Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless
Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless
Data urodzenia 28 czerwca 1873
Miejsce urodzenia Ruthin (Wlk. Brytania; pn. Walia)
Data śmierci 29 czerwca 1943
Miejsce śmierci Wałbrzych
Rodzina Hochberg
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Księżna Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless, ur. jako Mary Theresa Olivia Cornwallis-West, nazywana Daisy lub Sisi (ur. 28 czerwca 1873 w Ruthin, zm. 29 czerwca 1943 w Wałbrzychu) – arystokratka angielska związana z zamkiem w Pszczynie (niem. Pless) i zamkiem Książ.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pochodziła ze znanej, acz w początkach XIX w. już zubożałej, angielskiej rodziny arystokratycznej Cornwallis-West[1]. Była najstarszą córką pułkownika Williama Cornwallis-Westa (właściciela zamku Ruthin w prowincji Denbighshire i posiadłości Newlands w Hampshire) i Marii Adelajdy z domu FitzPatrick. Dzieciństwo spędziła w zamku Ruthin w północnej Walii i w dworku Newlands. Była blisko związana z dworem króla Edwarda VII i Jerzego V, spokrewniona z największymi domami arystokratycznymi Wielkiej Brytanii. Jej brat, Jerzy, był ojczymem Winstona Churchilla. Uważana za jedną z najpiękniejszych kobiet epoki edwardiańskiej.

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Hans Heinrich XV Hochberg von Pless (z Pszczyny)

8 grudnia 1891 r. poślubiła majętnego księcia pszczyńskiego Hansa Heinricha XV Hochberga, jednego z najbogatszych arystokratów niemieckich. Ślub odbył się w londyńskim Opactwie Westminsterskim z błogosławieństwem królowej Wiktorii, a świadkiem był m.in. późniejszy król Anglii – Edward, ks. Walii. W oczach rodziny Hochbergów i arystokracji niemieckiej, z powodu niezbyt wysokiej jej i rodziny sytuacji majątkowej, nie była najlepszą, choć uroczą, partią.

Po ślubie zamieszkała na zamku w Książu, ale z czasem bardziej ceniła sobie pałac w Pszczynie (niem. Pless). Wiele uwagi i serca poświęcała też pałacykowi myśliwskiemu w pobliskich - w stosunku do Pszczyny - Promnicach[1]. Próbując ocieplić atmosferę i otoczenia zamku Książ sprowadziła ogrodnika z rodzinnego Newlands, aby urządził tu ogród w stylu angielskim. Nie mogła znieść przepychu, z jakim obnosili się Hochbergowie, ale najbardziej brakowało jej ciepła rodzinnego. Była osobą ciepłą, przyjaźnie nastawioną do otoczenia. Była zdegustowana atmosferą, warunkami higienicznymi i sztywną etykietą dworską, jakie panowały w ówczesnych Niemczech. Próbowała zaadaptować niektóre ze zwyczajów będących w jej kraju, ale nie zawsze potrafiła przełamać panujące tutaj zasady. Dzięki niej jednak przy każdym pokoju gościnnym w Książu i Pszczynie powstały łazienki.

Podczas małżeństwa Daisy z księciem na świat przyszło czworo ich dzieci: córka, która zmarła jako niemowlę i trzech synów: Jan, Aleksander (przeszedł na katolicyzm, przyjął obywatelstwo polskie, a podczas II wojny światowej był oficerem u boku generała Sikorskiego w armii Andersa) i Konrad, zwany Bolkiem.

Przed I wojną światową von Pless prowadzili bardzo wystawne życie. Na taki styl życia pozwalała im olbrzymia fortuna, byli bowiem właścicielami licznych kopalń, hut, elektrowni, cementowni, domów handlowych, zamków w Pszczynie (Pless) i Książu (Fürstenstein), dworków na Riwierze, w Berlinie, lasów, pól, cegielni, młynów i hoteli.

Niepowodzenia w życiu osobistym nie miały większego wpływu na jej szeroką działalność charytatywną i społeczną w Wałbrzychu i Pszczynie. Potrafiła się dzielić swoim bogactwem – często urządzała bale charytatywne, na których sama chętnie śpiewała (co przyprawiało o zgorszenie "sztywnych" niemieckich arystokratów). Ufundowała w Wałbrzychu sierociniec dla dzieci, przychodnię dla pracujących matek i szkołę dla ubogich dziewcząt. Na jej polecenie specjaliści zlikwidowali w Wałbrzychu problem zanieczyszczenia przepływającej przez to miasto rz. Plecznicy, w przeszłości źródła wielu epidemii.

Podczas I wojny światowej Daisy pomagała rannym żołnierzom w szpitalu polowym niezależnie od tego, po której stronie walczyli. Pracowała w pociągach sanitarnych na frontach serbskim, francuskim i austriackim. Słała apele do rządów o ludzkie traktowanie jeńców wojennych. Fakt ten, jak i jej angielskie pochodzenie sprawiły, że próbowano zakazać jej działalności charytatywnej.

