconą twórczości artystycznej i literackiej żołnierzy Dywizji Strzelców Pieszych zatytułowaną Na postoju. Wyborem prac plastycznych i układem graficznym tej publikacji zajął się Marek Leykam. Zamieszczono tu również zdjęcia kaplicy poświęconej poległym żołnierzom DSP, na cmentarzu zuchwilskim w Solurze – projektu Marka Leykama.

Po powrocie do kraju, od września 1947 roku wykładał historię architektury średniowiecznej. Następnie od jesieni 1949 roku kierował Katedrą Budownictwa Użyteczności Publicznej na Politechnice Szczecińskiej.

Pracował przy planowaniu przestrzennym i w biurach projektów. Był projektantem wielu obiektów użyteczności publicznej oraz licznych zakładów przemysłu ciężkiego i motoryzacyjnego. Był też autorem licznych prac konkursowych, teoretycznych oraz skryptów na temat historii architektury średniowiecznej.

Zmarł w Warszawie 27 lutego 1983. Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Ordery, odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Za udział w walkach we Francji otrzymał Croix de Guerre z Gwiazdą, Croix du combattant i Médaille des Évadés. W Polsce odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem 10-lecia Polski Ludowej i innymi odznaczeniami.

Wraz z zespołem z biura Motoprojektu otrzymał Nagrodę Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych za wybitne osiągnięcia.

Projekty powojenne[edytuj | edytuj kod]

Jego budynki, które projektował po wojnie, nazwano żyletkowcami. Są to pierwsze w Polsce przykłady konsekwentnej postawy strukturalnej, obejmującej swymi kategoriami wszystkie elementy dzieła architektury. Najważniejsze żyletkowce w Warszawie:

  • Gmach Informacji Wojskowej (Ministerstwa Obrony Narodowej) na ul. Chałubińskiego 3a (1947–1950)
  • Gmach NIK/d. Centrali Zaopatrzenia Przemysłu Hutniczego i Węglowego przy ul. Marszałkowskiej 82/84 (1946, 1950–1952)
  • Gmach Państwowego Instytutu Geologicznego na ul. Rakowieckiej 4 (1949–1955)
  • Centrala Biura Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego na ul. św. Barbary 1 (1950–1952)

Jego autorstwa jest także budynek przy ul. Wspólnej 56 oraz pierwszy wieżowiec w prawobrzeżnej części miasta przy al. Jerzego Waszyngtona 2b (został on później przebudowany)[1]. Projektował też założenie architektoniczne ronda Waszyngtona oraz płytę i fundamenty pod niezrealizowany Łuk Zwycięstwa nad Faszyzmem, który miał stanąć w Ogrodzie Saskim.

Do najwybitniejszych jego realizacji wykonanych według jego projektu należą:

Był najbardziej zadowolony z realizacji Stadionu Dziesięciolecia, który projektował we współudziale z Jerzym Hryniewieckim i Czesławem Rajewskim.

Inne projekty obiektów użyteczności publicznej:

  • basen Legii przy ul. Łazienkowskiej 3
  • Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Nałęczowie

Dla architektury przemysłowej pracował blisko 22 lata, do momentu przejścia na emeryturę.

Projekty zakładów przemysłowych:

  • rozbudowa FSO na Żeraniu
  • rozbudowa fabryki ciągników „Ursus
  • rozbudowa przemiałowni cementu na Żeraniu
  • Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie
  • Fabryka Samochodów Małolitrażowych w Tychach
  • Fabryka Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej
  • Zakład Sprzętu Motoryzacyjnego Polmo w Praszce koło Wielunia
  • Fabryka Części Samochodowych w Siedlcach
  • Odlewnia Skoczów.

Przypisy

  1. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1945-1965. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2003, s. 205. ISBN 83-908950-6-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Justyna Szwedek, "Marek Leykam w stulecie urodzin", SARP, Komunikat 6,7,8, czerwiec/lipiec/sierpień 2008, str. 15-17, ISSN 0239-3549