Maria Wirtemberska
Maria Wirtemberska, właśc. Maria Anna z Czartoryskich księżna von Württemberg-Montbéliard (ur. 15 marca 1768 w Warszawie, zm. 21 października 1854 w Paryżu) – arystokratka polska, pisarka, filantropka.
Urodzona w związku małżeńskim Adama Kazimierza Czartoryskiego i Izabeli z Flemingów, jej prawdziwym ojcem był jednak król Stanisław August Poniatowski, który był kochankiem Izabeli. [potrzebne źródło] Początkowo wychowywała się w Warszawie w Pałacu Błękitnym. W roku 1782 Czartoryscy przenieśli się do Puław.
28 września 1784 poślubiła w Siedlcach księcia Ludwika Wirtemberskiego, spokrewnionego z rodami panującymi w Niemczech i Rosji, wodza wojsk litewskich w wojnie z Rosją 1792. Gdy książę zdradził Rzeczpospolitą (jako dowódca wojsk litewskich działał na korzyść Prus i Rosji) – małżeństwo to zakończyło się rozwodem (1793).
Po rozwodzie Wirtemberska przebywała najczęściej w Warszawie, od roku 1798 do 1804 zimy spędzała w Wiedniu, a lato w Puławach. W latach 1808-1816 prowadziła w Warszawie salon literacki (błękitne soboty), w którym bywał m.in. Julian Ursyn Niemcewicz. Brała udział w posiedzeniach Towarzystwa Iksów. Autorka powieści Malwina czyli domyślność serca (1816), uznawanej za pierwszą polską powieść psychologiczno-obyczajową. Własną twórczość literacką zarzuciła po roku 1820.
Zainteresowała się wspaniałym położeniem wsi Pilica i kupiła ją. Urządziła na nowo park założony przez poprzednich właścicieli i wystawiła pałac oraz kościół katolicki. Park pilicki przewyższał swą sławą Arkadię koło Nieborowa (własność Radziwiłłowej) oraz Ogród na Powązkach (własność jej matki) i był sławny zagranicą. Plenipotentem tych dóbr był Franciszek Lessel. Zajmowała się działalnością filantropijną i edukacyjną wśród chłopów.
Po powstaniu listopadowym przebywała w Galicji. W 1837 r. osiadła na stałe w Paryżu w domu brata, księcia Adama Jerzego. Zmarła w Paryżu.
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Maria Wirtemberska — zbiór prac pisarki i na temat pisarki
- Malwina czyli domyślność serca — tekst powieści
