Marian Hemar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Marian Hemar
Marian Hemar.png
Marian Hemar, przed 1939
Imiona i nazwisko Jan Marian Hescheles
Data i miejsce urodzenia 6 kwietnia 1901 Lwów
Data i miejsce śmierci 11 lutego 1972 Dorking
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach
Tablica poświęcona Marianowi Hemarowi w Warszawie

Marian Hemar, urodzony jako Jan Marian Hescheles, pseud. Jan Mariański, Marian Wallenrod, Harryman i inne (ur. 6 kwietnia 1901 we Lwowie, zm. 11 lutego 1972 w Dorking) – polski poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor tekstów piosenek.

Marian Hemar był autorem tekstów ponad dwóch tysięcy piosenek, m.in. takich szlagierów jak Kiedy znów zakwitną białe bzy, Czy pani Marta jest grzechu warta, Ten wąsik, Nikt, tylko ty, Może kiedyś innym razem, Upić się warto, Jest jedna, jedyna.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Marian Hemar pochodził z rodziny żydowskiej. Był kuzynem Stanisława Lema (jego matka i ojciec S. Lema byli rodzeństwem[1]). Studiował medycynę i filozofię na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Już w czasie studiów parał się satyrą. Po studiach wyjechał na trzy miesiące do Włoch, skąd pisał korespondencje do „Gazety Porannej” zatytułowane Z Włoch. Brał udział w walkach o Lwów (po polskiej stronie) w latach 1918-1920.

W 1925 przeprowadził się do Warszawy, pracował wraz z Julianem Tuwimem w kabarecie literackim „Qui Pro Quo”, „Banda” i „Cyruliku Warszawskim”. Wraz z Tuwimem, Lechoniem i Słonimskim był autorem wielu skeczy i dowcipów i szopek politycznych. Jego dorobek literacki jest ogromny: ponad 3000 niezwykle popularnych piosenek, do których sam komponował muzykę, setki wierszy, kilkanaście sztuk i słuchowisk radiowych. Był również współpracownikiem „Wiadomości Literackich” i „Wiadomości”, oraz dyrektorem teatru Nowa Komedia (1934-1935). W 1939 jego piosenka Ten wąsik (wykonywana przez Ludwika Sempolińskiego w popularnej rewii Orzeł czy Rzeszka), spowodowała interwencję ambasadora Niemiec w Warszawie.

Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939, przedostał się do Rumunii. W latach 1940-1941 walczył w Samodzielnej Brygadzie Strzelców Karpackich w Palestynie i w Egipcie (m.in. pod Tobrukiem). W wojsku prowadził pracę kulturalno-oświatową. Rozkazem naczelnego wodza gen. Sikorskiego na początku 1942 został przeniesiony do Londynu. Został przydzielony do Ministerstwa Informacji i Dokumentacji, w którym zwalczał m.in. kłamstwa propagandy, głównie niemieckiej, ale także angielskiej.

Po wojnie pozostał w Londynie. Prowadził tam teatrzyk polski w klubie emigrantów polskich. Współpracował m.in. z muzą „Wesołej Lwowskiej Fali” – Władą Majewską. Prowadził także jednoosobowy „Teatr Hemara” – cotygodniowy kabaret radiowy na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. Wygłaszał w nim wierszowane komentarze satyryczne do bieżących wydarzeń.

Pisał o sobie: Moja gorąca miłość nie może się pogodzić z inną Polską, tylko najlepszą, najszlachetniejszą, najuczciwszą w świecie. Uczyli mnie tej miłości Słowacki, Żeromski i Piłsudski. Był bezkompromisowy i do końca wierny prawdzie i sprawiedliwości. Nie zgadzał się na komunistyczne zniewolenie Polski. Jego utwory były objęte cenzurą PRL.

