Maria Sibylla Merian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Maria Sibylla Merian
Maria Sibylla Merian
Data i miejsce urodzenia 2 kwietnia 1647
Frankfurt nad Menem
Data i miejsce śmierci 13 stycznia 1717
Amsterdam
Zawód przyrodniczka
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Maria Sibylla Merian lub Anna Maria Sibylla Merian (ur. 2 kwietnia 1647 we Frankfurcie nad Menem, zm. 13 stycznia 1717 w Amsterdamie) – niemiecka przyrodniczka i artystka-malarka. Uznawana za jednego z pierwszych entomologów.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Była córką wydawcy i grafika Mateusza Meriana (znanego autora dzieł Theatrum Europaeum i Topographien) i Joanny Sybilli Heim. Ojciec zmarł, gdy miała 3 lata. Jej matka poślubiła Jakuba Marella (malarz kwiatów), który nauczył ją malarstwa i grafiki. W wieku 13 lat malowała "z natury" swoje pierwsze obrazy owadów i roślin.

« W młodości zajmowałam się poszukiwaniem owadów. Zaczęłam od jedwabników w moim rodzinnym mieście Frankfurcie. Następnie ustaliłam, że z innych gąsienic rozwijało się wiele pięknych motyli lub ciem, tak jak z gąsienic jedwabników. To przywiodło mnie do zbierania wszystkich gąsienic, jakie mogłam znaleźć, aby obserwować ich przemianę. »
(Metamorphosis insectorum Surinamensium (Metamorfozy owadów Surinamu), przedmowa)

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

W wieku 18 lat, w 1665, poślubiła malarza Jana Andrzeja Graffa. Dwa lata później, po urodzeniu córki Joanny Heleny, wraz z rodziną przeniosła się do Norymbergi. Tam Maria Sibylla kontynuowała badania cyklu życia motyli. Wątpiła w prawdziwość opinii (pochodzącej od Arystotelesa), że owady powstają z gnijącej materii (z tego powodu Kościół określał owady jako "twory diabelskie"[potrzebne źródło]), i badała przemianę gąsienicy w motyla. Notowała szczegóły metamorfozy i ilustrowała w swoim szkicowniku jej etapy oraz rośliny, jakimi żywiły się gąsienice.

Na podstawie tego szkicownika powstała jej pierwsza książka Neues Blumenbuch (Nowa książka o kwiatach) (1675), zawierająca szczegółowe obrazy roślin. W 1678 urodziła drugą córkę Dorotę Marię, a rok później wydała książkę Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung (Cudowna przemiana gąsienicy i jej szczególne pożywienie kwiatowe), w której szczegółowo przedstawiła etapy metamorfozy gąsienicy w motyla.

W 1685 rozstała się z mężem i przeniosła się do szwagra do zamku Waltha w Holandii, gdzie zamieszkała we wspólnocie pietystów. Zamek był własnością Cornelisa van Sommelsdijka, gubernatora Surinamu. Maria Sibylla zapoznała się tam z fauną i florą tropikalną Ameryki Południowej. Rok później, po śmierci szwagra, wyjechała do Amsterdamu, aby nawiązać kontakty z innymi przyrodnikami i zwiedzić oranżerie i woliery.

Ilustracja z książki: Metamorphosis insectorum Surinamensium

Wyjazd do Surinamu[edytuj | edytuj kod]

W 1699, wbrew znajomym i rodzinie, którzy odradzali ten wyjazd, wyjechała z najmłodszą córką do Surinamu (zachwycona tropikalnymi kolekcjami roślin i owadów u swoich znajomych). Chciała tam badać cykl rozwojowy owadów tropikalnych. Wyjazd ułatwiło jej stypendium przyznane przez miasto Amsterdam.

Po przybyciu do stolicy Surinamu - Paramaribo, Maria Sibylla z córką odbyły wiele wypraw w głąb lądu, w czasie których sporządziły liczne opisy, rysunki i akwarele m.in. metamorfozy owadów.

W 1701 Maria Sibylla zachorowała na malarię i musiała wrócić do Holandii.

