Melchior Grodziecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Święty
Melchior Grodziecki SJ
prezbiter, męczennik
Św. Melchior Grodziecki.jpg
Obraz św. Melchiora Grodzieckiego
(mal. Jan Wałach, pocz. XX w.)
Data urodzenia 1582 lub 1584
Cieszyn
Data śmierci 7 września 1619
Koszyce
Data beatyfikacji 15 stycznia 1905
Rzym
przez Piusa X
Data kanonizacji 2 lipca 1995
Koszyce
przez Jana Pawła II
Wspomnienie 7 września
Atrybuty szaty jezuickie
Patron archidiecezji katowickiej
Szczególne miejsca kultu Trnawa
SvatyMelicharGrodecki.jpg
Herb
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Towarzystwo Jezusowe (jezuici)
Śluby zakonne 22 maja 1605
Prezbiterat 1614
Przyczyna śmierci morderstwo
Miejsce spoczynku Kościół św. Anny przy klasztorze sióstr urszulanek w Trnawie,
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Ignacego w Trnawie
Rodzice Henryk, ?
Krewni i powinowaci Maciej Grodziecki (dziadek),
bp Jan Grodziecki (stryj),
ks. Wacław Grodziecki (stryj)

Melchior Grodziecki (ur. 1582 lub 1584 w Cieszynie, zm. 7 września 1619 w Koszycach) – polski duchowny katolicki, jezuita, męczennik i święty Kościoła katolickiego. W 1603 roku wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i dwa lata później złożył śluby zakonne ubóstwa, czystości i posłuszeństwa. Kształcony teolog, uczył w kolegiach jezuickich w Brnie oraz Kłodzku. Po przyjęciu święceń kapłańskich w 1614 roku, pracował w Czechach jako kaznodzieja i spowiednik. Posłany w czasie Wojny Trzydziestoletniej do Koszyc, po zdobyciu miasta przez wojska Jerzego I Rakoczego był torturowany i ścięty toporem za wyznawanie wiary katolickiej. Po ponad 350 latach zabiegów, został kanonizowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 2 lipca 1995 roku na Słowacji. Szczątki świętego, w 1784 roku złożone w tarnawskim klasztorze sióstr urszulanek, spoczywają tam do dzisiaj. Wspomnienie liturgiczne obchodzi się 7 września.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Melchior Grodziecki urodził się w Cieszynie w 1582 lub 1584 roku[1]. Wywodził się z polsko-śląskiej rodziny szlacheckiej Grodzieckich (też Grodeckich) herbem Radwan[2][3]. Jego dziad Maciej Grodziecki, żonaty z Heleną Starowieyską, był kasztelanem cieszyńskim i założycielem wsi Grodziec na Śląsku, w której mieszkała rodzina przyszłego świętego[1][2][4]. Ojciec Melchiora, Henryk Grodziecki, wybudował w Grodźcu zamek[1][5]. Bardzo niewiele wiadomo na temat losów rodziny, poza tym, że odgrywała istotną rolę w życiu polityczno-religijnym Śląska i Moraw oraz, oparłszy się germanizacji, zachowała polskie tradycje[1][4]. Dokumenty i księgi kościelne z XVI wieku zaginęły wskutek wojen religijnych, które toczyły się w tym regionie[6]. Brat ojca, ksiądz Jan Grodziecki, bliski przyjaciel i współpracownik Stanisława Hozjusza, brał udział w Soborze Trydenckim, otrzymał sakrę biskupią i korespondował z cesarzem Maksymilianem II[1][4][7]. Duchownym katolickim był również drugi stryj Melchiora, Wacław, dziekan kolegiaty brneńskiej, a zarazem kanonik ołumuniecki i wrocławski[4].

Melchior Grodziecki pierwsze nauki pobierał prawdopodobnie w rodzinnym zamku[6]. Następnie uczył się w wiedeńskim kolegium jezuickim[8]. Uczył się tam przede wszystkim języka łacińskiego i literatury rzymskiej, natomiast w mniejszym wymiarze – języka greckiego i innych przedmiotów[8]. Wówczas poznał swego przyszłego towarzysza męczeństwa, Stefana Pongracza[1]. W liście z 1602 roku pisał do rodziców, iż „spotkało go wielkie szczęście”, gdyż został przyjęty do sodalicji mariańskiej, która byłą religijną organizacją międzyklasową przeznaczoną dla najpilniejszych i najbardziej wyrobionych moralnie uczniów[1][8]. Ukończywszy w 1603 roku kolegium jezuickie w Wiedniu, 22 maja tegoż roku wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i rozpoczął nowicjat w Brnie[9][1][8][10]. Nowicjusze byli uczeni całkowitego poświęcenia dla sprawy Kościoła[1]. Dwa lata później, 22 maja 1605 roku, Melchior Grodziecki złożył śluby zakonne ubóstwa, czystości i posłuszeństwa[1][11].

