Melanoides tuberculata
| Melanoides tuberculata[1] | |
| (O. F. Müller, 1774) | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | mięczaki |
| Gromada | ślimaki |
| Podgromada | płucodyszne |
| Rząd | Neotaenioglossa |
| Podrząd | przodoskrzelne |
| Nadrodzina | Cerithioidea |
| Rodzina | Thiaridae |
| Podrodzina | Thiarinae |
| Rodzaj | Melanoides |
| Gatunek | Melanoides tuberculata |
| Synonimy | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Melanoides tuberculata – inwazyjny gatunek małego, słodkowodnego, szeroko rozprzestrzenionego ślimaka płucodysznego z podrzędu przodoskrzelnych, w języku polskim znanego pod potoczną nazwą świderek. Bywa hodowany w akwariach. Może być wektorem wielu chorób, w tym również groźnych dla człowieka.
Spis treści |
Taksonomia [edytuj]
Gatunek został opisany w Indiach pod nazwą Nerita tuberculata[3]. Po przeniesieniu do rodzaju Melanoides pojawił się problem nomenklatoryczny, ponieważ zgodnie z zasadami kodeksu nomenklatury zoologicznej, nazwy rodzajowe z końcówką -oides są rodzaju męskiego (jeśli autor nazwy nie ustalił inaczej, a autor nazwy Melanoides – Olivier, 1804 – tego nie zrobił), a dotychczasowy epitet gatunkowy tuberculata jest rodzaju żeńskiego. W literaturze pojawiły się dwie wersje nowej nazwy: Melanoides tuberculatus i Melanoides tuberculata. Pod koniec XX wieku taksonomowie uznali na podstawie analizy oryginalnego opisu Oliviera, że Melanoides jest rodzaju żeńskiego, ponieważ autor przyjął formę żeńską dla M. fasciolata – gatunku typowego nowego rodzaju. Tym samym poprawną nazwą gatunku jest Melanoides tuberculata[4].
Występowanie [edytuj]
Występuje pospolicie w strefie słodkich wód zwrotnikowych Afryki (Algeria, Maroko, Liban,Egipt, Sudan, Etiopia, Kenia, Kongo, Burundi, Arabia Saudyjska), w Azji Południowej (Bangladesz, Indie, Sri Lanka) i Azji Południowo-Wschodniej (Chiny, Laos, Malezja, Tajlandia) i w Japonii).
Został zawleczony do Ameryki (na Hawaje) oraz do Polinezji (Polinezja Francuska, Tahiti, Fidżi, Tonga, Samoa, Wyspy Cooka)[5].
Gatunek inwazyjny powodujący zanikanie innych gatunków w danym środowisku a nawet jego wymieranie np. Biomphalaria glabrata i B. straminea[6].
W Polsce został odnotowany w Kanale Zrzutowym Elektrowni Pątnów[7].
Morfologia [edytuj]
Wysokość muszli wynosi 30–45 mm[7], spotykane są też większe – do 50 mm[8]. Na terenie Stanów Zjednoczonych spotykano osobniki mierzące do 80 mm[9]. Muszla podłużna spiralnie i prawoskrętnie skręcona, barwy od czarnej do jasnobrązowego, z ciemnymi czerwono-rdzawymi plamami.
Tryb życia [edytuj]
Przebywa w płytkich i wolno płynących wodach o piaszczystym lub lekko żwirowym podłożu. Aktywny głównie w nocy, przekopując dno odżywia się detrytusem. Parametry wody: odczyn pH 7–8, twardość 8–12°n, temperatura 20–28 °C, w części tropikalnej nawet do 35 °C. Krytyczną temperaturą, poniżej której giną jest 18 °C[10].
Choroby [edytuj]
Melanoides tuberculatus jest pośrednim nosicielem przywr wywołujących choroby groźne również dla człowieka: Clonorchis sinensis wywołującej klonorchozę, Paragonimus westermani wywołującą paragonimozę[11], oraz Metagonimus trematode i Diorchitrema formosanum[2].
