Maszt radiowy w Konstantynowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Maszt radiowy w Konstantynowie
Wciąganie wiechy, zdjęcie z okładki „Młodego Technika”, 1974.
Wciąganie wiechy, zdjęcie z okładki „Młodego Technika”, 1974.
Państwo  Polska
Miejscowość Konstantynów, gmina Gąbin, powiat płocki
Właściciel Telekomunikacja Polska
Typ maszt radiowy
Wysokość obiektu 646,38 m
Stan zniszczony
Data otwarcia 1974
Data zamknięcia 1991
Położenie na mapie gminy Gąbin
Mapa lokalizacyjna gminy Gąbin
Maszt radiowy w Konstantynowie
Maszt radiowy w Konstantynowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Maszt radiowy w Konstantynowie
Maszt radiowy w Konstantynowie
Ziemia 52°22′03,44″N 19°48′08,51″E/52,367622 19,802364Na mapach: 52°22′03,44″N 19°48′08,51″E/52,367622 19,802364
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Maszt radiowy w Konstantynowiemaszt radiowy nadajnika długofalowego, Programu I Polskiego Radia, znany również jako Maszt w Gąbinie, Warszawska Radiostacja Centralna w Gąbinie, Radiofoniczny Ośrodek Nadawczy w Konstantynowie i Radiowe Centrum Nadawcze w Konstantynowie. Licząc ponad 646 metrów wysokości był najwyższą konstrukcją na świecie w latach 1974–1991, tj. do chwili jego zawalenia. Nigdzie na świecie nie wzniesiono wyższego obiektu aż do 19 maja 2008, kiedy to rekord ten został pobity przez Burdż Chalifa[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1949 roku odbudowana została radiostacja radiofoniczna Raszyn w Łazach z nadajnikiem o mocy 200 kW, wkrótce rozbudowanym do 500 kW. Moc ta jednak okazała się niewystarczająca dla zapewnienia dobrego odbioru sygnału na terenie całego kraju, zapadła więc decyzja o budowie nowego nadajnika. Zdecydowano się na wybór miejsca bliżej środka geometrycznego kraju (maszt w Raszynie lokalizowany był w 1931 roku, gdy Polska miała inny przebieg granic) w miejscu pozbawionym przemysłu i większych siedzib ludzkich.

5 lipca 1969 roku przystąpiono do budowy obiektu, a 18 października 1972 uroczyście wmurowano stopkę pod maszt radiowy[2]. W latach 1971-1973 zrealizowano budowę urządzeń zasilania podstawowego sieci najwyższych napięć, w latach 1970-1973 prace budowlane przy budynkach, a od października 1972 do maja 1974 trwały prace montażowe przy maszcie. W okresie od października 1973 do lipca 1974 trwała instalacja urządzeń radiowych.

Budowa masztu została zakończona 18 maja 1974, a oficjalne uruchomienie miało miejsce 30 lipca 1974 roku. Wzniesiono maszt o masie 420 t i wysokości 646,38 metrów o mocy nadajników 2×1000 kW, co wraz z zyskiem masztu dawało efektywną izotropową moc wypromieniowaną rzędu 3000 kW. Od 22 lipca 1974 radiostacja przejęła nadawanie od Raszyna. Radiostacja pracowała na falach długich o częstotliwości 227 kHz do 1 lutego 1988 roku i później na częstotliwości 225 kHz. Zaletą radiostacji była możliwość bezpośredniego odbioru z klasycznego radioodbiornika (AM) programu pierwszego Polskiego Radia przez rodaków w Kazachstanie, pracowników polskich firm pracujących w Iraku, Iranie, prawie całej Europie i nawet Ameryce Północnej.

