Mariensztat

Ulica Boczna przed wojną

Mariensztat – część warszawskiej dzielnicy Śródmieście, zajmująca północną część Powiśla.

Położenie

Geograficznie granice Mariensztatu wyznaczają:

• od północy ulica Nowy Zjazd,
• od wschodu wybrzeże Wisły,
• od południa ulica Karowa,
• od zachodu warszawska skarpa wiślana.

Topograficznie Mariensztat przylega od południa do Starego Miasta, leżąc u stóp Zamku Królewskiego, od którego jest jednak oddzielony nasypem prowadzącym na most Śląsko-Dąbrowski. Od wschodu oddzielony jest od Wisły jedną z głównych arterii Warszawy – Wisłostradą, od południa osiedle wyraźnie oddziela od reszty Powiśla pas zieleni, a na zachodzie wyraźną granicę stanowi skarpa ze wspinającą się na nią prostopadle ulicą Bednarską, której dolna połowa stoku należy do Mariensztatu.

Zabudowa

Rynek Mariensztacki

Mariensztat to jedno z najmniejszych osiedli Warszawy. Obecnie niemal całość jego zabudowy zajmuje osiedle mieszkaniowe przodowników pracy wybudowane w latach 1948–1949 wg projektu inż. arch. Zygmunta Stępińskiego i Józefa Sigalina (w skład zespołu projektantów wchodzili: K. Tor, W. Wapiński, L. Piekarski, F. Sieńko i inni), które urbanistycznie i architektonicznie nawiązuje w luźny sposób do małomiasteczkowej zabudowy XVIII-wiecznej. Osiedle oddano do użytku wraz z nową arterią komunikacyjną (trasą Wschód-Zachód) 22 lipca 1949 roku.

Było to pierwsze warszawskie osiedle zbudowane po II wojnie światowej na miejscu doszczętnie zniszczonego w powstaniu warszawskim, przedwojennego Mariensztatu. Zachowano częściowo fasady niektórych domów, projektując jednak inne, choć na owe czasy nowoczesne wnętrza. Osiedle składa się z 23 kamieniczek o łącznej kubaturze 50 000 m², wzniesionych z cegły z rozbiórki zniszczonej Warszawy. Przy budowie stropów użyto pierwsze w Polsce stropy DMS montowane z gruzobetonowych pustaków układanych pomiędzy żelbetowymi belkami.

Osiedle posiada zrównoważoną, niewysoką zabudowę i dużo zieleni. W niczym nie przypomina jednak ani charakteru, ani zabudowy istniejącej w tym miejscu do II wojny światowej. Obecnie jest to senne zaplecze turystyczne Starego Miasta.

Z części położonej na łagodnie w tym miejscu zbiegającej skarpie pozostały jedynie budynki stojące przy samej ulicy Bednarskiej i nieliczne zabudowania podwórek jej części południowej. Północna część tej części skarpy to obecnie duży zielony teren z odkrytym zapleczem ul. Bednarskiej i fragmentem ul. Mariensztat (zabudowanej tylko z jednej strony), podczas gdy przed wojną znajdowały się tu m.in. także wysokie kamienice i wiele zaułków. Również ulica Mariensztat w swojej części leżącej na skarpie przestała istnieć, a jej pozostałością jest tylko chodnik zbiegający wzdłuż kościoła św. Anny. Ostało się również niewiele budynków w części osiedla leżącej na tarasie Wisły. W tej części osiedla przed wojną niektóre kamienice również były bardzo wysokie, a obecnie nie przekraczają 2-3 pięter. Również ożywiony przed wojną Rynek Mariensztacki zmienił swą postać i częściowo położenie, stanowiąc obecnie mało ruchliwy placyk, podwyższony o metr i ogrodzony balustradą. Jest teraz raczej placem na skwerze zieleni, a wykorzystuje się go tylko w niewielkim stopniu na różne imprezy plenerowe.

Przy Rynku Mariensztackim mieści się Pub Pod Baryłką – jest to jeden z warszawskich pubów z najdłuższą tradycją.

Historia

Piaskarze - obraz Aleksandra Gierymskiego przedstawiający wybrzeże Wisły w rejonie Mariensztatu ok. 1880

W I poł. XVIII w. Mariensztat był jurydyką. Powstanie warszawskie przyniosło prawie totalne zniszczenie istniejącej zabudowy Mariensztatu. Ocalała jedynie pewna część zabudowy ul. Bednarskiej (zwłaszcza jej górny odcinek ) oraz część budynków przy ul. Mariensztat. Przestała zupełne istnieć przemysłowa część Mariensztatu.

Przekupka Mariensztacka
Rzeźba Barbary Zbrożyny

Etymologia nazwy

Nazwa pochodzi z języka niemieckiego od słowa Marienstadt, co oznacza "miasto Marii". Jako jurydyka Mariensztat był własnością Eustachego i Marii Potockich. Nazwa pochodzi od imienia właścicielki.

Ciekawostki

• Przez wiele lat (do chwili śmierci) mieszkał na Mariensztacie Andrzej Bogucki, aktor i piosenkarz.
• Śpiewano o niej piosenki i nakręcono nawet filmy – najsławniejszy z nich to Przygoda na Mariensztacie.
• Na podwórzu kamienicy (Mariensztat 9), która gra w serialu "Złotopolscy" może zostać zagrożony stan konstrukcji (architektoniczno-budowlany).
• Na Mariensztacie, przy Bednarskiej 2/4, mieści się warszawskie Radio Kampus.

Komunikacja miejska

Na Mariensztat docierają następujące środki komunikacyjne:

• autobusy: 118, 128, 105.

Linki zewnętrzne

• Stowarzyszenie Mieszkańców Mariensztatu
• Spacer po Mariensztacie
• Rzeźby Mariensztatu na portalu sztuka.net