Margaret Sanger

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Margaret Sanger
Margaret Sanger
Data i miejsce urodzenia 14 września 1879
Corning, Nowy Jork
Data i miejsce śmierci 6 września 1966
Tuscon, Arizona
Zawód feministka, pielęgniarka, wydawczyni
Narodowość amerykańska
Wyznanie brak
Wikicytaty Margaret Sanger w Wikicytatach

Margaret Higgins Sanger (ur. 14 września 1879 w Corning, stan Nowy Jork, zm. 6 września 1966 w Tucson, stan Arizona) – amerykańska feministka, aktywistka na rzecz świadomego macierzyństwa i eugeniki, założycielka American Birth Control League.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Przyszła na świat w ubogiej katolickiej rodzinie jako siódme z jedenaściorga dzieci. Jej matka, katoliczka, była osiemnaście razy w ciąży, chorowała na gruźlicę i wczesne stadium raka macicy. Ojciec z kolei określał się mianem wolnomyśliciela i po śmierci matki zabronił dzieciom praktyk religijnych[1]. Margaret uczęszczała przez dwa lata do Claverack College w Hudson, z którego została usunięta za opuszczanie zajęć. Przez kolejny rok uczyła w szkole dla imigrantów. W 1900 roku zatrudniła się w szpitalu w White Plains na przedmieściach Nowego Jorku. Rozpoczęła kurs pielęgniarstwa, którego nie ukończyła, pracując jako salowa[2].

W 1902 roku wyszła za mąż za młodego architekta Williama Sangera. Pomimo choroby (chorowała na gruźlicę) urodziła dwóch synów i córkę. Wraz z mężem zaangażowała się w działalność polityczną pod wpływem wydanego wówczas w USA "Kapitału" Marksa. Wstąpiła do partii socjalistycznej. Zainspirowana działalnością Eugene Debsa oraz Emmy Goldman zaczęła zajmować się kwestiami "seksualnego wyzwolenia kobiet". Po pożarze domu w 1912 roku rodzina przeprowadziła się do Nowego Jorku, gdzie Margaret niosła pomoc ubogim mieszkańcom slamsów na Manhattanie, a jednocześnie prowadziła rubrykę w New York Call "Co każda dziewczyna powinna wiedzieć". Napisała i rozprowadzała wśród kobiet broszurę Ograniczenia kobiet, czym narażała się w ówczesnych czasach na konflikt z wymiarem sprawiedliwości.

W związku z faktycznym rozpadem rodziny 1913 roku rozstała się z mężem.

W 1914 roku zaczęła wydawać miesięcznik The Woman Rebel (Zbuntowana kobieta z mottem "Bez bogów, bez panów"), krytykujący instytucję małżeństwa ("zdegenerowana instytucja"), kapitalizm ("niemoralna eksploatacja"), czystość seksualną ("obsceniczna pruderia") a także propagujący wiedzę na temat fizjologii kobiety, antykoncepcji i kontroli urodzin. W tym roku został wydany nakaz aresztowania Sanger za naruszenie ustawy zakazującej publikacji "nieprzyzwoitych treści" (tzw. Comstock Laws). W tym czasie Sanger rozdystrybuowała ponad 100 tys. egzemplarzy ulotki pt. Family limitation ("Ograniczenie rodziny") poświęconej antykoncepcji. Ulotka zawierała groźne dla zdrowia i życia zalecenia np. stosowania "ziołowych środków o działaniu aborcyjnym", płukanie pochwy lizolem i dwuchlorkiem rtęci. Negowała także sens stosowania naturalnych metod planowania rodziny uzasadniajac, że "zostało naukowo udowodnione, że kobieta może począć w każdym momencie cyklu"[3]. Wkrótce potem wyjechała z kraju, najpierw do Kanady, później do Europy. Prawie rok spędziła w Wielkiej Brytanii, gdzie poznała prace Malthusa i zetknęła się z ideą eugeniki. Poznała także H. G. Wellsa, G. B. Shawa, Arnolda Bennetta, Arbuthnota Lane i Normana Haire. Związała się także z Havelockiem Ellisem, autorem książek poświęconych seksualności ludzkiej.

Powróciła do Stanów Zjednoczonych w 1915 roku. Pod naciskiem opinii publicznej oskarżenie Margaret o nielegalny kolportaż zostało oddalone. W tym roku na zapalenie płuc zmarła jej pięcioletnia córka, zaś synowie byli wychowywani przez daleką rodzinę. W 1916 roku odbyła swoją pierwszą podróż po kraju z prelekcjami na temat kontroli urodzin, czym zyskała ogromną popularność. Wykłady te powtarzała również w następnych latach, wynikiem czego było do 1926 roku ponad milion listów z pytaniami od kobiet z całego kraju na temat antykoncepcji. W październiku 1916 roku otworzyła pierwszą w Stanach Zjednoczonych nielegalną klinikę planowania rodziny, ulokowaną w nowojorskiej dzielnicy imigrantów Brownsville, której celem była kontrola urodzin wśród "nieprzystosowanych"[4]. Za przeprowadzenie szkodliwych zabiegów medycznych została aresztowana i skazana na 30 dni więzienia[potrzebne źródło]. Michał Musielak zauważył, że Margaret Sanger, będąc przywódczynią neomaltuzjańskiego ruchu kontroli urodzeń, opowiadała się za rozwojem eugeniki negatywnej[5].

