Melchior Grodziecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Melchior Grodziecki (SJ)
prezbiter
męczennik
SvatyMelicharGrodecki.jpg
Data urodzenia 1582 lub 1584
Cieszyn
Data śmierci 7 września 1619
Koszyce
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data beatyfikacji 15 stycznia 1905
Rzym
przez Piusa X
Data kanonizacji 2 lipca 1995
Koszyce
przez Jana Pawła II
Wspomnienie 7 września
Atrybuty szaty jezuickie
Patron archidiecezji katowickiej
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Melchior Grodziecki (ur. 1582 lub 1584 w Cieszynie, zm. 7 września 1619 w Koszycach) – polski duchowny katolicki, jezuita, męczennik i święty Kościoła katolickiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Melchior Grodziecki urodził się w Cieszynie w 1582 lub 1584 roku[1]. Wywodził się z polskiej rodziny szlacheckiej pieczętującej się herbem Radwan[2][3]. Jego dziad Maciej Grodziecki, żonaty z Heleną Starowieyską, był kasztelanem cieszyńskim i założycielem wsi Grodziec na Śląsku, w której mieszkała rodzina przyszłego świętego[1][2][4]. Ojciec Melchiora, Henryk Grodziecki, wybudował w Grodźcu zamek[1][5]. Bardzo niewiele wiadomo na temat losów rodziny, poza tym, że odgrywała istotną rolę w życiu polityczno-religijnym Śląska i Moraw oraz, oparłszy się germanizacji, zachowała polskie tradycje[1][4]. Dokumenty i księgi kościelne z XVI wieku zaginęły wskutek wojen religijnych, które toczyły się w tym regionie[6]. Brat ojca, ksiądz Jan Grodziecki, bliski przyjaciel i współpracownik Stanisława Hozjusza, brał udział w Soborze Trydenckim, otrzymał sakrę biskupią i korespondował z cesarzem Maksymilianem II[1][4][7]. Duchownym katolickim był również drugi stryj Melchiora, Wacław, dziekan kolegiaty brneńskiej, a zarazem kanonik ołumuniecki i wrocławski[4].

Melchior Grodziecki pierwsze nauki pobierał prawdopodobnie w rodzinnym zamku[6]. Następnie uczył się w wiedeńskim kolegium jezuickim[8]. Uczył się tam przede wszystkim języka łacińskiego i literatury rzymskiej, natomiast w mniejszym wymiarze – języka greckiego i innych przedmiotów[8]. Wówczas poznał swego przyszłego towarzysza męczeństwa, Stefana Pongracza[1]. W liście z 1602 roku pisał do rodziców, iż „spotkało go wielkie szczęście”, gdyż został przyjęty do sodalicji mariańskiej, która byłą religijną organizacją międzyklasową przeznaczoną dla najpilniejszych i najbardziej wyrobionych moralnie uczniów[1][8]. Ukończywszy w 1603 roku kolegium jezuickie w Wiedniu, 22 maja tegoż roku wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i rozpoczął nowicjat w Brnie[9][1][8][10]. Nowicjusze byli uczeni całkowitego poświęcenia dla sprawy Kościoła[1]. Dwa lata później, 22 maja 1605 roku, Melchior Grodziecki złożył śluby zakonne ubóstwa, czystości i posłuszeństwa[1][11].

Po złożeniu ślubów, Melchior Grodziecki przez rok uczył w kolegium jezuickim w Brnie w latach 1605–1606, a następnie w kolegium jezuickim w Kłodzku w latach 1606–1607[11]. Przez rok, w okresie 1607–1608, uczył się w seminarium nauczycielskim w Budziejowicach, aby móc wykładać w klasach wyższych[1][12]. W 1608 powrócił do nauczania w kłodzkim kolegium jezuickim[1][12].

W 1608 roku Melchior Grodziecki udał się na studia; zgłębiał retorykę w Neuhaus oraz logikę w Pradze[12]. Uczył się także gramatyki w Brnie, Neuhaus oraz w Kłodzku[12]. Na drugim roku filozofii, z braku dostatecznej wiedzy i zdolności spekulatywnych, przerwał naukę i został skierowany na dwuletnie studium teologii moralnej, aby móc podjąć pracę duszpasterską[13][12]. Teologię moralną oraz polemiczną studiował w latach 1612–1614[9]. Prawdopodobnie w czasie swej edukacji akademickiej kształcił się również muzycznie[1].

