Marzanka pagórkowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marzanka pagórkowa
Asperula cynanchica 080608.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd goryczkowce
Rodzina marzanowate
Rodzaj marzanka
Gatunek marzanka pagórkowa
Nazwa systematyczna
Asperula cynanchica L.
Sp. Pl. 104 1753
Synonimy

Asperula collina Salisb.,
Galium cynanchicum (L.) Scop[2].,

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pokrój

Marzanka pagórkowa (Asperula cynanchica L.) – gatunek rośliny z rodziny marzanowatych.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje głównie nad Morzem Śródziemnym oraz w zachodniej i środkowej Europie. W Polsce występuje głównie w pasie wyżyn, dość często też na na prawym brzegu Odry pomiędzy Opolem a Kędzierzynem-Koźle, mniej licznie na Przedgórzu Sudeckim. W północnych regionach kraju podawana była tylko z okolic Grudziądza. Na wyżynach występuje nierównomiernie. Np. na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej najliczniejsze stanowiska znajdują się w południowej części, na Wyżynie Małopolskiej w dorzeczu Nidy oraz w okolicach Sandomierza, na Wyżynie Lubelskiej na Wierzchowinie Grabowieckiej i na Pagórkach Chełmskich. W Karpatach gatunek ten jest bardzo rzadki, znany tylko z kilku stanowisk: Cisowce, Sromowce-Kąty i Sromowce Wyżne w Pieninach, Maniowy w Gorcach i Wielka Wieś na Pogórzu Wiśnickim (to stanowisko podane zostało w 1834 r.)[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Leżąca lub podnosząca się, o długości 10-50 cm. Jest gładka (bez zadziorków). Pod ziemią kłącze, z którego oprócz licznych pędów kwitnących wyrastają również liczne pędy płonne[4].
Liście
Dolne zebrane po 4-6 w okółkach, górne naprzeciwlegle. Mają szerokość 1-1,5 mm i nierówną długość. W czasie kwitnienia dolne liście są już zeschłe. Najwyższe przysadki i podkwiatki lancetowate[4].
Kwiaty
Drobne, zebrane w widlasto rozgałęzione wierzchotki. Są różowawe lub białe, zwykle 3-krotne. Korona ma długość 3-9 mm, a jej rurka jest mniej więcej tak samo długa, jak płatki, lub nieco tylko dłuższa. Z zewnątrz często pokryta krótkimi szczecinkami[4].
Owoc
Pokryty gęsto drobnymi brodawkami. Ma długość ok. 3 mm[4].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Jest owadopylna lub samopylna. Nasiona rozsiewane przez epizoochorię. Występuje na suchych i płytkich glebach, głównie na podłożu wapiennym. Preferuje stanowiska słoneczne, zwykle rosnie na miedzach, skałach, i skarpach o ekspozycji południowej lub południowo-zachodniej. Liczba chromosomów 2n = 44[3]. Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Seslerio-Scorzoneretum[5].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek zróżnicowany na trzy podgatunki[6]:

  • Asperula cynanchica subsp. cynanchica - występuje w całym zasięgu gatunku
  • Asperula cynanchica subsp. occidentalis (Rouy) Stace - rośnie w Hiszpanii, Francji i na Wyspach Brytyjskich
  • Asperula cynanchica subsp. pyrenaica (L.) Nyman - występuje w Pirenejach

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

W Karpatach gatunek zagrożony (kategoria EN). Stanowisko w Maniowym zostało zniszczone podczas napełniania Zbiornika Czorsztyńskiego. Dla pozostałych głównym zagrożeniem jest zarastanie kserotermicznych muraw w których ten gatunek występuje. Aby temu przeciwdziałać na Cisowcu pracownicy parku usunęli krzewiaste zarośla.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-05-27].
  2. The Plant List Asperula cynanchica. [dostęp 20011-03-30].
  3. 3,0 3,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. World Checklist of Selected Plant Families [dostęp 2013-11-10].