Matej Bel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Matej Bel

Matej Bel (łac. Belius Matthias, węg. Bél Mátyás, niem. Matthias Bél; ur. 22 marca 1684 w miejscowości Očová koło Zwolenia, zm. 29 sierpnia 1749 w Altenburgu w Austrii, pochowany w Bratysławie) – kaznodzieja ewangelicki, polihistor, filozof, pedagog, encyklopedysta. Prekursor słowackiego oświecenia, pionier nowoczesnych nauk historyczno-geograficznych na Węgrzech, jeden z najwybitniejszych uczonych XVIII w. w tej części Europy. Członek wielu zagranicznych towarzystw naukowych i akademii. O sobie mówił „lingua Sla-vus, natione Hungarus, eruditione Germanus” („wg języka Słowianin, wg narodowości Węgier, z wykształcenia Niemiec”)[1][2].

W latach 1704–1707 studiował na uniwersytecie w Halle. W latach 1708–1714 był prorektorem, a następnie rektorem liceum ewangelickiego w Bańskiej Bystrzycy i kaznodzieją w słowackim kościele ewangelickim w tym mieście. W 1714 r. przeniósł się do Bratysławy, gdzie do 1719 r. pełnił funkcję rektora liceum ewangelickiego. W 1719 r. został powołany na proboszcza niemieckiego kościoła ewangelickiego w Bratysławie, którą to funkcję pełnił do 1748 r.

Poza działalnością duszpasterską i teologią zajmował się wieloma dziedzinami nauki: historią, geografią, etnografią, językoznawstwem, pedagogiką i in. Był autorem wielu prac naukowych, kompendiów i podręczników szkolnych. Pisał jeszcze przeważnie po łacinie, ale wiele prac opublikował również w językach niemieckim, węgierskim, słowackim a nawet czeskim.

Jego najważniejszym dziełem jest nieukończona Notitia Hungariae novae historico geografica (Viennae 1735–1742, tom 1–4). Opisał w nim większość komitatów ówczesnych Węgier, w tym także te obejmujące część dzisiejszej Słowacji. M.in. w dziele tym znalazł się opis Liptowa, a w tym także najstarszy w ogóle drukowany opis Tatr Liptowskich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Bel Matej, w: Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 1995;
  2. zbior.: Bel Matej, w: Encyklopédia Slovenských Spisovateľov, t. 1, Bratislava 1984;
  1. "Karpatendeutsches biographisches Lexikon, Arbeitsgemeinschaft der Karpatendeutschen aus der Slowakei", Rudolf Rainer, Eduard Ulreich, 1988, Stuttgart, ISBN 3-927096-00-8, s. 368
  2. Robert John Weston Evans, "Austria, Hungary, and the Habsburgs: Essays on Central Europe", [1] ss. 139–140, ISBN: 0-19-928144-0, 2006, Oxford University Press