Evidence-based medicine
Medycyna oparta na faktach, medycyna oparta na dowodach (ang. Evidence-based medicine, EBM) – postępowanie kliniczne oparte na najlepszych dostępnych dowodach naukowych dotyczących skuteczności, efektywności i bezpieczeństwa. Dowodów takich dostarczają wyniki wiarygodnych badań eksperymentalnych (skuteczność i bezpieczeństwo) oraz badań obserwacyjnych (efektywność i bezpieczeństwo).
Inne polskie odpowiedniki terminu EBM to „medycyna oparta na faktach”, „ewaluacja badań medycznych” czy też POWAP – praktyka oparta na wiarygodnych i aktualnych publikacjach – jednak tłumaczenia te nie oddają pierwotnego znaczenia terminu[1].
Pojęcie EBM zostało z czasem uwzględnione w innych dziedzinach klinicznych, takich jak: pielęgniarstwo, stomatologia, fizjoterapia, farmakologia itd. W efekcie powstało określenie EBHC - „Evidence Based Health Care”, czyli „opieka oparta na wiarygodnych i aktualnych publikacjach.
Powstało również pojęcie EBNP – „Evidence Based Nursing Practice”, czyli „opieka pielęgniarska oparta na faktach”. EBNP wdraża podobne zasady jak EBM promując rozwiązywanie dylematów klinicznych, pielęgnacyjnych w oparciu o wykorzystanie oryginalnych doniesień. Wiarygodnych doniesień naukowych dostarcza baza Cochrane (Cochrane Library), czy elektroniczny podręcznik UpTu Date, baza Medline.[2]
Spis treści |
[edytuj] Historia
Jako protoplastę EBM wskazuje się wiedeńskiego lekarza Ignaza Semmelweisa, który w 1840 roku na podstawie badań statystycznych skorelował śmiertelność kobiet na wydziale położniczym z wcześniejszą pracą lekarzy w prosektorium i na tej podstawie wysnuł wniosek, że zakażenia poporodowe muszą być powodowane przez jakiś czynnik zakaźny przenoszony przez lekarzy. Dzięki tej obserwacji Semmelweis był w stanie obniżyć śmiertelność w połogu z 12% do 2% przez wprowadzenie procedury dezynfekcji rąk przez lekarzy opuszczających prosektorium,[3] pomimo że nie potrafił precyzyjnie wyjaśnić mechanizmu zakażenia (Ludwik Pasteur opisał go dopiero 20 lat później).
Uważa się, że EBM rozwinęła się w latach 80. na McMaster University w Kanadzie jako reakcja na powszechną w medycynie dominację paradygmatu opartego na naukach podstawowych (patofizjologia, biochemia). Wywodzi się z epidemiologii klinicznej, dyscypliny zajmującej się problematyką eksperymentu medycznego i oceną wiarygodności badań klinicznych.
[edytuj] Współczesność
W skład EBM wchodzi m.in. typologia poszczególnych rodzajów klinicznych badań naukowych (np. badania obserwacyjne, badania eksperymentalne) wraz z charakterystyką ich wiarygodności, wyszukiwanie publikacji naukowych (charakterystyki dostępnych baz informacji medycznej, np. MedLine[4], EMBASE ), podstawy biostatystyki, zasady sporządzania badań wtórnych, takich jak przeglądy systematyczne czy metaanaliz.
EBM nie ogranicza się jednak do operowania statystyką i metodami epidemiologii; oryginalne sformułowanie twórcy EBM G. Guyatta „best available evidence” nie wyklucza bowiem korzystania np. z mniej wiarygodnych doniesień naukowych (np. opisy przypadków), o ile lepsze nie istnieją lub nie są w danym momencie dostępne. Czyni to EBM nurtem otwartym na nowe koncepcje, o czym świadczy ewolucja „medycyny opartej na faktach” z buntowniczo nastawionego nurtu lat 80. do obecnie dominującego integracyjnego podejścia.
Owo integracyjne podejście, określane niekiedy żartobliwie jako medicine based evidence (fakty oparte na medycynie) rehabilituje rolę indywidualnego doświadczenia lekarza i patofizjologii oraz wartości pacjenta jako równoprawnych z dowodami naukowymi czynników w podejmowaniu decyzji medycznych.
Postuluje się także rozszerzenie działań „opartych na dowodach” na politykę społeczną[5] („evidence based policy”) i tworzenie prawa[6] („prawo oparte na dowodach”).
Przypisy
- ↑ Według Polskiego Instytutu EBM.
- ↑ Europejskie Centrum Kształcenia Podyplomowego: Evidence Based Nursing - co to jest?. Wrocław, 2011.
- ↑ Ian Ayres: Super Crunchers. 2008. ISBN 978055338473.
- ↑ Baza artykułów MedLine. [dostęp 8.12.2009].
- ↑ Nick Black: Evidence based policy: proceed with care. BMJ, 2001.
- ↑ Wytyczne do OSR. Ministerstwo Gospodarki.