Po złożeniu ślubów, Melchior Grodziecki przez rok uczył w kolegium jezuickim w Brnie w latach 1605–1606, a następnie w kolegium jezuickim w Kłodzku w latach 1606–1607[11]. Przez rok, w okresie 1607–1608, uczył się w seminarium nauczycielskim w Budziejowicach, aby móc wykładać w klasach wyższych[1][12]. W 1608 powrócił do nauczania w kłodzkim kolegium jezuickim[1][12].

W 1608 roku Melchior Grodziecki udał się na studia; zgłębiał retorykę w Neuhaus oraz logikę w Pradze[12]. Uczył się także gramatyki w Brnie, Neuhaus oraz w Kłodzku[12]. Na drugim roku filozofii, z braku dostatecznej wiedzy i zdolności spekulatywnych, przerwał naukę i został skierowany na dwuletnie studium teologii moralnej, aby móc podjąć pracę duszpasterską[13][12]. Teologię moralną oraz polemiczną studiował w latach 1612–1614[9]. Prawdopodobnie w czasie swej edukacji akademickiej kształcił się również muzycznie[1].

W 1614 roku w Pradze przyjął święcenia kapłańskie i do 1618 roku pracował jako kaznodzieja[9][13][12]. Katechizował, głosił w praskich kościołach oraz we wsi Kopanina kazania w języku czeskim (którego nauczył się w brneńskim nowicjacie) i spowiadał[13][14]. Jednocześnie od 1616 roku kierował orkiestrą praskiej bursy ubogich studentów przygotowujących się do stanu kapłańskiego[13][12]. Od sierpnia do grudnia 1618 roku Melchior Grodziecki odbywał w Brnie trzecią probację[13].

Po wybuchu wojny trzydziestoletniej, w czerwcu 1618 roku jezuici zostali wygnani z Czech, natomiast w niecały rok później również z Moraw[15]. Gdy jezuici, wśród których znajdował się Melchior Grodziecki, opuścili Brno, w mieście wybuchł pożar[16][17]. Zostali sprowadzeni z powrotem i zaaresztowani pod zarzutem podpalenia[16][18]. Po kilku dniach zostali wypuszczeni i rozeszli się w różne strony, Melchior Grodziecki podążył na Słowację do Humenném[19][9]. Tam, 16 czerwca 1619 roku, złożył wieczyste śluby zakonne na ręce ks. Aleksandra Doboksy, rektora kolegium jezuickiego[18][16]. W 1619 roku, na prośbę gubernatora miasta Andrzeja Doczy, został posłany o Koszyc w charakterze kapelana wojskowego dla wojsk cesarskich stacjonujących w Koszycach oraz dla katolików węgierskich mieszkających w mieście[9][18].

Gdy Koszyce zostały zajęte przez Jerzego I Rakoczego na rozkaz władcy Siedmiogrodu, Gabora Bethlena, Grodziecki został uwięziony wraz z Markiem Kriżem i Stefanem Pongraczem pod zarzutem podżegania katolików przeciwko protestantom[9]. Wszyscy trzej zostali poddani trwającym całą noc okrutnym torturom[20][21]. Melchior Grodziecki, odmówiwszy wyparcia się wiary katolickiej i przyjęcia kalwińskiej, został ścięty toporem[9][20][22]. Okaleczone, rozczłonkowane ciała zostały nad ranem wrzucone do dołu kloacznego[21]. Zbrodnia wywołała oburzenie czeskich protestantów[23]. Po naradzie rady miejskiej, zwłoki zostały przeniesione w inne miejsce i przysypane gruzem[24][25].

Dopiero po klęsce Rakoczego ciało męczennika wydano katolikom[9]. Po negocjacjach z posłem Ferdynanda II, Zygmuntem Forgácsem, Bethlen pozwolił potajemnie zabrać zwłoki Melchiora Grodzieckiego[23]. W marcu 1620 roku, żona Forgácsa, hrabina Katarzyna Palffy, wywiozła je do Alsó-Sebes koło Koszyc, gdzie zostały uroczyście złożone we franciszkańskim kościele[26]. Stamtąd przeniesiono je w 1635 roku do tarnawskiego klasztoru św. Klary[23][24][9]. W 1784 roku szczątki przeniesiono do tarnawskiego klasztoru sióstr urszulanek i tam znajdują się po dzień dzisiejszy[27][28].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Kult Melchiora Grodzieckiego rozpoczął się na Słowacji i na Węgrzech, a później rozszerzył się na Morawy i Śląsk[23]. W 1628 roku rozpoczęto proces beatyfikacyjny[23][27]. Pierwsze starania o beatyfikację zostały podjęte przez arcybiskupa ostrzyhomskiego, Piotra Pázmány'ego. Polecił on swemu wikariuszowi, biskupowi Waradynu Emerykowi Lósy'emu o zebranie świadków i spisanie od nich świadectw pod przysięgą[29]. Po zebraniu zeznań od świadków w informacyjnym procesie przedwstępnym, stwierdzono, iż męczennicy ponieśli śmierć wyłącznie w wyniku wyznawania wiary katolickiej[29]. W listach z września 1628 roku arcybiskup Pázmány poinformował papieża Urbana VIII o coraz szerszym kulcie oddawanym trzem duchownym i poprosił o beatyfikację[27][29]. Papież jednak surowo zakazał oddawania czci relikwiom przyszłych świętych i nakazał dalsze zbadanie sprawy[30]. W styczniu 1661 roku, biskup siedmiogrodzki Franciszek Leonard Szegedy z polecenia arcybiskupa ostrzyhomskiego Jerzego Lippaya przeprowadził nowe badania w Tyrnawie i przesłuchał nowych świadków, jednak proces został zawieszony niemal na dwieście lat[31].