W 1614 roku w Pradze przyjął święcenia kapłańskie i do 1618 roku pracował jako kaznodzieja[9][13][12]. Katechizował, głosił w praskich kościołach oraz we wsi Kopanina kazania w języku czeskim (którego nauczył się w brneńskim nowicjacie) i spowiadał[13][14]. Jednocześnie od 1616 roku kierował orkiestrą praskiej bursy ubogich studentów przygotowujących się do stanu kapłańskiego[13][12]. Od sierpnia do grudnia 1618 roku Melchior Grodziecki odbywał w Brnie trzecią probację[13].

Po wybuchu wojny trzydziestoletniej, w czerwcu 1618 roku jezuici zostali wygnani z Czech, natomiast w niecały rok później również z Moraw[15]. Gdy jezuici, wśród których znajdował się Melchior Grodziecki, opuścili Brno, w mieście wybuchł pożar[16][17]. Zostali sprowadzeni z powrotem i zaaresztowani pod zarzutem podpalenia[16][18]. Po kilku dniach zostali wypuszczeni i rozeszli się w różne strony, Melchior Grodziecki podążył na Słowację do Humenném[19][9]. Tam, 16 czerwca 1619 roku, złożył wieczyste śluby zakonne na ręce ks. Aleksandra Doboksy, rektora kolegium jezuickiego[18][16]. W 1619 roku, na prośbę gubernatora miasta Andrzeja Doczy, został posłany o Koszyc w charakterze kapelana wojskowego dla wojsk cesarskich stacjonujących w Koszycach oraz dla katolików węgierskich mieszkających w mieście[9][18].

Gdy Koszyce zostały zajęte przez Jerzego I Rakoczego na rozkaz władcy Siedmiogrodu, Gabora Bethlena, Grodziecki został uwięziony wraz z Markiem Kriżem i Stefanem Pongraczem pod zarzutem podżegania katolików przeciwko protestantom[9]. Wszyscy trzej zostali poddani trwającym całą noc okrutnym torturom[20][21]. Melchior Grodziecki, odmówiwszy wyparcia się wiary katolickiej i przyjęcia kalwińskiej, został ścięty toporem[9][20][22]. Okaleczone, rozczłonkowane ciała zostały nad ranem wrzucone do dołu kloacznego[21]. Zbrodnia wywołała oburzenie czeskich protestantów[23]. Po naradzie rady miejskiej, zwłoki zostały przeniesione w inne miejsce i przysypane gruzem[24][25].

Dopiero po klęsce Rakoczego ciało męczennika wydano katolikom[9]. Po negocjacjach z posłem Ferdynanda II, Zygmuntem Forgácsem, Bethlen pozwolił potajemnie zabrać zwłoki Melchiora Grodzieckiego[23]. W marcu 1620 roku, żona Forgácsa, hrabina Katarzyna Palffy, wywiozła je do Alsó-Sebes koło Koszyc, gdzie zostały uroczyście złożone we franciszkańskim kościele[26]. Stamtąd przeniesiono je w 1635 roku do tarnawskiego klasztoru św. Klary[23][24][9]. W 1784 roku szczątki przeniesiono do tarnawskiego klasztoru sióstr urszulanek i tam znajdują się po dzień dzisiejszy[27][28].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Kult Melchior Grodzieckiego rozpoczął się na Słowacji i na Węgrzech, a później rozszerzył się na Morawy i Śląsk[23]. W 1628 roku rozpoczęto proces beatyfikacyjny[23][27]. Pierwsze starania o beatyfikację zostały podjęte przez arcybiskupa ostrzyhomskiego, Piotra Pázmány'ego. Polecił on swemu wikariuszowi, biskupowi Waradynu Emerykowi Lósy'emu o zebranie świadków i spisanie od nich świadectw pod przysięgą[29]. Po zebraniu zeznań od świadków w informacyjnym procesie przedwstępnym, stwierdzono, iż męczennicy ponieśli śmierć wyłącznie w wyniku wyznawania wiary katolickiej[29]. W listach z września 1628 roku arcybiskup Pázmány poinformował papieża Urbana VIII o coraz szerszym kulcie oddawanym trzem duchownym i poprosił o beatyfikację[27][29]. Papież jednak surowo zakazał oddawania czci relikwiom przyszłych świętych i nakazał dalsze zbadanie sprawy[30]. W styczniu 1661 roku, biskup siedmiogrodzki Franciszek Leonard Szegedy z polecenia arcybiskupa ostrzyhomskiego Jerzego Lippaya przeprowadził nowe badania w Tyrnawie i przesłuchał nowych świadków, jednak proces został zawieszony niemal na dwieście lat[31].

