Matriarchat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ustroju społecznego. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.

Matriarchat – hipotetyczny[1] hierarchiczny ustrój społeczny i polityczny, w którym władzę sprawują kobiety. Termin ten został wprowadzony przez Johanna Jakoba Bachofena w 1861 roku w jego dziele Das Mutterrecht.

Hipoteza matriarchatu[edytuj | edytuj kod]

Wielu teoretyków matriarchatu, m.in. Robert Graves, Marija Gimbutas, John Ferguson McLennan, Heide Göttner-Abendroth, przyjęło, że społeczności prehistoryczne były skoncentrowane wokół kobiety i prawdopodobnie w tym też okresie panował matriarchat. Badacze wiążą rozwój matriarchatu z powstaniem społeczności kopieniaczych. W społecznościach takich znaczenie przypisywane pierwotnie mężczyznom-żywicielom (myśliwi) przechodziłoby na kobiety-żywicielki, o których sądzi się, że wynalazły pierwsze narzędzia rolnicze[potrzebne źródło].

Jednymi z koronnych dowodów[potrzebne źródło] na rzecz matriarchatu miały być tzw. Wenus z Laussel oraz 30 tysięcy jej podobnych figurek pochodzących z neolitu, przedstawiających kobietę z wydatnymi piersiami, udami, brzemiennym brzuchem i wyraźnie zaznaczonym sromem. Figurek z tego okresu przedstawiających mężczyzn jest zaledwie około tysiąca.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Henri Delport i Sarah M. Nelson twierdzą wszakże, że tego typu wyobrażenia były po prostu prehistoryczną pornografią[2][3]. Również w dzisiejszych czasach wyobrażeń nagich kobiet jest kilkadziesiąt razy więcej niż analogicznych przedstawień mężczyzn, jednak nikt nie twierdzi, że obowiązuje matriarchat. Peter J. Ucko wykazał już w latach 60. XX wieku błędy w interpretacji figurek z Bliskiego Wschodu i Krety, wskazując, że pomimo tego, iż w różnych wykopaliskach figurek z wyraźnie zarysowanymi cechami kobiecymi było więcej niż wyraźnie męskich, to najliczniejszą grupę stanowiły figurki bez wyraźnie zarysowanej płci [4].

Inni badacze wskazali, że w ikonografii kultury minojskiej nie występuje tematyka związana z macierzyństwem, które miało odgrywać wielką rolę w kulcie Wielkiej Bogini, postaci kluczowej dla teorii matriarchatu. Poza tym popularność żeńskiego bóstwa nie wpływa automatycznie na pozycję kobiet w społeczeństwie. Przykładem jest Grecja epoki klasycznej z wieloma popularnymi boginiami i jednocześnie dość niską pozycją kobiet[4].

Obecnie wśród antropologów i socjologów panuje konsensus, że matriarchat w formie zaproponowanej w XIX wieku nigdy nie istniał[1].

Matrylinearny system pokrewieństwa[edytuj | edytuj kod]

W przeszłości z matriarchatem był przez wielu badaczy mylony matrylinearny system pokrewieństwa[4]. Współcześnie najbardziej znanym przypadkiem tego wciąż jeszcze funkcjonującego systemu są ludy: Na (inne nazwy: Naxi, Nakhi, Mosuo) żyjący w północno-zachodniej części prowincji Junnan w Chinach oraz Tuaregowie, zamieszkujący obszary Sahary. Znane są także przypadki, gdy kobiety mogą skutecznie rywalizować z mężczyznami o władzę w społeczeństwach zorganizowanych patriarchalnie (np. Irokezi i Huroni w Ameryce Północnej), Nawahowie, Hopi.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 matriarchy (social system) – Britannica Online Encyclopedia (ang.). Britannica.com. [dostęp 2010-12-28].
  2. Henri Delporte, L'image de la femme dans l'art préhistorique, Éditions Picard, Paryż, 2. wydanie 1993 (1. wydanie 1979), ISBN 2-7084-0440-7
  3. Sarah M. Nelson. Diversity of the Upper Paleolithic 'Venus' Figurines and archaeological mythology. „Archeological Papers of the American Anthropological Association”. 2 (Issue 1, January 1990), s. pages 11–22, 01-1990. American Anthropological Association. doi:10.1525/ap3a.1990.2.1.11. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Wojciech Pastuszka: Wielka Bogini i matriarchat, czyli wielka wpadka archeologii (pol.). Archeowiesci.pl, 2010-12-27. [dostęp 2013-04-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]