Mediacje

Mediacje (łac. mediare – być w środku) – metoda rozwiązywania sporów, w której neutralna i bezstronna osoba trzecia pomaga stronom we wzajemnej komunikacji, określeniu interesów i kwestii do dyskusji oraz dojściu do wspólnie akceptowalnego porozumienia. Proces ten ma charakter dobrowolny, poufny i nieformalny.

Mediacje są dobrowolnym i poufnym procesem dochodzenia przez strony do rozwiązania sporu, prowadzonym w obecności osoby neutralnej i bezstronnej – mediatora. Jest to pośredniczenie w sporze, mające na celu pomóc stronom w osiągnięciu porozumienia. W przypadku postępowania karnego dodatkowym celem mediacji jest zadośćuczynienie, naprawa wyrządzonej szkody, czyli sprawiedliwość naprawcza.

Mediacje różnią się od rozstrzygnięć instytucjonalnych (w tym sądowych) przede wszystkim tym, że ich celem nie jest ustalenie, kto ma rację, ale wypracowanie rozwiązania satysfakcjonującego strony sporu.

Mediacja skupia się na poszukiwaniu rozwiązań, możliwych do zastosowania na przyszłość. Nie ma na celu dogłębne analizowanie przeszłości, przepracowywanie emocji. Nie jest zatem formą terapii rodzinnej.

Zastosowanie mediacji

Mediacje mogą być stosowane w szerokiej gamie konfliktów:

• rodzinnych, małżeńskich, pokoleniowych
• towarzyskich, koleżeńskich, rówieśniczych
• w sprawach spadkowych, majątkowych i cywilnych
• pracowniczych, w administracji i sporach urzędowych
• w sprawach gospodarczych
• w sprawach karnych a także dotyczących nieletnich

Ugody wypracowane w mediacji

Mediacje sądowe wspomagają sądownictwo w załatwianiu wielu spraw (karnych, cywilnych, gospodarczych, rodzinnych, w sprawach nieletnich). Ugody zawarte w sprawach karnych i nieletnich mogą być brane pod uwagę przez sądy przy orzekaniu, ale sędziowie nie są związani ich postanowieniami. W przypadku spraw cywilnych, gospodarczych i rodzinnych, wymagane jest zatwierdzenie ugody przez sąd, który może odmówić zatwierdzenia ugody tylko w wypadku gdy jest niezgodna z prawem lub zasadami współżycia społecznego - art 183 kpc.

Zasady

Każda mediacja, nieważne, czy rówieśnicza, rodzinna, szkolna, między firmami itp. zawsze kieruje się takimi samymi zasadami. 5 podstawowych zasad mediacji to:

1. Dobrowolność
2. Poufność
3. Bezstronność mediatora
4. Neutralność mediatora.
5. Samodzielność stron w poszukiwaniu rozwiązań

Dodatkowo mediacja cechuje się:

1. Nieformalnością i prywatnością postępowania.
2. Budowaniem atmosfery szacunku stron do siebie, a także poczucia bezpieczeństwa
3. Satysfakcją rozstrzygnięć dla obydwóch (wszystkich) stron konfliktu (win-win/wygrany-wygrany).

W środowisku funkcjonują standardy opracowane przez Społeczną Radę ds. Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości.

Etapy mediacji

W literaturze poświęconej mediacjom można spotkać różnorodne, mniej lub bardziej rozbudowane, podziały etapów mediacji.

12 etapów mediacji według Christophera W. Moore'a

• nawiązanie kontaktu ze stronami
• wybór strategii mediacji
• zbieranie i analiza informacji
• sporządzenie szczegółowego planu mediacji
• budowanie zaufania i współpracy
• rozpoczęcie sesji mediacyjnej
• zdefiniowanie spraw i ustalenie planu
• odkrywanie ukrytych interesów
• generowanie opcji rozwiązań
• ocena możliwości rozwiązań
• przetarg końcowy
• osiągnięcie formalnego porozumienia

Rodzaje mediacji

W Polsce powszechnie stosowana jest mediacja klasyczna (facylitatywnych - negocjacje stron, gdzie mediator jest pomocnikiem w dialogu stron). W środowisku gospodarczym przyjmują one formę mediacji wahadłowych. W literaturze można spotkać także informacje o mediacjach ewaluatywnych (mediator sugeruje rozwiązania) - model ten jednak jest według teoretyków i praktyków (W.Ch. Moore, E.Gmurzyńska) zaprzeczeniem idei mediacji.

Rola mediatora

Mediator nie ma władzy podejmowania decyzji merytorycznych. Jego celem jest pomoc zwaśnionym stronom w dobrowolnym osiągnięciu ich własnego, wzajemnie akceptowanego porozumienia w spornych kwestiach. Jest osobą moderującą wspólną dyskusję stron, dążących do wypracowania wspólnego porozumienia.

W 1996 roku Helsińska Fundacja Praw Człowieka wykształciła pierwszą grupę mediatorów na bazie metody Williama Lincolna, tj. Conflict Resolution & Research Institute, Washinton DC, która obecnie jest stosowana przez ponad 800 mediatorów pracujących w sprawach ze zlecenia sądu.

Zobacz też

• Negocjacje
• Arbitraż

Bibliografia

1. Christopher W. Moore, "Mediacje. Praktyczne strategie rozwiązywania konfliktów", Warszawa 2009, ISBN: 978-83-7601-641-2
2. Mediacje. Teoria i praktyka, pod red. E Gmurzyńska, R. Morek, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2009