Proces został wznowiony za sprawą o. Józefa Boero, jezuity[31]. Przy poparciu prymasa Węgier, Jana Scitovszky'ego, w 1859 roku jezuita zwrócił się do Kongregacji ds. Obrzędów z prośbą o wznowienie procesu beatyfikacyjnego[31]. 19 września 1859 roku, po przebadaniu dokumentów, kongregacja pod przewodnictwem kard. Konstantyna Patriziego stwierdziła, iż należy wyznaczyć komisję do prowadzenia formalnego procesu beatyfikacyjnego[31]. Papież zatwierdził tę decyzję, i od 22 września 1859 roku, Melchiorowi Grodzieckiemu przysługiwało określenie „Wielebny”[32]. Kard. Patrizi polecił prymasowi Scitovszky'emu wyznaczyć komisję do zebrania świadectw o cudach i łaskach otrzymanych za pośrednictwem Melchiora Grodzieckiego[32]. Komisja zakończyła działania w 1864 roku i relikwie świętego wraz z dokumentami zostały wysłane do Rzymu[32]. Proces został zakończony w 1904 roku[32].

Melchior Grodziecki został beatyfikowany 15 stycznia 1905 roku przez Piusa X w kościele św. Piotra i Pawła w Rzymie[33][34]. W Cieszynie odbyła się trzydniowa uroczystość w dniach 12–15 października 1905 roku, w której wzięli udział profesorowie i uczniowie Sodalicji Mariańskich, a także wszystkie stany i organizacje śląskie[35][36]. Kanonizację przeprowadził 2 lipca 1995 papież Jan Paweł II w czasie odprawianej na koszyckim lotnisku Mszy świętej[9][3][37]. Wspomnienie liturgiczne Melchiora Grodzieckiego obchodzi się 7 września[9]. W ikonografii święty przedstawiany jest w stroju zakonnym w scenie męczeństwa, wspólnie z towarzyszami[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 Hagiografia polska, s. 117.
  2. 2,0 2,1 Hagiografia polska, s. 116.
  3. 3,0 3,1 ks. Romuald Rak. Św. Melchior Grodziecki na tle sytuacji religijno-społecznej XVII w.. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”. 30, s. 103–112, 1997. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Drzymała 1986 ↓, s. 108.
  5. Poplatek 2006 ↓, s. 9.
  6. 6,0 6,1 Poplatek 2006 ↓, s. 12.
  7. Poplatek 2006 ↓, s. 11.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Drzymała 1986 ↓, s. 109.
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 Encyklopedia Katolicka, tom 12, kolumna 494.
  10. Poplatek 2006 ↓, s. 13.
  11. 11,0 11,1 Drzymała 1986 ↓, s. 110.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 Drzymała 1986 ↓, s. 111.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Hagiografia polska, s. 118.
  14. Poplatek 2006 ↓, s. 19.
  15. Poplatek 2006 ↓, s. 35.
  16. 16,0 16,1 16,2 Hagiografia polska, s. 120
  17. Drzymała 1986 ↓, s. 112.
  18. 18,0 18,1 18,2 Drzymała 1986 ↓, s. 113.
  19. Poplatek 2006 ↓, s. 37.
  20. 20,0 20,1 Hagiografia polska, s. 121.
  21. 21,0 21,1 Drzymała 1986 ↓, s. 116.
  22. Drzymała 1986 ↓, s. 115.
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 Hagiografia polska, s. 122.
  24. 24,0 24,1 Drzymała 1986 ↓, s. 118.
  25. Poplatek 2006 ↓, s. 55.
  26. Poplatek 2006 ↓, s. 61.
  27. 27,0 27,1 27,2 Drzymała 1986 ↓, s. 119.
  28. Poplatek 2006 ↓, s. 64.
  29. 29,0 29,1 29,2 Poplatek 2006 ↓, s. 67.
  30. Poplatek 2006 ↓, s. 68.
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 Poplatek 2006 ↓, s. 69.
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 Poplatek 2006 ↓, s. 70.
  33. Drzymała 1986 ↓, s. 120.
  34. Poplatek 2006 ↓, s. 72.
  35. Drzymała 1986 ↓, s. 121.
  36. Poplatek 2006 ↓, s. 75.
  37. Poplatek 2006 ↓, s. 7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hagiografia polska, tom II, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1972
  • o. Kazimierz Drzymała SJ: Błogosławiony Melchior Grodziecki. W: o. Joachim Roman Bar OFMConv.: Polscy Święci. T. 6. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1986, s. 108–124.
  • Jan Poplatek SJ: Św. Melchior Grodziecki. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006, s. 81, seria: Wielcy Ludzie Kościoła. ISBN 83-7318816-9.