Mendel Grossman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Mendel Grossman (ur. w 27 czerwca 1913[1][2][3] lub 1917[4] roku w Gorzkowicach[1] lub Staszowie[2], zm. w 1945 roku w Königs Wusterhausen) – polski fotografik żydowskiego pochodzenia. W czasie II wojny światowej dokumentował życie Żydów w łódzkim getcie.

Mendel Grossman zajmował się fotografią już przed wojną. Na początku roku 1939 miał wykonać album ze zdjęciami dzieci na zamówienie Towarzystwa Ochrony Zdrowia. Album nigdy nie został wydany[3]. Po rozpoczęciu okupacji nazistowskiej w Łodzi (8 września 1939) władze okupacyjne utworzyły w lutym 1940 w Łodzi getto dla ludności pochodzenia żydowskiego, do którego zmuszony został wraz z innymi żydowskimi mieszkańcami Łodzi przenieść się (ostatecznie bramy getta zamknięto 30 kwietnia 1940). Pracował w Wydziale Statystycznym żydowskiej administracji getta w urzędzie Przełożonego Starszeństwa Żydów w Łodzi (Liztmannstadt), gdzie wykonywał dla niej zdjęcia, jak również na polecenie niemieckiej administracji getta (Gettoverwaltung). Jednocześnie potajemnie wykorzystał możliwość oficjalnego wykonywania zdjęć dla dokumentowania życie w getcie. Po pewnym czasie gestapo zaczęło go podejrzewać o wykonywanie zdjęć niezgodnych z intencjami hitlerowców, jednak mimo represji i niebezpieczeństwa nie zaprzestał fotografowania, ale już tego rodzaju zdjęcia z ukrycia. Odbitki rozdawał wśród przyjaciół i znajomych, mając nadzieję, że dzięki temu jak najwięcej z nich opuści granice getta. W ten sposób wykonał ponad 10 000 fotografii dokumentujących rzeczywistość łódzkiego getta[4]. Negatywy ukrywał w swoim mieszkaniu (w parapecie) przy ul. Marynarskiej 55 (budynek zachował się)[5].

W trakcie likwidacji getta (sierpień 1944) Mendel Grossman trafił w osobiście wybranej przez kierownika niemieckiej administracji getta – Hansa Biebowa grupie do obozu pracy przy jego fabryce w Königs Wusterhausen[6]. Zmarł w czasie marszu śmierci, gdy do obozu zbliżała się linia frontu. W chwili śmierci trzymał w ręku swój aparat fotograficzny[3][4].

Niedługo po wojnie udało się odnaleźć ukryte w jego mieszkaniu negatywy. Trafiły one do Muzeum Holocaustu i oporu. Większość z nich uległa zniszczeniu w czasie pierwszej wojny izraelsko-arabskiej w 1948 roku[4]. W roku 1970 wydano album z jego fotografiami pt. With a camera in the ghetto[7], a w roku 2000 album My Secret Camera: Life in the Lodz Ghetto (ISBN 978-1-84507-892-8)[8] zawierające ocalałe zdjęcia Mendla Grossmana.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Joanna Podolska: Fotografowie getta Litzmannstadt. Gazeta Wyborcza, 21 sierpnia 2009. [dostęp 2012-02-15].
  2. 2,0 2,1 Fotografowie getta. Kronika getta łódzkiego. [dostęp 2012-02-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 Mendel Grossman – The Lodz Ghetto Photographer (ang.). Holocaust Education & Archive Research Team. [dostęp 2011-03-02].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Grossman, Mendel – Shoa Resource Center (ang.). Yad Vashem. [dostęp 2011-03-02].
  5. Słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych....
  6. Proces Hansa Biebowa. Zagłada getta łódzkiego (akta i stenogramy sądowe). Oprac. Jerzy Lewiński. Wyd. 1: Warszawa 1987, Wyd. 2: Warszawa 1999, Wyd. PRS.
  7. With a camera in the ghetto (ang.). Schocken Books, 1970. [dostęp 2011-03-02].
  8. Mendel Grossman, Frank Dabba Smith: My Secret Camera: Life in the Lodz Ghetto (ang.). [dostęp 2011-03-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hasło "Mendel Grossman" [w:] Słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych, Seria II, tom 1 (A do Z), oprac. M. Szukalak, Oficyna Bibliofilów, Łódź 2007, s. ....., ISBN: 83-87522-91-0.
  • Mendel Grossman, "With a camera in the ghetto.", Schocken Books, 1970
  • Mendel Grossman, "My Secret Camera: Life in the Lodz Ghetto." (album foto.) (ISBN 978-1-84507-892-8)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]