Maszt w 1989 roku

Katastrofa[edytuj | edytuj kod]

8 sierpnia 1991 roku, o godz. 19.10 maszt runął w czasie prac konserwatorskich. Prace miały polegać na wymianie odciągów, które były w złym stanie technicznym. Poluzowano jedną z lin w ostatniej, piątej sekcji odciągów, zakładając i naciągając 2 liny pomocnicze. Jedna z lin pomocniczych wysunęła się z zacisków. Druga lina pomocnicza zerwała się z mocowania, nie mogąc zrównoważyć sił pozostałych lin głównych. Górna część masztu złamała się i uderzyła w podstawę. Maszt runął w ciągu kilkunastu sekund. W katastrofie nikt nie doznał uszczerbku na zdrowiu. Kilka godzin przed katastrofą ówczesny kierownik ośrodka, inżynier Zygmunt Grzelak odradził brygadzie sześciu monterów wjazd na maszt, argumentując, że nie zdążą skończyć wszystkich prac przed godz. 20:00 – sam wjazd na maszt trwał 30 minut. Nie ucierpiały także budynki oprócz „domku antenowego” (dostrojczego – znajdowała się w nim cewka wysokości 2 m dokładnie dostrajająca antenę do nadajników). Zniszczeniu uległ także nowoczesny dźwig samochodowy. W wyniku procesu sądowego kierownik ekipy konserwującej z Mostostalu Zabrze otrzymał wyrok 2,5 roku więzienia za spowodowanie katastrofy, skrócony do 2 lat. Za pośrednie przyczyny katastrofy uznaje się zaniedbania w 17-letniej eksploatacji, w tym zły stan odciągów stwierdzony już w 1987 r. Zdarzyło się też odchylenie czubka masztu od pionu o kilka metrów.

Katastrofa, której efektem było czasowe zaprzestanie nadawania na falach długich Programu I Polskiego Radia, odbieranego dotychczas w odległych zakątkach Europy przez Polonię (a także na wielu obszarach Polski), usiłowano niekiedy wiązać z celowym dążeniem do ograniczenia informacji m.in. podczas mającego miejsce kilkanaście dni później Puczu Janajewa w Moskwie (oraz rozpadem ZSRR) czy innych ważnych wydarzeń w ostatnich miesiącach (np. rozwiązanie RWPG i Układu Warszawskiego). Nastąpiła tu jednak przypadkowa zbieżność czasowa.

Po wypadku[edytuj | edytuj kod]

Po katastrofie wznowiono nadawanie w radiostacji w Raszynie, która od 1978 nadawała program drugi Polskiego Radia na częstotliwości 200 kHz, co związane było z zaniechaniem nadawania programu drugiego i nadawaniem tylko programu pierwszego z częstotliwością 225 kHz i mocą 500 kW. Radiostacja w Raszynie technicznie nie była przygotowana na nadawanie na 2 częstotliwościach.

Zawalony maszt radiostacji

W kwietniu 1992 powstały pierwsze rządowe plany odbudowy masztu z uwagi na jego znaczenie dla Polaków przebywających poza granicami kraju i we wrześniu 1995 zapadła decyzja o odbudowie masztu w Gąbinie. Odbudowa była możliwa w tym samym miejscu, jednak protesty okolicznych mieszkańców związane z obawami przed skutkami oddziaływania na nich pól elektromagnetycznych promieniowanych przez maszt[3] udaremniły odbudowę. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z 11 października 1996 r. uchylający decyzję wojewody płockiego o odbudowie masztu radiowego w Gąbinie ostatecznie przekreślił te plany.

Nowa lokalizacja masztu została wyznaczona w Solcu Kujawskim na dawnym wojskowym poligonie bombowym. Miejsce to pomimo swojego oddalenia od centrum kraju nie wzbudziło takich protestów okolicznej ludności jak odbudowa w Gąbinie. Pierwotnie planowano wzniesienie jednego wysokiego masztu, ostatecznie zdecydowano się na budowę 2 masztów o wysokości 330 i 289 metrów. Budowa zrealizowana została w latach 1998-1999 i otwarcie nastąpiło 4 września 1999 roku. Radiowe Centrum Nadawcze Solec Kujawski posiada nadajnik o mocy 1200 kW i nadaje na częstotliwości 225 kHz.

Information icon.svg Osobny artykuł: RCN Solec Kujawski.