Powrót do Holandii[edytuj | edytuj kod]

Zebrana w Surinamie ogromna dokumentacja umożliwiła Marii Sibylli po 3 latach intensywnej pracy opublikowanie w Amsterdamie w 1705 jej najważniejszego dzieła: Metamorphosis insectorum Surinamensium. Pisała wówczas:

Maria Sibylla Merian na banknocie 500-markowym

« Aby zrealizować tę pracę nie byłam chciwa, lecz jeśli otrzymałam zwrot poniesionych kosztów, zadowoliłam się tym. Nie liczyłam się z kosztami dla ukończenia tego dzieła. Kazałam sławnemu mistrzowi wykonać matryce, jednocześnie dostarczyłam najlepszego papieru, aby przynieść radość i przyjemność nie tylko miłośnikom sztuki, lecz także miłośnikom owadów i cieszę się bardzo, kiedy słyszę, że osiągnęłam swój cel i jednocześnie przyniosłam radość. »
(Metamorphosis insectorum Surinamensium, przedmowa)

Wysoka cena tej książki powodowała, że niewielu ludzi ją kupowało i Maria Sibylla musiała utrzymywać się z nauki malarstwa, sprzedaży przyborów malarskich i środków leczniczych, sporządzanych z roślin i zwierząt. Jeszcze za życia zyskała sławę wielkiego przyrodnika i artystki. W 1715 została częściowo sparaliżowana na skutek apopleksji i zm. 2 lata później w wieku 70 lat.

Dokonania naukowe[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci szybko zapomniana, Maria Merian została ponownie odkryta i doceniona pod koniec XX wieku. Wyrazem tego jest m.in. umieszczenie jej portretu na banknocie 500 marek niemieckich, znaczku pocztowym w 1987, nazwanie wielu szkół jej imieniem, a nawet statku badawczego w 2005 r.

Metamorfoza motyla (1705)

Dorobek Marii Merian jest znaczący. Była pionierką entomologii, ponieważ w tamtej epoce bardzo nieliczni ludzie w ogóle interesowali się owadami. Przyczyniła się do wyjaśnienia cyklu rozwojowego owadów i swoimi nowatorskimi publikacjami w języku niemieckim spopularyzowała tę wiedzę (wówczas większość dzieł naukowych pisano tylko po łacinie, co ograniczało liczbę czytelników).

Ponadto Merian wskazała, że każdy gatunek motyla w stadium gąsienicy odżywia się innymi roślinami, na których znoszone są jaja. Była jednym z pierwszych przyrodników obserwujących bezpośrednio naturę zamiast tworzyć fantastyczne spekulacje naukowe w teorii. Była pionierką naukowych wypraw badawczych; jej wyprawa do Surinamu zaowocowała odkryciem wielu nieznanych gatunków roślin i zwierząt, a klasyfikacja motyli i ciem sporządzona przez Merian obowiązuje do dzisiaj. Wielu roślinom nadała nazwy naukowe, pochodzące z języków miejscowych Indian i spopularyzowała je w Europie.

Ilustracja z Erucarum Ortus

Jej rysunki roślin, węży, pająków, iguan i chrząszczy tropikalnych do dziś uznawane są za arcydzieła i kolekcjonowane na całym świecie.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Neues Blumenbuch, tom 1, 1675.
  • Neues Blumenbuch, tom 2, 1677.
  • Neues Blumenbuch, tom 3, 1677.
  • Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung, 1679.
  • Metamorphosis insectorum Surinamensium, 1705.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Helmut Kaiser, Maria Sibylla Merian, Artemis & Winkler, Düsseldorf, 1997.
  • Uta Keppler, Die Falterfrau, dtv, Monachium, 1999.
  • Charlotte Kerner, Seidenraupe, Dschungelblüte, Beltz & Gelberg, Weinheim, 1998.
  • Dieter Kühn, Frau Merian!, Fischer (S.), Frankfurt, 2002.
  • Inez van Dullemen: Die Blumenkönigin, Aufbau Taschenbuch, 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]