Hodowla w akwarium [edytuj]
W dzień zakopuje się w piasku lub żwirku na dnie zbiornika. W podłożu poszukuje odpadów roślinnych, zwierzęcych i resztek pokarmowych wzruszając go i napowietrzając. Drążenie to wpływa korzystnie na korzenie roślin.
W akwarium dożywają 4–5 lat[12].
Rozmnażanie [edytuj]
Gatunek żyworodny, rozmnażanie może odbywać się płciowo jak i partenogenetycznie. Dojrzałość rozrodczą osiągają osobniki o długości ok. 3 cm i wieku 1 roku. Najchętniej rozmnaża się na miękkim, piaszczystym podłożu, gdzie młode ukrywają się przez 3–4 miesiące. Plenny, przy nadmiernym rozmnożeniu się może być uciążliwym mieszkańcem[13]. Młode w chwili narodzin mają 1–2 mm długości. Dorosły świderek może urodzić do 70 młodych[11].
Ciekawostki [edytuj]
W akwarium tarliskowym (hodowlanym) ślimaków tych nie powinno się trzymać. Powodują one szkody wśród złożonej ikry jak również wśród świeżo wylęgłego lecz jeszcze nie pływającego narybku[14].
Przypisy
- ↑ Melanoides tuberculata w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ 2,0 2,1 Melanoides tuberculata. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Müller, O. F. 1774. Vermium terrestrium et fluviatilium, seu animalium infusoriorum, helminthicorum, et testaceorum, non marinorum, succincta historia. Volumen alterum. - pp. I-XXXVI [= 1–36], 1–214, [1–10]. Havniæ & Lipsiæ. (Heineck & Faber).
- ↑ Species summary for Melanoides tuberculata (ang.). AnimalBase. [dostęp 30 kwietnia 2011].
- ↑ Invasive species in the Pacific (Gatunki inwazyjne na Pacyfiku). Samoa, 2000, ISBN 982-04-0214-X, str. 170
- ↑ Guimaraes et al. Possible Competitive Displacement of Planorbids by Melanoides tuberculata in Minas Gerais, Brazil. „Memórias do Instituto Oswaldo Cruz”. 96 (Suppl), s. 173–176, 2001 (ang.). (pdf)
- ↑ 7,0 7,1 Andrzej Kraszewski: Melanoides tuberculatus (O.F. Müller, 1774) (pol.). W: Z. Głowaciński, H. Okarma, J. Pawłowski, W. Solarz (red.); Księga gatunków obcych inwazyjnych w faunie Polski. Wyd. internetowe. Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. [dostęp 30 kwietnia 2011].
- ↑ Bibliografia: AKWARIUM 4/76
- ↑ Benson, A. J.: Melanoides tuberculatus (red-rim melania) (ang.). USGS. [dostęp 30 kwietnia 2011].
- ↑ Bibliografia Ryby w akwarium
- ↑ 11,0 11,1 Wildlife
- ↑ AKWARIUM 5/90
- ↑ Moje akwarium, Hans Frey, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa, 1988, ISBN 83-217-2667-4 str 90
- ↑ Bibliografia Akwarium słodkowodne
Bibliografia [edytuj]
- Akwarium słodkowodne, Hans Frey, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa, 1990 ISBN 83-217-2777-8 str. 106.
- Ryby w akwarium, Henryk Jakubowski, Jerzy Ring, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, 1988, ISBN 83-02-03493-2 str. 84.
- AKWARIUM 4/76
Linki zewnętrzne [edytuj]
- José G. B. Derraik: The potential significance to human health associated with the establishment of the snail Melanoides tuberculata in New Zealand (ang.). The New Zealand Medical Journal, 2008. [dostęp 30 kwietnia 2011].
- Wingard et al. Red-Rimmed Melania (Melanoides tuberculatus)— A Snail in Biscayne National Park, Florida— Harmful Invader or Just a Nuisance?. „U.S. Geological Survey Fact Sheet 2008–3006”, 2008. U.S. Geological Survey (ang.). (pdf)