Proces został wznowiony za sprawą o. Józefa Boero, jezuity[31]. Przy poparciu prymasa Węgier, Jana Scitovszky'ego, w 1859 roku jezuita zwrócił się do Kongregacji ds. Obrzędów z prośbą o wznowienie procesu beatyfikacyjnego[31]. 19 września 1859 roku, po przebadaniu dokumentów, kongregacja pod przewodnictwem kard. Konstantyna Patriziego stwierdziła, iż należy wyznaczyć komisję do prowadzenia formalnego procesu beatyfikacyjnego[31]. Papież zatwierdził tę decyzję, i od 22 września 1859 roku, Melchiorowi Grodzieckiemu przysługiwało określenie „Wielebny”[32]. Kard. Patrizi polecił prymasowi Scitovszky'emu wyznaczyć komisję do zebrania świadectw o cudach i łaskach otrzymanych za pośrednictwem Melchiora Grodzieckiego[32]. Komisja zakończyła działania w 1864 roku i relikwie świętego wraz z dokumentami zostały wysłane do Rzymu[32]. Proces został zakończony w 1904 roku[32].

Melchior Grodziecki został beatyfikowany 15 stycznia 1905 roku przez Piusa X w kościele św. Piotra i Pawła w Rzymie[33][34]. W Cieszynie odbyła się trzydniowa uroczystość w dniach 12–15 października 1905 roku, w której wzięli udział profesorowie i uczniowie Sodalicji Mariańskich, a także wszystkie stany i organizacje śląskie[35][36]. Kanonizację przeprowadził 2 lipca 1995 papież Jan Paweł II w czasie odprawianej na koszyckim lotnisku Mszy świętej[9][3][37]. Wspomnienie liturgiczne Melchiora Grodzieckiego obchodzi się 7 września[9]. W ikonografii święty przedstawiany jest w stroju zakonnym w scenie męczeństwa, wspólnie z towarzyszami[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 Hagiografia polska, s. 117.
  2. 2,0 2,1 Hagiografia polska, s. 116.
  3. 3,0 3,1 ks. Romuald Rak. Św. Melchior Grodziecki na tle sytuacji religijno-społecznej XVII w.. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”. 30, s. 103–112, 1997. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Drzymała 1986 ↓, s. 108.
  5. Poplatek 2006 ↓, s. 9.
  6. 6,0 6,1 Poplatek 2006 ↓, s. 12.
  7. Poplatek 2006 ↓, s. 11.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Drzymała 1986 ↓, s. 109.
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 Encyklopedia Katolicka, tom 12, kolumna 494.
  10. Poplatek 2006 ↓, s. 13.
  11. 11,0 11,1 Drzymała 1986 ↓, s. 110.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 Drzymała 1986 ↓, s. 111.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Hagiografia polska, s. 118.
  14. Poplatek 2006 ↓, s. 19.
  15. Poplatek 2006 ↓, s. 35.
  16. 16,0 16,1 16,2 Hagiografia polska, s. 120
  17. Drzymała 1986 ↓, s. 112.
  18. 18,0 18,1 18,2 Drzymała 1986 ↓, s. 113.
  19. Poplatek 2006 ↓, s. 37.
  20. 20,0 20,1 Hagiografia polska, s. 121.
  21. 21,0 21,1 Drzymała 1986 ↓, s. 116.
  22. Drzymała 1986 ↓, s. 115.
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 Hagiografia polska, s. 122.
  24. 24,0 24,1 Drzymała 1986 ↓, s. 118.
  25. Poplatek 2006 ↓, s. 55.
  26. Poplatek 2006 ↓, s. 61.
  27. 27,0 27,1 27,2 Drzymała 1986 ↓, s. 119.
  28. Poplatek 2006 ↓, s. 64.
  29. 29,0 29,1 29,2 Poplatek 2006 ↓, s. 67.
  30. Poplatek 2006 ↓, s. 68.
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 Poplatek 2006 ↓, s. 69.
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 Poplatek 2006 ↓, s. 70.
  33. Drzymała 1986 ↓, s. 120.
  34. Poplatek 2006 ↓, s. 72.
  35. Drzymała 1986 ↓, s. 121.
  36. Poplatek 2006 ↓, s. 75.
  37. Poplatek 2006 ↓, s. 7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hagiografia polska, tom II, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1972
  • o. Kazimierz Drzymała SJ: Błogosławiony Melchior Grodziecki. W: o. Joachim Roman Bar OFMConv.: Polscy Święci. T. 6. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1986, s. 108–124.
  • o. Jan Poplatek: Św. Melchior Grodziecki. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006, s. 81, seria: Wielcy Ludzie Kościoła. ISBN 83-7318816-9.