Merchant aircraft carrier

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
HMS „Activity”.

Merchant aircraft carrier, MAC (MAC-ship) - brytyjskie statki handlowe przystosowywane do pełnienia roli pomocniczych lotniskowców eskortowych podczas II wojny światowej.

Podczas walk w osłonie alianckich konwojów morskich, zwłaszcza w trakcie bitwy o Atlantyk, uwidoczniła się konieczność posiadania osłony lotniczej, służącej do zwalczania niemieckich bombowców dalekiego zasięgu oraz wspomagającej walkę z okrętami podwodnymi. Lotniskowce były zbyt cennymi okrętami i było ich zbyt niewiele, żeby mogły być angażowane do osłony konwojów, zwłaszcza że ich głównym przeznaczeniem był udział w akcjach bojowych marynarki wojennej. Rozwiązaniem okazało się wprowadzenie lotniskowców eskortowych - mniejszych okrętów, prostszych i tańszych w budowie, przebudowywanych ze statków handlowych lub budowanych seryjnie według technologii cywilnych. Jednakże przemysł brytyjski był podczas wojny zbyt obciążony, by produkować nawet te prostsze jednostki i po pierwszym HMS „Audacity”, który wszedł do służby w drugiej połowie 1941 roku, w 1942 wszedł do służby tylko jeden lotniskowiec eskortowy zbudowany w Wielkiej Brytanii (HMS „Activity”), w 1943 trzy i w 1944 jeden.

Półśrodkiem, który miał złagodzić te problemy, było wprowadzenie na początku 1942 roku statków catapult aircraft merchant (CAM-ship). Były to statki handlowe wyposażone w katapultę wystrzeliwującą w razie zagrożenia myśliwiec Hawker Hurricane. Po wykonaniu zadania, samolot musiał jednak wodować i był stracony, a lotnik musiał być uratowany z wody. Rozwiązanie to miało oczywiste wady, dlatego kolejnym krokiem było powstanie zmodyfikowanych statków handlowych z pokładem lotniczym, na których samoloty mogły startować i lądować. Statki te nazwane były MAC-ship (merchant aircraft carrier - „lotniskowiec towarowy”).

Na statkach tych wystające nadbudówki zastąpiono nabudowanym na większości długości statku pokładem lotniczym i niewielką wyspową nadbudówką, przez co przybrały wygląd typowy dla małych lotniskowców. Przewidywano też zastosowanie na nich niewielkich hangarów (ostatecznie tylko typ „Empire MacAlpine” otrzymał hangar). W odróżnieniu od lotniskowców eskortowych, również przebudowywanych ze statków, przebudowa statków MAC była jednak znacznie mniej daleko idąca. Przede wszystkim, zachowywały one swoje funkcje transportowe i w dalszym ciągu formalnie zaliczane były do statków, noszących banderę handlową, a nie okrętów. Przez to zabierały one mniej samolotów od lotniskowców eskortowych (4 wobec około 15).

Jako pierwszy statek MAC zwodowano w 1942 roku masowiec „Empire MacAlpine”, w służbie od kwietnia 1943, a następnie dalsze 5 statków typu „Empire MacAlpine”. Miały one nośność 13 000 t, długość 132 m, szerokość pokładu lotniczego 19 m, prędkość 13 węzłów, napęd: silnik wysokoprężny o mocy 3300 KM (pierwszy statek serii osiągał prędkość 11 w. i moc napędu 2500 KM). Statki te zabierały 4 samoloty w hangarze i były oprócz tego uzbrojone w 7 działek 40 mm. Statki tego typu przewoziły ponadto w ładowniach 6450 ton ziarna[1].

Następnie przebudowano na statki MAC 13 zbiornikowców typu „Rapana”. Miały one nośność 17 000 t, długość 148 m, szerokość pokładu lotniczego 19 m, prędkość 11 węzłów, napęd: silnik wysokoprężny o mocy 3300 KM. Statki te zabierały 4 samoloty na pokładzie (nie posiadały hangaru) i były oprócz tego uzbrojone w 9 działek 40 mm.

Statki MAC przenosiły samoloty typu Fairey Swordfish Mk.II i Mk.III, uzbrojone w bomby głębinowe i niekierowane pociski rakietowe, których podstawowym zadaniem stało się zwalczanie okrętów podwodnych. Statki te posiadały załogę cywilną oraz nieliczną załogę wojskową: mechaników, artylerzystów i lotników. Załogi samolotów formowane były z 836 Dywizjonu FAA (Fleet Air Arm - lotnictwa Marynarki Wojennej).

Planowano budowę 32 statków MAC, lecz dalszą budowę zarzucono po zbudowaniu 19 sztuk (6 typu „Empire MacAlpine” i 13 typu „Rapana”). Przyczyną było wprowadzenie od 1942 roku do ochrony konwojów masowo budowanych w USA lotniskowców eskortowych, które posiadały większe możliwości bojowe i były lepiej przystosowane do operacji lotniczych. Ostatni atak na okręt podwodny samolotu z MAC-ship „Empire MacAndrew” miał miejsce 20 kwietnia 1945 roku.

Statki MAC:

  • typu „Empire MacAlpine”
    • „Empire MacAlpine”
    • „Empire MacAndrew”
    • „Empire MacCallum”
    • „Empire MacDermott”
    • „Empire MacKendrick”
    • „Empire MacRae”
  • typu „Rapana”
    • „Acavus”
    • „Adula”
    • „Alexia”
    • „Amastra”
    • „Ancylus”
    • „Gadila”
    • „Macoma”
    • „Miralda”
    • „Rapana”
    • „Empire MacKay”
    • „Empire MacMahon”
    • „Empire MacCabe”
    • „Empire MacColl”

W 1944 roku także w Japonii podjęto budowę czterech tankowców z pokładem lotniczym, projektowanych według zbliżonej koncepcji do statków MAC: „Yamashiro Maru”, „Chigusa Maru” (wyporność 15 864 t, długość 157,5 m, prędkość 15 w., 8 samolotów) oraz „Shimane Maru” i „Otakisan Maru” (wyporność 11 800 t, długość 153 m na linii wodnej, prędkość 18,5 w., 12 samolotów). Jedynie „Yamashiro Maru” i „Shimane Maru” zostały ukończone w 1945, przed zakończeniem wojny. Dalszą ciekawostką jest, że podobnie jak brytyjskie statki, nie wchodzące w skład marynarki wojennej, japońskie jednostki tego typu zamówione były nie przez marynarkę, lecz przez armię.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Janusz Piekałkiewicz: Kalendarium II wojny światowej, Agencja Wydawnicza Morex, Warszawa, ISBN 83-86510-78-1, s.790.