Artykuł na medal

Medal 10-lecia Polski Ludowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Medal 10-lecia Polski Ludowej
Awers
Awers
Baretka
Baretka
Ustanowiono 12 maja 1954
Wielkość Ø 40 mm
Wydano 267 671[1]
Wycofano zakończono nadawanie 22 lipca 1955
Powyżej Medal Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny
Poniżej Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie
Projektant Józef Gosławski

Medal 10-lecia Polski Ludowej – polskie cywilne odznaczenie państwowe ustanowione dekretem Rady Państwa 12 maja 1954 roku, jako odznaczenie jubileuszowe w związku ze zbliżającą się dziesiątą rocznicą powstania Polski Ludowej. Medal zaprojektowany został w 1954 roku przez Józefa Gosławskiego. Odznaczenie przyznawano w okresie od 22 lipca 1954 do 22 lipca 1955.

Ustanowienie i zasady nadawania[edytuj | edytuj kod]

Medal 10-lecia Polski Ludowej ustanowiony został na mocy dekretu Rady Państwa z 12 maja 1954 roku. Ów dekret określał ogólne zasady nadawania odznaczenia wymieniając zawody, których przedstawiciele mogliby medal otrzymać. Okres, w którym przewidywano wyróżnianie ograniczono do jednego roku – od 22 lipca 1954 do 22 lipca 1955. Ustalono, że dana osoba może zostać wyróżniona tylko raz; przewidziano również możliwość utraty odznaczenia w przypadku utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych oraz jeżeli osoba uznana została za niegodną posiadania Medalu lub gdy nadanie odznaczenia nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd. Koszty związane z wykonaniem oraz nadawaniem medalu przypisano państwu. Zapowiedziano także opracowanie statutu medalu[2].

W tym samym dniu przyjęta została Uchwała Rady Państwa z dnia 12 maja 1954 – Statut „Medalu 10-lecia Polski Ludowej”. W statucie określono wygląd odznaki, doprecyzowano zasady nadawania, opisano tryb składania wniosków o nadanie medalu, a także sposób wręczenia i noszenia odznaczenia. Zgodnie z treścią uchwały medal nadawano:

Quote-alpha.png
- robotnikom, chłopom, technikom, inżynierom, pracownikom komunikacji, łączności, budownictwa, handlu, spółdzielczości i innych działów gospodarki narodowej

– pracownikom nauki, kultury, oświaty i ochrony zdrowia

– pracownikom administracji państwowej i gospodarczej

– żołnierzom Sił Zbrojnych oraz pracownikom organów bezpieczeństwa publicznego

– działaczom politycznym i społecznym

którzy wyróżnili się całokształtem swojej pracy zawodowej lub działalności społeczno-politycznej, przyczyniając się do wykonywania zadań budownictwa socjalistycznego i pomnożenia sił Ojczyzny.

W dalszej kolejności Statut wymieniał dziedziny, w których zasługi stanowiły szczególną podstawę do otrzymania Medalu. Były to m.in. podnoszenie wydajności pracy, przekraczanie planowych zadań, wzorowe prowadzenie gospodarstwa rolnego, skuteczne wdrażanie systemów przynoszących oszczędności, zasługi w dziedzinie handlu i usług, rozwój nauki i upowszechnianie wiedzy, rozwój kultury i sztuki, rozwój szkolnictwa, służby zdrowia, kultury fizycznej i sportu, podnoszenie poziomu pracy rad narodowych, usprawnianie administracji, walka z biurokracją, działania na rzecz wzrostu aktywności politycznej. Warunkiem uzyskania odznaczenia była również praca w Polsce Ludowej od pierwszego roku po wyzwoleniu. Nadanie Medalu po czasie krótszym możliwe było jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Wnioskować o nadanie medalu mogli członkowie Rządu, kierownicy centralnych urzędów, naczelne władze organizacji politycznych, społecznych i spółdzielczych oraz prezydia wojewódzkich rad narodowych. Z inicjatywą mogły wystąpić organy podlegające wymienionym podmiotom. Formularz, w którym zawarty był wniosek, wymagał podania danych personalnych osoby, danych dotyczących przebiegu jej pracy zawodowej oraz jej działalności od 1944 roku, a także krótki opis całokształtu pracy zawodowej, działalności oraz postawy społecznej. W przypadku zatrudnionych w zakładach pracy wymagana była również opinia kierownictwa oraz zakładowej organizacji partyjnej i związkowej. Z kolei w przypadku chłopów indywidualnych i członków spółdzielni produkcyjnych wymagane było przedstawienie opinii prezydium powiatowej rady narodowej[3].

W precedencji odznaczeń zajmował miejsce po medalu „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” i przed Medalem za Długoletnie Pożycie Małżeńskie[4].

Utrata mocy prawnej Statutu „Medalu 10-lecia Polski Ludowej nastąpiła wraz z wejściem w życie Uchwały Rady Państwa z dnia 29 lutego 1960 r. w sprawie orderów i odznaczeń[5].

Opis odznaki[edytuj | edytuj kod]

Odznaka zaprojektowana została w roku 1954 przez polskiego rzeźbiarza i medaliera Józefa Gosławskiego[6]. Jej wygląd opisany jest w paragrafie 1 Statutu, do którego dołączono też załącznik w postaci wzoru rysunkowego. Zgodnie z treścią uchwały medal jest jednostronny, a jego średnica to 40 mm. Obrzeże medalu jest rowkowane poprzecznie w płaszczyźnie zwężające się dośrodkowo, podzielone w sześciu równych odstępach ornamentem z liści dębowych, wysuniętych poza krąg medalu. W środku znajduje się okrągła, wklęsła tarcza o średnicy 20 mm, obramowana otokiem o średnicy 5 mm. Na tarczy znajduje się wizerunek trzech stojących postaci. Jedna z nich trzyma flagę państwową z biało-czerwonej emalii, druga snop żyta, zaś trzecia książkę. W dolnej części otoku widnieje napis 1944 22 VII 1954, a w górnej znajduje się ornament z liści laurowych. Powierzchnia z grupą figur oraz uchwyty medalu są oksydowane, natomiast otok złocony. Rewers jest gładki, srebrzony i lekko zmatowany.