Od 1917 roku wydawała pismo "The Birth Control Review"[6]. Publikowali w nim m.in. Herbert George Wells[7], Pearl Buck, Julian Huxley, Karl Menninger, Havelock Ellis, Harry Emmerson i także Ernst Rüdin, twórca hitlerowskiego planu higieny rasowej (Rassehygiene)[8]. Czasopismo promowało eugenikę, postulowało wprowadzenie przymusowej sterylizacji i aborcji dla osób "nieprzystosowanych", . W 1920 roku Lothropa Stoddarda, jako członek rady nadzorczej "The Birth Control Review", promował na jej łamach rasistowską książkę pt. Wzbierająca fala kolorowych przeciwko światowej dominacji białych (The Rising Tide of Color Against White World Supremacy)[9]. Wstępniak autorstwa Sanger wzywał do wprowadzenia ograniczeń ze względu na kryteria rasowe, skierowanych przeciwko imigrantom.

W 1921 roku Sanger założyła organizację American Birth Control League, której organem prasowym stał się "The Birth Control Review".

 Osobny artykuł: Planned Parenthood.

W 1922 roku Sanger wydała książkę pt. "Pivot of Civilisation", w której m.in. krytykowała organizacje dobroczynne i akcje charytatywne jako "sentymentalne i patriarchalne" i sprzyjające zalaniu społeczeństwa przez "złowróżbne hordy nieodpowiedzialności i imbecylizmu" (sinister forces of the hordes of irresponsibility and imbecility) oraz "ludzkie chwastów" (human weed)[10]. W kolejnych publikacjach krytykowała rodziny wielodzietne, jako sprzyjające biedzie[11].

W 1922 roku także powtórnie wyszła za mąż za milionera Noaha Slega, zafascynowanego jej osobowością. W 1923 otworzyła pierwszą legalną klinikę regulacji urodzin. W tym samym roku powołała do życia National Committee on Federal Legislation for Birth Control, której była przewodnicząca do rozwiązania w 1937 roku. Organizacja organizowała wspólne konferencje m.in. z Międzynarodową Federacją Lig Neomaltuzjańskich (International Federation of Neo-Malthusian Leagues) oraz Międzynarodowym Stowarzyszeniem Eugeniki (International Eugenics Society).

W 1932 roku opublikowała w "The Birth Control Review" swój "Plan pokojowy" (Plan for peace), sugerujący wprowadzenie obowiązkowej segregacji, sterylizacji i reedukacji "dysgenicznego inwentarza" (dysgenic stock). Rok później opublikowała w czasopiśmie artykuły Ernsta Rüdina pt. "Pilna potrzeba eugenicznej sterylizacji" (Eugenic sterilisation: An Urgent Need) oraz Leona Whitney'a pt. "Selektywna sterylizacja" (Selective sterilisation), przedstawiające zalety nazistowskiego programu eugenicznego[9].

W 1939 roku Sanger zapoczątkowała "Projekt Murzyn" (Negro Project), którego celem było ograniczenie rozrodczości czarnych obywateli USA[12]. W latach 1939–1942 była honorową delegatką Birth Control Federation of America. Po zakończeniu II wojny światowej American Birth Control League zmieniła nazwę na International Planned Parenthood Federation w celu uniknięcia niekorzystnych skojarzeń z eugeniczną działalnością nazistów. W latach 1952–1959 Sanger była przewodniczącą tej największej wówczas prywatnej organizacji zajmującej się problemami planowania rodziny. W tym czasie nawiązała kontakt z Gregorym Pinkusem, który prawdopodobnie za jej namową zajął się, skutecznie, stworzeniem doustnego środka antykoncepcyjnego[13].

Zmarła 6 września 1966 roku w wieku 87 lat.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. A. Stern, "The Margaret Sanger Story", Westport Corm., 1975
  2. J. Killarney, "Fulcrum of Vision", New York, 1956
  3. M. Sanger, "Family Limitation", New York, 1914
  4. L. Gordon, "Woman's Body, Woman's Right", New Yord, 1974
  5. Michał Musielak, Sterylizacja ludzi ze względów eugenicznych w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i w Polsce (1899-1945), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2008, s. 115.
  6. Birth Control Review. Margaret Sanger Papers Project.
  7. John S. Partington: H. G. Wells and Population Control: From a Eugenic Public Policy to the Eugenics of Personal Choice. Academia.edu.
  8. George Grant: Killer Angel: A Short Biography of Planned Parenthood's Founder, Margaret Sanger. Cumberland House Publishing, 2001. ISBN 978-1581821505.
  9. 9,0 9,1 Mike Richmond: Margaret Sanger, Sterilization, and the Swastika. The Ethical Spectacle.
  10. The Cruelty of Charity. W: Margaret Sanger: The Pivot of Civilisation. 1922.
  11. The most merciful thing that the large family does to one of its infant members is to kill it. The same factors which create the terrible infant mortality rate, and which swell the death rate of children between the ages of one and five, operate even more extensively to lower the health rate of the surviving members., za: The Wickedness of Creating Large Families. W: Margaret Sanger: Woman and The New Race. 1920.
  12. Tanya L. Green: The Negro Project: Margaret Sanger's eugenic plan for black Americans. Black Genocide.
  13. Michael H. Hart: 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 301. ISBN 83-7129-028-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Musielak, Sterylizacja ludzi ze względów eugenicznych w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i w Polsce (1899-1945), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]