Menahem Mendel Beilis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Antysemicka ulotka kolportowana w trakcie procesu Bejlisa w Kijowie, ostrzegająca chrześcijańskich rodziców przed porwaniami ich dzieci w czasie Paschy.

Menachem Mendel Bejlis (hebr. מנחם מנדל בייליס, ros. Менахем Мендель Бейлис, ur. 1874 - zm. 1934) – ukraiński Żyd oskarżony o mord rytualny. Był oskarżonym w procesie, który odbył się w 1913 roku i przeszedł do historii jako proces Bejlisa lub sprawa Bejlisa. Zapoczątkował on międzynarodową krytykę antysemickiej polityki prowadzonej przez Imperium Rosyjskie.

Tło[edytuj | edytuj kod]

Menachem Mendel Bejlis urodził się w religijnej żydowskiej rodzinie, jednak bardzo mało studiował Torę i pracował regularnie w czasie szabatu i innych świąt (poza Rosz Haszana i Jom Kippur). W 1911 roku Bejlis był już po odbyciu służby wojskowej, miał piątkę dzieci, zatrudniony był jako superintendent w fabryce kostki brukowej w Kijowie.

12 marca 1911 roku, trzynastoletni ukraiński chłopiec, Andrij Juszczyński (Андрій Ющинський), zaginął w drodze do szkoły. Osiem dni później jego okaleczone ciało zostało znalezione w jaskini znajdującej się niedaleko miejscowej fabryki kostki brukowej.

Przed procesem (1911-1913)[edytuj | edytuj kod]

Bejlisa aresztowano 21 lipca 1911 roku, zaraz po tym, jak zajmujący się zapalaniem latarni świadek zeznał, iż chłopiec został porwany przez Żyda. Raport wysłany carowi przez sąd opisywał Bejlisa jako zabójcę Juszczyńskiego. Bejlis spędził w więzieniu dwa lata w oczekiwaniu na proces. W tym czasie rozpoczęła się w rosyjskiej prasie szeroko zakrojona kampania antysemicka, w której społeczność żydowską oskarżano o mordowanie dzieci i używanie ich krwi w celach rytualnych.

Pośród tych, którzy pisali lub przemawiali przeciwko fałszywym oskarżeniom, byli: Maksym Gorki, Władimir Korolenko, Aleksandr Błok, Aleksander Kuprin, Władimir Wernadski, Mychajło Hruszewski, Paweł Milukow i wielu innych.

Proces[edytuj | edytuj kod]

Proces miał miejsce w Kijowie i trwał od 25 września do 28 października 1913 roku. Główny oskarżyciel, A.I. Vipper, w swoich mowach zawierał wielokrotne twierdzenia o antysemickim charakterze.

Zespół oskarżycieli składał się z najlepszych rządowych prawników. Jednym z biegłych powołanych w procesie był wybitny znawca Talmudu, ksiądz katolicki Justinas Pranaitis, sprowadzony aż z Taszkentu. Pranaitis twierdził, iż zamordowanie chłopca było religijnym rytuałem, co pokrywało się z ówczesną wiarą wielu Rosjan w to, iż Żydzi w swojej liturgii wykorzystują krew chrześcijan. Innym ekspertem był profesor Iwan Sikorski z uniwersytetu w Kijowie, psycholog medyczny, który również rozpoznał sprawę jako morderstwo rytualne.

Bejlisa reprezentowali natomiast najlepsi adwokaci Moskwy, Petersburga i Kijowa: Wasilij Maklakow, Oskar Grusenberg, N. Karabczewski, A. Zarundy i D. Grigorowicz-Barski. Dwóch prominentnych rosyjskich profesorów, Troitski i Kokowcow, wypowiadało się w obronie żydowskich wartości religijnych, próbując wykazać fałszywość zarzutów. Profesor Kijowskiego Seminarium Teologicznego, prawosławny filozof Aleksander Głagolew stwierdził natomiast, iż prawa mojżeszowe zabraniają rozlewu ludzkiej krwi i używania jakiejkolwiek krwi w ogóle w celach żywnościowych.

Bejlisa aresztowano na podstawie zeznań jednego tylko świadka, który jednak stwierdził podczas procesu, iż został do nich nakłoniony przez tajną policję. Po kilku godzinach narad ława przysięgłych (wszyscy jej członkowie byli chrześcijanami, a pośród nich nie było żadnego przedstawiciela inteligencji) uniewinniła Bejlisa.

Późniejsze śledztwo wykazało, iż feralnego poranka Andrij Juszczyński postanowił pójść na wagary i odwiedzić przyjaciela, Żenię Czeberiaka.

Po procesie[edytuj | edytuj kod]

Proces Bejlisa zdobył międzynarodowy rozgłos, w jego wyniku antysemicka polityka Imperium Rosyjskiego stała się przedmiotem zmasowanej krytyki. Sprawę Bejlisa porównywano do wydarzeń w USA, gdzie Żyd Leo Frank, księgowy w fabryce ołówków w Atlancie, został skazany na śmierć za zgwałcenie i zamordowanie dwunastoletniej Mary Phanagan, ułaskawiony, a następnie zlinczowany.

Po wyjściu na wolność Bejlis wraz z rodziną wyjechał z Rosji do Palestyny, wówczas prowincji Imperium osmańskiego. W 1920 roku osiedlił się w USA, gdzie zmarł w 1934 roku.

Echa i wpływy[edytuj | edytuj kod]

W oparciu o opisane powyżej wydarzenia i książkę Bernarda Melamuda, w 1968 roku nakręcono film pt. The Fixer (w Polsce znany pod tytułem Fachman lub Żyd Jakow), z rolami Alana Batesa i Dirka Bogarde’a.

W marcu 2006 roku w numerze 9/160 magazynu Personnel Plus, wydawanego przez oskarżaną o antysemityzm ukraińską Międzyregionalną Akademię Zarządzania Osobowego, pojawił się artykuł pt. Morderstwo wyjaśnione, morderca nieznany? autorstwa Jarosława Orosa [1]. Powtórzono w nim fałszywe oskarżenia pod adresem Bejlisa z czasów carskich. Tydzień wcześniej członkowie władz Akademii odwiedzili grób Andrija Juszczyńskiego [2].

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Beilin Menahem Mendel, Scapegoat on Trial: The Story of Mendel Beilis, ISBN 1-56062-166-4 (autobiografia),
  • Leikin Ezekiel, The Beilis Transcripts. The Anti-Semitic Trial that Shook the World, ISBN 0-87668-179-8
  • The Beilis Case. Modern Research and Documents, ISBN 5-7349-0016-8

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]