Masło kakaowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Owoce kakaowca (przekrój) – surowiec do otrzymywania masła kakaowego i kakao

Masło kakaowe, tłuszcz kakaowy, olej kakaowy (łac. oleum cacao, oleum theobromatis, butyrum cacao) – jadalny, stały tłuszcz roślinny otrzymywany z nasion dojrzałych owoców kakaowca właściwego, stanowiący około 50% suchej masy nasion.

W celu uzyskania masła kakaowego ścina się dojrzałe owoce kakaowca i ziarna, po ich oczyszczeniu, poddaje się wytłaczaniu na ciepło[1][2]. Pozostałość, tak zwany kuch kakaowy, wykorzystywany jest do produkcji kakao.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie: strefa tropikalna[2] (Ameryka Południowa, Afryka, Azja)
Skład: 24,4–26,2% kwasu palmitynowego, 34,4–35,4% kwasu stearynowego, 37,7–38,1% kwasu oleinowego[2], 2,1% kwasu linolowego
Kategoria: oleje o specjalnym znaczeniu leczniczym[2]
Ważność: do 5 lat w postaci nierozdrobnionej z dala od światła[3]
Wytrzymałość termiczna:
Gęstość względna:
Wskaźnik odbicia: 1,454–1,458[1]
Wskaźnik jodu: 34–40[1]
Wskaźnik mydlenia: 188–198[1]
Udział procentowy w wyrobie:    bez ograniczeń

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Pokruszone masło kakaowe używane w recepturze aptecznej

W przemyśle farmaceutycznym[edytuj | edytuj kod]

Masło kakaowe jest stosowane jako surowiec farmaceutyczny w recepturze aptecznej[3], głównie przy wytwarzaniu stałych (czopki doodbytnicze, globulki dopochwowe, pręciki docewkowe) oraz półstałych postaci leków (maści, kremy, mleczka itp.). Po raz pierwszy zostało w ten sposób zastosowane przez francuskiego aptekarza Antoine Baumé w 1750 roku.

Masło kakaowe jest jednym z bardziej stabilnych tłuszczów, zawiera naturalne przeciwutleniacze zapobiegające jełczeniu, a w konsekwencji umożliwiające przechowywanie masła kakaowego bez dodatku konserwantów przez okres nawet pięciu lat. Masło kakaowe należy chronić przed światłem i przechowywać w postaci nierozdrobnionej, w niskiej temperaturze. Temperatura topnienia tłuszczu kakaowego wynosi 30–35 °C[1][3].

Masło kakaowe wykazuje własności polimorficzne – występuje w czterech odmianach: α, β, β' i γ. Odmiany te różnią się temperaturą topnienia[3].

Odmiana alotropowa Temperatura topnienia w °C
γ 18
α 21–22
β' 28–31
β 34,5

Z punktu widzenia przydatności do produkcji czopków w recepturze aptecznej masło kakaowe posiada szereg zalet:

  • ma stałą konsystencję w temperaturze pokojowej
  • topi się w temperaturze ciała, dzięki czemu umożliwia uwalnianie się substancji leczniczej po aplikacji czopka
  • jest dobrze tolerowane przez organizm ludzki
  • nadaje się do kształtowania czopków wszystkimi metodami (formowania ręcznego, wytłaczania i wylewania).

Wadami masła kakaowego jako podłoża czopkowego są:

  • mała liczba wodna
  • brak zjawiska kontrakcji (zmniejszania objętości w czasie krzepnięcia)
  • łatwość przechodzenia w trudno zestalające się odmiany alotropowe w czasie dłuższego ogrzewania w temp. 36 °C
  • konieczność przechowywania w niskiej temperaturze i ochrony przed światłem ze względu na możliwość jełczenia.

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

  • W przemyśle spożywczym masło kakaowe wykorzystywane jest przy produkcji słodyczy, a przede wszystkim jest jednym z podstawowych składników czekolady – przy czym samo masło kakaowe ma jedynie delikatny czekoladowy smak i zapach. Stanowi jedyny pochodzący od kakaowca składnik czekolad białych, niezawierających kakao. Dzięki temperaturze topnienia masła kakaowego, która jest tylko nieznacznie niższa od temperatury ciała, czekolada może rozpływać się w ustach. Ze względu na stosunkowo wysoką cenę masło kakaowe w nieszlachetnych czekoladach zastępowane jest częściowo emulgatorami, między innymi lecytyną (E322). Od 2000 roku Unia Europejska zezwala na używanie do produkcji czekolady tłuszczów roślinnych innych niż kakaowy, na przykład tłuszczu z palmy oleistej, przy czym ich maksymalny udział nie może przekraczać 5% masy wyrobu.
  • W przemyśle kosmetycznym masło kakaowe wchodzi w skład różnego rodzaju kosmetyków (kremy, mydła), z powodu bardzo dobrych właściwości nawilżających i natłuszczających.
  • Masło kakaowe wchodziło w skład (nieskutecznego) środka antykoncepcyjnego umieszczanego w macicy, który zawierał także kwas borowy i kwas taninowy[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VI. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2002, s. 1176. ISBN 83-88157-18-3.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja: podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. V unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 669. ISBN 8320028469.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Stanisław Janicki, Adolf Fiebig, Małgorzata Sznitowska, Teresa Achmatowicz: Farmacja stosowana: podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wyd. Lekarskie PZWL, 2003. ISBN 83-200-2847-7.
  4. History of Female Contraception by Victoria Nottingham (ang.)