W jego poezji wyraźnie zarysowały się dwa nurty – żartu i satyry oraz refleksji i tęsknoty. Do końca życia był urzeczony polskością i Lwowem. W 1935 przyjął chrzest katolicki[2]. Oprócz licznych piosenek (tekst i muzyka), wierszy, sztuk i słuchowisk radiowych był autorem wierszy lirycznych, satyr, fraszek, parodii. Robił też przekłady poetyckie (m.in. wszystkie sonety Szekspira, połowa ód Horacego), pisał sztuki teatralne od dramatu do komedii muzycznych, jednoaktówki poświęcone Fredrze, Kochanowskiemu, Chopinowi. Parał się także prozą: pisał reportaże, felietony, eseje, krytykę literacką, a nawet traktat polityczny o Hitlerze.

Jego pierwszą żoną była aktorka i piosenkarka Maria Modzelewska, jednak małżonkowie rozstali się w sierpniu 1939 r. Z uwagi na wybuch wojny, trwałe rozdzielenie z Modzelewską, która wyjechała do USA, niejasne informacje przez nią przekazywane (w listach sugerowała, że na własną rękę przeprowadziła rozwód, bądź już w ambasadzie polskiej w Rumunii, czy w USA przed tamtejszym sądem) oraz silną osobistą urazę, Hemar nie interesował się formalnym stanem małżeństwa. W Londynie, 18 lipca 1946 ożenił się z amerykańską tancerką i aktorką Caroll Ann Eric, popełniając bigamię. Oficjalne unieważnienie małżeństwa z Hemarem Modzelewska przeprowadziła w Nowym Jorku w 1956 r[2].

Zmarł w Dorking pod Londynem. Pochowany wraz z żoną Kają na cmentarzu w Coldharbour w pobliżu Leith Hill, w którym mieszkał.

Od 2009 roku jest patronem ulicy w Warszawie, od 2012 w Gdańsku.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • 2001 – Moja przekora: satyry polityczne z lat 1943-1971; Kraków; Wydaw. Literackie; ISBN 83-08-03088-2
  • 2000 – Dom jest daleko, Polska wciąż jest blisko: wybór wierszy i piosenek; Warszawa; Świat Książki; ISBN 83-7227-766-4
  • 1994 – Pięć sztuk scenicznych; Londyn; Polska Fundacja Kulturalna; ISBN 0-85065-270-7
  • 1991 – Kiedy znów zakwitną białe bzy: utwory wybrane; Kraków; Wydaw. Literackie; ISBN 83-08-02184-0
  • 1990 – Chlib kulikowski: wiersze, satyry, piosenki; Warszawa; „Maj”; ISBN 83-85253-08-4
  • 1990 – Liryki, satyry, fraszki (wiersze do druku zebr. Włada Majewska); Londyn; Polska Fundacja Kulturalna
  • 1971 – Wiersze staroświeckie; Londyn; Oficyna Poetów i Malarzy
  • 1963 – Im dalej w las: wiersze; Londyn; nakł. Polskiej Fundacji Kulturalnej
  • 1955 – Siedem lat chudych; New York; Roy Publishers
  • 1947 – Satyry patetyczne; Londyn; nakł. Klubu Orła Białego
  • 1946 – Lata londyńskie (tomik wierszy); Londyn
  • 1943 – Adolf Wielki: pamflet i dygresje; London; M. I. Kolin
  • 1943 – Marchewka: pamiętnik satyryczny; London; M. I. Kolin[3]
  • 1936 – Koń trojański; Warszawa; Wydawnictwo J. Przeworskiego

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Mariana Hemara

Przypisy

  1. Informacja na oficjalnej witrynie Stanisława Lema, dostępne w Internecie, dostęp 2007-09-27, 10:51.
  2. 2,0 2,1 Anna Mieszkowska: Ja, kabareciarz. Warszawa: Muza SA, 2006, s. 390. ISBN 83-7319-820-2.
  3. Biblioteka Główna UMCS: Zasoby bazy BG UMCS (pol.). [dostęp 4 czerwca 2009].