Na terenie radiostacji w Gąbinie znajduje się obecnie maszt radiolinii w Konstantynowie. Przed wejściem na teren znajduje się pomnik z krzyżem postawiony przez okolicznych mieszkańców związanych ze Stowarzyszeniem Ochrony Życia Ludzi przy Najwyższym Maszcie Europy. Stalowa konstrukcja zwalonego masztu została sprzedana na złom. Aparatura nadawcza, a zwłaszcza kontenery z nadajnikami firmy Brown Boveri, są kompletne i wizualnie w dobrym stanie. Przez kilka lat po katastrofie utrzymywano okrojony personel ośrodka, nadajniki konserwowano i załączano kontrolnie wykorzystując tzw. sztuczną antenę.

W latach 2001-2012 obiektem administrował wydział nieruchomości TP S.A. w Płocku. Ze względu na połączenie TP z Orange, od 2012 obiektem administruje Biuro Sprzedaży Nieruchomości Orange Polska S.A. Obiekt chroniony jest jedynie przed dostępem osób postronnych.

Nadajniki Brown Boveri, pozostawione bez opieki prawdopodobnie nigdy już nie będą pracowały. Obiekt wystawiony został na sprzedaż, łącznie z budynkami i z 62-hektarowym terenem, na którym stał najwyższy na świecie maszt radiowy. Nie udało się go sprzedać i dalej niszczeje.

Opis techniczny[edytuj | edytuj kod]

Oficjalna ulotka radiostacji – porównanie najwyższych obiektów na świecie w 1974
Maszt radiostacji w Konstantynowie – konstrukcja

Konstrukcja Warszawskiej Radiostacji Centralnej w Konstantynowie wyróżniały dwa składniki – urządzenia nadawcze i maszt pełniący funkcję anteny.

Częstotliwość pracy radiostacji 227 kHz odpowiada długości fali równej około 1322 metrów. Izolowany maszt stalowy o długości 646 metrów wypromieniowujący fale elektromagnetyczne o długości 1322 metrów był prawie dipolem półfalowym (wysokość masztu równa prawie połowie długości fali) – jedynym wybudowanym na świecie dla tej częstotliwości. Rozwiązanie to pozwoliło na uzyskanie większej mocy wypromieniowanej przez antenę równą około 3000 kW oraz charakterystyki kierunkowej wzdłuż powierzchni ziemi.

Częstotliwość nadawania radiostacji 227 kHz dzięki zastosowaniu dokładnego wzorca częstotliwości i utrzymaniu jej stałości stała się krajowym wzorcem częstotliwości, niezbędnym w wielu dziedzinach nauki i techniki. Program radiofoniczny dosyłany był do radiostacji przez specjalnie zbudowaną radiolinię, istniejącą do dziś.

WRC wzniesiona została na ogrodzonym w całości terenie powierzchni około 65 ha na gruntach o niskiej wartości rolnej, a w jej skład weszły:

  • budynek stacyjny (kubatura 12 000 m³) i pomocniczy (kubatura 5 000 m³) z wyposażeniem technicznym,
  • antena-maszt o wysokości 646 metrów wraz z siecią uziemienia promieniowego o średnicy ok. 600 metrów wraz z linią zasilającą w.cz.,
  • wieża stacji linii radioliniowej doprowadzającej program,
  • rozdzielnia elektroenergetyczna 110/6,3 kV,
  • budynek portierni.

Nadajniki radiostacji, 2 o mocy w.cz. 1000 kW każdy, produkcji firmy Brown Boveri były w tym czasie największymi na świecie i moc 2000 kW uzyskiwano z jedynie 2 połączonych równolegle jednostek, co miało wpływ na obniżenie kosztów eksploatacyjnych oraz zakupu. Zastosowano w nich znaczną na owe czasy tranzystoryzację, głównie w torach automatyki i kontroli oraz w stopniach mocy w.cz. do 50 W. Stopnie mocy torów w.cz. pracowały na lampach wapotronowych chłodzonych poprzez odparowanie wody w układzie zamkniętym. Ciepło uzyskiwane z chłodzenia wykorzystywano do ogrzewania pomieszczeń radiostacji.

