Masło kakaowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Owoce kakaowca (przekrój), surowiec do otrzymywania masła kakaowego i kakao

Masło kakaowe (syn. tłuszcz kakaowy, olej kakaowy, łac. Oleum Cacao, Oleum Theobromatis, Butyrum Cacao) – jadalny, stały tłuszcz roślinny otrzymywany z nasion dojrzałych owoców kakaowca właściwego Theobroma cacao L., stanowi około 50% suchej masy nasion. Dojrzałe owoce kakaowca są ścinane i w celu uzyskania masła kakaowego oczyszczone ziarna poddaje się wytłaczaniu na ciepło[1][2]. Pozostałość tzw. kuch kakaowy wykorzystywany jest do produkcji kakao.

Pochodzenie: Ameryka Południowa, Afryka, Azjastrefa tropikalna[2]
Skład: zawiera 24,4–26,2% kwasu palmitynowego, 34,4–35,4% kwasu stearynowego, 37,7–38,1% kwasu oleinowego[2], 2,1% kwasu linolowego
Kategoria: Oleje o specjalnym znaczeniu leczniczym[2]
Ważność: do 5 lat w postaci nierozdrobnionej z dala od światła[3]
Wytrzymałość na temperatury:
Gęstość względna:
Wskaźnik odbicia: 1,454–1,458[1]
Wskaźnik jodu: 34–40[1]
Wskaźnik mydlenia: 188–198[1]
Udział % w gotowym produkcie: bez ograniczeń

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Pokruszone masło kakaowe używane w recepturze aptecznej

W przemyśle farmaceutycznym[edytuj | edytuj kod]

Masło kakaowe jest stosowane jako surowiec farmaceutyczny w recepturze aptecznej[3], głównie przy wytwarzaniu stałych (czopki doodbytnicze, globulki dopochwowe, pręciki dopochwowe oraz docewkowe), a także półstałych postaci leku (maści, kremy, mleczka i in.). Po raz pierwszy zostało w ten sposób zastosowane przez francuskiego aptekarza Antoine Baumé w 1750 roku.

Masło kakaowe jest jednym z bardziej stabilnych tłuszczów, zawiera naturalne przeciwutleniacze zapobiegające jełczeniu, a w konsekwencji umożliwiające przechowywanie masła kakaowego bez dodatku konserwantów przez okres nawet pięciu lat. Masło kakaowe należy chronić od światła i przechowywać w postaci nierozdrobnionej, w niskiej temperaturze. Temperatura topnienia tłuszczu kakaowego wynosi 30-35 °C[1][3].

Masło kakaowe wykazuje własności polimorficzne, występuje w czterech odmianach: α, β, β' i γ, które różnią się temperaturą topnienia[3]:

Odmiana alotropowa Temperatura topnienia w ° C
γ 18
α 21–22
β' 28–31
β 34,5

Z punktu widzenia przydatności do produkcji czopków w recepturze aptecznej masło kakaowe posiada szereg zalet:

  • stałą konsystencję w temperaturze pokojowej
  • topi się w temperaturze ciała, dzięki czemu umożliwia uwalnianie się substancji leczniczej po aplikacji czopka
  • jest dobrze tolerowane przez organizm ludzki
  • nadaje się do formowania czopków wszystkimi używanymi metodami (formowania ręcznego, wytłaczania i wylewania)

Wadami masła kakaowego jako podłoża czopkowego są:

  • mała liczba wodna
  • brak zjawiska kontrakcji (zmniejszania objętości w czasie krzepnięcia)
  • łatwość przechodzenia w trudno zestalające się odmiany alotropowe w czasie dłuższego ogrzewania w temp. 36 °C
  • konieczność przechowywania w niskiej temperaturze i chronienia przed światłem ze względu na możliwość jełczenia

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

  • W przemyśle spożywczym masło kakaowe wykorzystywane jest przy produkcji słodyczy, a przede wszystkim jest jednym z podstawowych składników czekolady, przy czym samo masło kakaowe ma jedynie delikatny czekoladowy smak i zapach. Stanowi jedyny, pochodzący od kakaowca składnik czekolad białych, które w ogóle nie zawierają kakao. Dzięki temperaturze topnienia masła kakaowego, która jest tylko nieznacznie niższa od temperatury ciała – czekolada może rozpływać się w ustach. Ze względu na stosunkowo wysoką cenę w nieszlachetnych czekoladach masło kakaowe zastępowane jest częściowo emulgatorami, np. lecytyną (E322). Od 2000 roku Unia Europejska zezwala na użycie do produkcji innych niż kakaowy tłuszczów roślinnych, np. tłuszczu z palmy oleistej, przy czym ich maksymalny udział nie może przekraczać 5% masy czekolady.
  • W przemyśle kosmetycznym masło kakaowe wchodzi w skład różnego rodzaju kosmetyków (kremy, mydła) dzięki bardzo dobrym właściwościom nawilżającym i natłuszczającym.
  • Masło kakaowe wchodziło w skład (nieskutecznego) środka antykoncepcyjnego umieszczanego w macicy, który zawierał także kwas borowy i kwas taninowy[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VI. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2002, s. 1176. ISBN 83-88157-18-3.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja: podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. V unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 669. ISBN 8320028469.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Stanisław Janicki, Adolf Fiebig, Małgorzata Sznitowska, Teresa Achmatowicz: Farmacja stosowana: podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wyd. Lekarskie PZWL, 2003. ISBN 83-200-2847-7.
  4. History of Female Contraception by Victoria Nottingham (ang.)