Mechaniczna pomarańcza (powieść)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powieści. Zobacz też: film o tym samym tytule.

Mechaniczna pomarańcza lub Nakręcana pomarańcza (ang. A Clockwork Orange) – powieść szkockiego pisarza Anthony’ego Burgessa z 1962 roku.

Książka ma charakter eksperymentu lingwistycznego. W oryginale powieść została napisana w stworzonym przez autora slangu, hybrydy kolokwialnego języka angielskiego z zapożyczeniami rosyjskimi. W Polsce książkę przetłumaczył Robert Stiller, najpierw w wersji polsko-rosyjskiej (tzw. wersja R), a następnie w wersji polsko-angielskiej (tzw. wersja A); we wstępie do tego wydania zapowiadał również wersję polsko-niemiecką.

Książka stała się nagłośniona, a ze względu na tematykę często podlegała cenzurze. Odcisnęła swoje piętno na sztuce, stając się motywem zapożyczeń czy adaptacji wielu sztuk teatralnych. W roku 1971 powieść doczekała się głośnej ekranizacji filmowej Mechaniczna pomarańcza w reżyserii Stanleya Kubricka. Film o paranoiczno-surrealistycznym klimacie stara się wiernie trzymać fabuły książki, brak mu jednak dyskusyjnego epilogu. W dzisiejszych czasach sceny przemocy, będące powodem ocenzurowania filmu, nie są już uznawane za tak szokujące.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Jest to opowieść o nastoletnim Aleksie, który w dzień jest przykładnym, choć niesfornym synkiem, zakochanym w muzyce Ludwiga van Beethovena, lecz każdej nocy wyrywa się z domu, by stać się członkiem bandy. Zdradzony przez kolegów, trafia do więzienia, gdzie decyduje się zamienić wyrok na udział w eksperymencie resocjalizacyjnym. Ów eksperyment obrzydza mu przemoc tak skutecznie, że od tej pory nie jest w stanie się nawet bronić. Jego przypadek zostaje wykorzystany w rozgrywkach politycznych, a sam Alex „wyleczony jak trza”.

Powieść zawiera również epilog, który jednak był pomijany w niektórych wydaniach (a także w filmie). W epilogu Alex wraca do trybu życia z początku powieści, jest już jednak starszy, przestają go bawić dotychczasowe rozrywki.

Istotnym elementem fabuły jest fikcyjna terapia Ludovica. Eksperymentalną terapię zastosowano na głównym bohaterze Aleksie w ramach resocjalizacji, po jego wyjściu z więzienia. Terapię przeprowadzał doktor Brodsky w porozumieniu z brytyjskim Ministrem Spraw Wewnętrznych. Pacjentowi wstrzykiwano w pośladek tzw. "płyn Ludovica". Robiono to codziennie, aż do czasu, gdy płyn nie przeniknął do organizmu na stałe. Lekarze sadzali pacjenta na specjalnym krześle i krępowali mu kończyny, a oczy przytrzymywali metalowymi szczypczykami, aby nie można ich było zamknąć. Następnie pacjent był zmuszany do oglądania brutalnych scen, które po pewnym czasie wywoływały u niego nudności. Celem terapii było wywołanie uczucia lęku, towarzyszącemu myśli o przemocy, tworząc w ten sposób niechęć do agresywnych zachowań. Po wyjściu z placówki medycznej Alex był niezdolny do przemocy nawet w obronie własnej. Oprócz tego miał awersję do myśli o stosunku seksualnym. Alex został przypadkowo uwarunkowany także przeciwko wszelkiego rodzaju muzyce klasycznej, choć w filmie z 1971 tylko przeciwko dziewiątej symfonii Ludwika van Beethovena.

Nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Do postaci głównego bohatera nawiązuje piosenka niemieckiego zespołu punk rockowego Die Toten Hosen pt.: Hier kommt Alex. Z kolei do miejsca wydarzeń (baru, który odwiedza główny bohater z kolegami) nawiązuje tytuł płyty oraz utworu polskiego zespołu Myslovitz - Korova Milky Bar (Bar Mleczny Krowa). Poza tym różne piosenki o tytule "Mechaniczna pomarańcza" stworzyło wiele polskich zespołów, m.in. Paktofonika.

Motyw terapii Ludovica wykorzystano w dziewiętnastym odcinku trzeciego sezonu serialu Simpsonowie pod tytułem "Pies śmierci". Po raz drugi w Simpsonach nawiązano do terapii w czwartym odcinku dwudziestego szóstego sezonu pod tytułem "Treehouse of Horror XXV", gdzie oczy Moe Szyslaka zostają celowo przytrzymane, aby mógł oglądać telewizję[1][2].

Przypisy

  1. Review: The Simpsons: “Treehouse Of Horror XXV” (ang.). avclub.com. [dostęp 2014-12-10].
  2. Treehouse of Horror XXV (ang.). imdb.com. [dostęp 2014-12-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Nelson Thomas: Kubrick, inside a Film Artist's Maze. Bloomington: Indiana University Press, 2000. ISBN 9780253213907.
  • Anthony Burgess: A Clockwork Orange. Londyn: 1962. ISBN 978-0393312836.