Nadajniki posiadały duży stopień automatyzacji pracy i kontroli jak na ten czas budowy obiektu, samo załączenie nadajników uruchamiało się jednym przyciskiem, natomiast resztę procesu kontrolowały komputery. Nadzór nad pracą urządzeń ułatwiały liczne urządzenia kontrolne i sygnalizacyjne. Dla stopni końcowych zastosowano prostowniki tyrystorowe 110/15 kV o dużej odporności na przeciążenia.

Usytuowanie i sylwetka WRC

Anteną był półfalowy izolowany maszt stalowy o wysokości 646 metrów o izolacji w postaci 3 słupów izolatorowych o wysokości ok. 2 m każdy, na których ustawiono podstawę trzonu masztu, izolatory wbudowano też w odciągi masztu. Podczas pracy radiostacji w antenie występowało napięcie wysokiej częstotliwości rzędu 120 kV.

Maszt złożony został z 86 członów o przekroju poprzecznym trójkątnym o boku 4,8 m i wysokości ok. 7,5 m, zbudowanych z rur stalowych o średnicy 245 mm i grubości ścianek od 8 mm na szczycie masztu do 34 mm przy podstawie. Wszystkie elementy zostały ocynkowane na gorąco i natryskowo oraz pokryte farbami stanowiąc ich zabezpieczenie antykorozyjne. Trwałość farby obliczano na ok. 20 lat. Maszt wyposażony został w oświetlenie przeszkodowe oraz pomalowany został w biało-czerwone pasy stanowiące sygnał dla ruchu lotniczego.

Maszt w pozycji pionowej utrzymywany był przez 5 poziomów odciągów po 3 na każdym poziomie (razem 15), wykonanych z lin stalowych o średnicy ok. 50 mm i wytrzymałości ok. 250 ton, poprzedzielanych specjalnymi izolatorami. Masa masztu wynosiła ok. 420 ton, lin i izolatorów ok. 80 ton, a nacisk trzonu masztu na podstawę ok. 1100 ton.

Komunikację pionową wzdłuż masztu zapewniała samobieżna winda produkcji szwedzkiej firmy Alimak z silnikiem spalinowym zainstalowanym pod kabiną, pracująca na zasadzie kolejki zębatej. Czas wjazdu na szczyt przy szybkości ok. 0,35 m/sek wynosił 30 minut. Dodatkowo maszt wyposażony był w rezerwowe drabiny. Wejście po drabinie przy dogodnych warunkach atmosferycznych trwało 2 godziny.

Była to najwyższa konstrukcja inżynierska na świecie w latach 1974-1991. Zaprojektował ją inż. Jan Polak z Biura Projektowego Mostostal M-1 w Zabrzu, mający w swoim dorobku projekty innych masztów radiowych w Polsce. Budową obiektu kierował mgr inż. Andrzej Szepczyński z Mostostalu M-4 w Zabrzu.

Obecnie najwyższym masztem jest KVLY/KTHI TV Mast, a najwyższą budowlą kiedykolwiek wzniesioną przez człowieka Perdido Regional Host.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Burj Khalifa Facts.
  2. Młody Technik”, nr 1/1973.
  3. Beata Modrzejewska. Fale długie jak maszt. „Rzeczpospolita”, 1994-07-14. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Oficjalna ulotka informacyjna Warszawskiej Radiostacji Centralnej w Konstantynowie
  • Radioamator i Krótkofalowiec Polski; nr 9/1974,
  • Radioamator i Krótkofalowiec Polski: nr 10/1974,
  • R. Kreyser, W, Szolginia, Najwyższy maszt radiowy. Młody Technik nr 8/1974,
  • W. Szolginia, Cuda inżynierii. Wydawnictwo „Alfa”, Warszawa 1987,
  • Mieliśmy najwyższy maszt radiowy na świecie – wywiad z W. Kasińskim z okazji 80-lecia Polskiego Radia. Świat Radio nr 7/2005.
  • Horyzonty Techniki nr 5/1971 s. 4-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]