Medalowi towarzyszy baretka w kształcie prostokąta o ściętych rogach. Na jej środku widnieje cyfra rzymska X. Z tyłu baretki zamocowana jest agrafka, która umożliwia przypięcie medalu[3].

Wręczanie i noszenie medalu[edytuj | edytuj kod]

Wraz z medalem wręczano legitymację odznaczeniową, która była dokumentem zaświadczającym o wyróżnieniu. Zgodnie z treścią Statutu, Wręczenie powinno mieć charakter uroczysty, mobilizujący pracowników danego zakładu pracy bądź mieszkańców danej miejscowości do zwiększenia wysiłków w pracy i działalności na rzecz państwa. Jako okazje przewidziane do wręczenia odznaczenia wymieniono:

  • obchody 10-lecia Polski Ludowej;
  • uroczyste sesje rad narodowych i akademie;
  • zebrania w związku z uruchomieniem nowych zakładów pracy;
  • zjazdy i konferencje;
  • uroczystości inauguracji, bądź zakończenia roku akademickiego i szkolnego;
  • zebrania pracowników;
  • zebrania wiejskie.

Organami uprawnionymi do wręczania odznaczenia były:

  • Przewodniczący Rady Państwa;
  • członek Rady Państwa;
  • członek Rządu;
  • poseł;
  • wiceminister;
  • kierownik centralnego urzędu;
  • przewodniczący lub członek prezydium wojewódzkiej, powiatowej lub miejskiej rady narodowej.

Ponadto w przypadku nadania medalu za granicą uprawnienia do jego wręczenia posiadał szef urzędu dyplomatycznego lub konsularnego. Z kolei w przypadku żołnierzy odznaczenie wręczyć mógł dowódca wojskowy upoważniony przez Ministra Obrony Narodowej, a pracownikom bezpieczeństwa osoby upoważnione przez Ministra Bezpieczeństwa Publicznego[3].

Zgodnie z Instrukcją Kancelarii Rady Państwa z dnia 29 lutego 1960 r. w sprawie sposobu noszenia orderów i odznaczeń Medal noszono na prawej stronie piersi. Baretkę sporządzano ze wstążki o szerokości 37 mm, w kolorze czerwonym[7]. Statut przewidywał noszenie medalu z okazji świąt państwowych, na posiedzeniach Sejmu i rad narodowych, na uroczystych zebraniach i akademiach oraz przy otrzymywaniu orderu lub odznaczenia. Inne okoliczności uzależniono od uznania osoby odznaczonej[3].

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej.

Nazwiska wszystkich osób odznaczonych Medalem 10-lecia Polski Ludowej wymienione są w aktach prawnych zawierających decyzje Rady Państwa i opublikowane są w Monitorze Polskim. Wśród wyróżnionych znajdują się m.in. aktorzy (np. Gustaw Holoubek[8], Franciszek Pieczka[9], Wieńczysław Gliński[10]), artyści (np. Stanisław Sikora[11], Jan Cybis[12]), czy wojskowi (np. Tadeusz Krepski, Stanisław Skalski). Jedną z osób wyróżnionych był także Józef Gosławski – projektant odznaczenia. Rzeźbiarz odznaczony został 28 lutego 1955 na wniosek Ministra Kultury i Sztuki[13].

Łącznie przyznano 267 671 Medali 10-lecia Polski Ludowej[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Poprawna nazwa odznaczenia to Medal 10-lecia Polski Ludowej. Często spotkać można błędne sposoby zapisu tej nazwy, lub też zmienioną jej formę, jak np.: Medal Dziesięciolecia Polski Ludowej[14], Medal 10-lecia PRL[15], czy też Medal 10-lecia[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Juliusz Ćwieluch: Medalomania. Raport: Medale i ordery. Kto daje, komu i za co. polityka.pl, 20 listopada 2010. [dostęp 4 maja 2012].
  2. Dz. U. z 1954 r. Nr 23, poz. 82
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 M.P. z 1954 r. Nr 45, poz. 636
  4. Dz. U. z 1960 r. Nr 10, poz. 66
  5. M.P. z 1960 r. Nr 25, poz. 120
  6. Anna Rudzka: Józef Gosławski. Rzeźby, monety, medale. Wyd. 1. Warszawa: Alegoria, 2009, s. 206. ISBN 978-83-62248-00-1.
  7. M.P. z 1960 r. Nr 25, poz. 122
  8. Gustaw Holoubek. filmpolski.pl. [dostęp 12 października 2010].
  9. 9,0 9,1 Franciszek Pieczka. filmpolski.pl. [dostęp 12 października 2010].
  10. Wieńczysław Gliński. e-teatr.pl. [dostęp 15 lutego 2011].
  11. Artyści plastycy okręgu warszawskiego ZPAP 1945–1970. Słownik biograficzny. Warszawa: Okręg Warszawski ZPAP, 1972.
  12. Wystawa prac Jana Cybisa. kultura.lublin.eu. [dostęp 12 października 2010].
  13. M.P. z 1955 r. Nr 103, poz. 1410
  14. Karol i Antoni Szafrankowie. filharmonia-rybnik.pl, 2007-11-18. [dostęp 4 września 2012].
  15. Kazimierz Dejmek. culture.pl, 2007-11-18. [dostęp 12 października 2010].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]