Małżeństwo Daisy i księcia von Pless przetrwało tylko do 1923 roku (ponoć do rozwodu przyczyniła się plotka o jej związku z cesarzem Wilhelmem II)[potrzebne źródło]. Książę ponownie ożenił się z młodą arystokratką hiszpańską Klotyldą Silva y Candanamo.

Dalsze losy[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym mieszkała przede wszystkim w Monachium oraz okresowo na Lazurowym Wybrzeżu, ale w 1935 r. powróciła do Książa, gdzie zamieszkałą w skrzydle budynku bramnego.

Po śmierci byłego męża (styczeń 1938) i wyjeździe za granice swoich synów stała się jedyną reprezentantką rodu Hochbergów na swoich częściowo wyprzedanych dobrach.

Po dojściu do władzy nazistów i Hitlera (1933) nie poddała się uwielbieniu dla jego polityki. Podczas II wojny światowej starała się pomagać więźniom usytuowanego w pobliżu Wałbrzycha obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, dostarczając im paczki żywieniowe. W związku z tymi działaniami księżna Daisy von Pless i z powodu wrogości lokalnej ludności niemieckiej została w 1941 r. przez nazistów wysiedlona z Książa, który został zarekwirowany. Zamieszkała w wilii przy Friedlandstr. (ob. St. Moniuszki) 43 w Wałbrzychu. Ostatnie lata życia spędziła na wózku inwalidzkim, prawdopodobnie cierpiąc na stwardnienie rozsiane. Pozostała przy niej tylko pochodząca z Anglii służąca Dolly[1]. Zmarła 29 czerwca 1943 roku o godz. 19:30 w miejscu zamieszkania.

Długo nie była znana dokładna data śmierci księżnej, jednak niedawno udało się odnaleźć w archiwach wałbrzyskiego kościoła ewangelicko-augsburskiego autentyczny akt zgonu. Znajdował się on pośród dokumentów pozostałych po zlikwidowanej parafii ewangelickiej w Szczawienku, do której należała księżna.

Według relacji córki stajennego Hochbergów, Daisy pierwotnie pochowano w mauzoleum rodzinnym znajdującym się w parku zamkowym Książa. Według nie potwierdzonych informacji w 1945 r. żołnierze Armii Czerwonej splądrowali mauzoleum; ponoć jej trumnę rozłupano. Ponoć po tym fakcie jej była służba postanowiła przenieść najpierw jej szczątki do otaczającego teren mauzoleum parku a następnie na parafialny cmentarz ewangelicki w Szczawienku (Nieder Salzbrunn)[1]. W latach osiemdziesiątych XX w. podzielił on losy wielu innych niemieckich nekropolii z terenu Górnego Śląska: został zrównany z ziemią, bez przeniesienia znajdujących się na nim szczątków, a później wybudowano tam osiedle domów jednorodzinnych.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

"Ławeczka (pomnik) księżnej Daisy" w Pszczynie

Przez kilkadziesiąt lat, ze względu na jej pochodzenie, ani władze niemieckie, ani tym bardziej polskie, nie interesowały się losem jej szczątków. Dopiero po przemianach w Polsce po 1989 r., między innymi z przyczyn promocyjno-wizerunkowych, pamięć o pięknej księżnej Daisy wśród społeczności Wałbrzycha oraz Pszczyny zaczęła odżywać. W końcu grudnia 2007 uhonorowano ją granitowym obeliskiem i płaskorzeźbą przy siedzibie Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Wałbrzychu a na pszczyńskim rynku stanęła "ławeczka księżnej Daisy".

Z okazji 140. rocznicy urodzin księżnej Marii Teresy Oliwii von Pless na zamku w Pszczynie w czerwcu 2013 r. otwarto wystawę czasową "Klejnoty księżnej Daisy".

Powstał również film dokumentalny jej poświęcony "Daisy. Wspomnienie minionego świata". Ponadto, w roku 1987, powstał polski fabularny film historyczny w reż. Filipa Bajona "Magnat"), luźno oparty na dziejach rodziny książąt pszczyńskich Hochberg von Pless (w filmie nazwisko zmieniono na von Teuss) od roku 1900 do czasów hitlerowskich (1938). Rolę Daisy kreowała w nim Maria Gładkowska (nagroda im. Zbyszka Cybulskiego).

Uchwałą Sejmiku Województwa Dolnośląskiego rok 2013 został ustanowiony w Województwie Dolnośląskim Rokiem Księżnej Daisy von Pless[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Jakub Szczepański, Dama, która umiłowała Śląsk; [w:] "Historia" dod. do "Polska. Dziennik Łódzki", 14 XI 2013, s. 8.
  2. Uchwała w sprawie podjęcia rezolucji ustanawiającej rok 2013 w Województwie Dolnośląskim Rokiem Księżnej Daisy von Pless. [dostęp 2013-02-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Koch: Daisy, Princess of Pless, 1873 - 1943. A Discovery. Canada: Books by W.John Koch, 2002. ISBN 0-9731579-0-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]