Maska przeciwgazowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Współczesna silikonowa maska przeciwgazowa firmy 3M
Niemieccy żołnierze w maskach przeciwgazowych, 1915
Panoramiczna maska MSA Millennium CBRN bez pochłaniacza
Niemiecka maska przeciwgazowa z okresu II wojny światowej
Polska wojskowa maska przeciwgazowa typu MUA używana w latach 70/80 XX wieku
Rosyjska maska izolacyjna IP-5

Maska przeciwgazowa to indywidualne urządzenie, przylegające do twarzy i wykonane z gumy, silikonu lub innych materiałów, służące do ochrony dróg oddechowych, oczu i skóry twarzy przed działaniem bojowych środków trujących, pyłów radioaktywnych a także bakterii i wirusów chorobotwórczych. Maska przeciwgazowa ma zastosowanie militarne dla ochrony przed atakami z użyciem broni chemicznej, w przemyśle chemicznym, dla ochrony przed lotnymi zanieczyszczeniami przemysłowymi oraz górnictwie i pożarnictwie.

Maski przeciwgazowe występują zwykle w dwóch rodzajach:

  • Maski filtracyjne, które oczyszczają skażone powietrze za pomocą filtrów, filtropochłaniaczy albo pochłaniaczy.
  • Maski izolacyjne (np. o zastosowaniu medycznym), w których sprężone w wysokociśnieniowej butli powietrze doprowadzane jest do maski elastycznymi przewodami lub regenerowane na drodze reakcji z odpowiednimi substancjami chemicznymi.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniejsze patenty na maski przeciwgazowe pojawiły się ok. 1887. Już w 1799 maski przeciwgazowe wprowadził do użytku w kopalniach Alexander von Humboldt, wówczas pracujący w przemyśle wydobywczym jako pruski inżynier górnictwa. W początkowym okresie I wojny światowej żołnierze armii kanadyjskiej wykorzystywali polowe środki doraźne w celu ochrony przed niemieckimi atakami z użyciem chloru - zwykle ochraniali drogi oddechowe szmatami nasączonymi moczem, trzymając je przy twarzy podczas ataku gazowego.

Pierwsze proste konstrukcje funkcjonalnych masek opracowano na początku XX wieku, w 1912 amerykański wynalazca Garrett Morgan stworzył, a następnie w 1914 opatentował, urządzenie złożone z wełnianego kaptura z którego wystawały elastyczne węże zwisające do ziemi, umożliwiając oddychanie powietrzem które w założeniach miało być mniej zanieczyszczone niż znajdujące się powyżej gruntu opary gazu. Rolę filtra spełniały umieszczone u wlotu węży wilgotne gąbki. Morgan zyskał uznanie w 1916, kiedy to jego brat wraz z dwoma ochotnikami, wyposażeni w maski jego konstrukcji uratowali wielu ludzi znajdujących się w wypełnionych szkodliwymi oparami i dymem tunelach znajdujących się pod Jeziorem Erie, na terenie elektrowni wodnej w Cleveland.

W roku 1915 brytyjski oficer dr. Cluny MacPherson, pełniący funkcję doradcy wojskowego do spraw gazów trujących w Królewskim Regimencie Nowofundlandzkim, opracował w czasie służby pod Gallipoli konstrukcję opartą o hełm należący do pochwyconego więźnia z nieprzyjacielskiej armii. Hełm pełnił rolę stelaża lub ramy, do której przymocowana była osłona wykonana z materiału, ze szklanymi okularami służącymi do obserwacji. Materiał nasączony był związkiem chemicznym absorbującym często używany w atakach chemicznych chlor. Urządzenie MacPhersona było pierwszym ogólnym rozwiązaniem kwestii przeciwdziałania atakom z użyciem gazu trującego w armii brytyjskiej.

Pierwszą działającą maskę przeciwgazową z pochłaniaczem węglowym opracował w 1915 rosyjski chemik Nikołaj Zielinski. W czasie I wojny światowej używano jej przeciwko niemieckim atakom z użyciem broni chemicznej. W 1916 maska ta została zaakceptowana przez państwa ententy jako stały element uzbrojenia armii. Obecnie jest to najbardziej popularny typ maski przeciwgazowej na świecie.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Typowa maska filtracyjna składa się następujących elementów:

  • Część twarzowa - zwykle wykonana z gumy lub silikonu, posiadająca otwory do patrzenia wykonane z przeźroczystego materiału, zawory wdechowy i wydechowy oraz gwint umożliwiający podłączenie odpowiedniego pochłaniacza. Nowoczesne konstrukcje masek mają często podwójny zawór wydechowy, aby uniemożliwić zasysanie skażonego powietrza w momencie rozpoczynania wdechu oraz membranę umożliwiającą komunikację głosową (np. maski wojskowe). Innym udogodnieniem są złącza umożliwiające spożywanie płynów, zwykle przy użyciu specjalnie przystosowanych manierek lub camelbaków.
  • Torba przeznaczona do przechowywania i transportu maski oraz dodatkowego wyposażenia, np. stosowanych w zimie wkładek zabezpieczających przed szronem lub zestawu odkażającego.
  • Pochłaniacz lub filtropochłaniacz - element mocowany na dole maski, wykonany z cienkiej blachy lub tworzywa sztucznego, uformowany w kształcie płaskiej lub podłużnej walcowatej puszki. Filtropochłaniacze najczęściej są zintegrowane z częścią twarzową maski, przykręca się je do gwintu lub mocuje za pomocą specjalnych zamocowań. Większe filtropochłaniacze, podczas użytkowania znajdujące się w torbie, przyłącza się do maski za pomocą giętkiej karbowanej rury.

Typowa maska przeciwgazowa izolacyjna z chemicznym źródłem tlenu składa się z następujących elementów:

  • części twarzowej połączonej z karbowaną rurą łączącą. Część twarzowa maski tego rodzaju nie posiada żadnych zaworów.
  • pochłaniacza regeneracyjnego, wypełnionego nadtlenkami sodu oraz potasu i zaopatrzonego w specjalne urządzenie inicjujące.
  • worka oddechowego wykonanego z nieprzepuszczalnej, nagumowanej tkaniny, zaopatrzonego w zawór usuwający nadmiar tlenu. Worek w niektórych modelach masek ma kształt toroidalny i jest zakładany na szyję użytkownika.
  • torby do przenoszenia maski i dodatkowego wyposażenia

Działanie maski polega na tym, że w trakcie wydechu zużyte powietrze przechodzi przez pochłaniacz regeneracyjny, po czym gromadzi się w worku. Następnie, kiedy rozpoczyna się wdech powietrze wraca tą samą drogą do płuc użytkownika. Regeneracja zużytego powietrza wewnątrz pochłaniacza odbywa się według reakcji:

4NaO2 + 2CO22Na2CO3 + 3O2

4NaO2 + 2H2O4NaOH + 3O2

Ponieważ reakcje są egzotermiczne, powietrze z pochłaniacza wychodzi podgrzane co w wielu przypadkach jest niekorzystne. Pewnym mankamentem masek tego rodzaju jest to, że raz zainicjowany pochłaniacz musi zostać zużyty bez żadnych przerw w pracy i nie wolno go wykorzystywać powtórnie.

Ze względu na fakt całkowitej izolacji od otoczenia maska może być używana nawet przy bardzo wysokich stężeniach szkodliwych substancji a także w warunkach braku tlenu w otaczającej atmosferze. Ponadto niektóre typy masek izolacyjnych przystosowane są do pracy pod wodą na głębokości do kilku metrów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]