Merivoimat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Merivoimat
Godło Fińskiej marynarki wojennej
Godło Fińskiej marynarki wojennej
Państwo Finlandia
Siły zbrojne Fińskie Siły Zbrojne
Data utworzenia 1918
Znak rozpoznawczy Naval Jack of Finland.svg
Bandera Naval Ensign of Finland.svg
Najwyższe dowództwa
Cywilne Prezydent Finlandii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Merivoimatfińska marynarka wojenna, część Fińskich Sił Zbrojnych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed 1918[edytuj | edytuj kod]

Panowanie szwedzkie[edytuj | edytuj kod]

Tereny obecnej Finlandii należały do Szwecji do 1809 roku. W okresie tym nie istniała odrębna od szwedzkiej flota fińska. Na terytorium fińskim znajdowały się jednak bazy szwedzkiej marynarki wojennej, a wielu marynarzy w niej służących pochodziło z Finlandii.

Panowanie rosyjskie[edytuj | edytuj kod]

W 1809 roku Finlandia przeszła pod zwierzchnictwo rosyjskie. Utworzona została wówczas pierwsza całkowicie fińska jednostka morska - Suomen Meriekipaasi. Powstała ona w 1830 roku i broniła wybrzeży Finlandii, działając u boku floty bałtyckiej marynarki wojennej carskiej Rosji. Wśród okrętów należących do Meriekipaasi znajdowały się parowa fregata bocznokołowa Rjurik (zbudowana w 1851 roku w stoczni Gamla w Turku) i korweta parowa Kalevala (zbudowana w 1858 roku w tej samej stoczni co Rjurik) - obydwa okręty służyły później w rosyjskiej Flocie Pacyfiku. Ówczesne siły morskie Finlandii brały udział w wojnie krymskiej w trakcie działań na Bałtyku.

Niepodległa Finlandia[edytuj | edytuj kod]

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Pancernik obrony wybrzeża Väinämöinen w 1938 roku.

6 grudnia 1917 roku Finlandia ogłosiła swoją niepodległość. Decyzja ta została uznana przez stronę rosyjską 4 stycznia 1918 roku. Pierwszymi okrętami wchodzącymi w skład nowej floty fińskiej były rosyjskie jednostki, które nie były w stanie podołać podróży zimowej do bazy w Kronsztadzie, bądź zostały pozostawione przez Rosjan w czasie fińskiej wojny domowej w 1918 roku. Na przełomie lat 10. i 20. Merivoimat operowała kilkoma kanonierkami - Klas Horn (przejęty od Rosji), Matti Kurki (przejęty od Rosji), Turunmaa i Karjala (zbudowane w Finlandii w 1918 roku, zamówione i opłacone przez Rosjan na potrzeby własnej floty); sześcioma torpedowcami typu S (przejęte od Rosjan w czasie wojny domowej); ośmioma torpedowcami typu C; stawiaczem min Louhi; kilkoma trałowcami i pięcioma małymi stawiaczami min typu T. W 1920 Niemcy przekazali Finlandii dwa zdobyte w czasie wojny z Rosją torpedowce (Uusimaa i Hämeenmaa). Wraz z traktatem z Tartu Finlandia musiała zwrócić część okrętów (trzy torpedowce typu S (S3, S4 i S6), trałowce Altair, Mikula, MP 7, MP 11, Ahvola, T 12, piętnaście holowników, cztery małe transportowce i pięćdziesiąt cztery motorówki. Kolejne trzy torpedowce typu C (C1, C2 i C3) utracono w trakcie wspierania brytyjskiej kampanii przeciwko Rosji w latach 1918-19.

W 1927 roku po latach dyskusji nad rozbudową sił morskich, przyjęto plany budowy nowych okrętów. Impulsem do tego stała się utrata torpedowca S2podczas sztormu w październiku 1925 roku. Plany zakładały budowę dwóch okrętów obrony wybrzeża, czterech okrętów podwodnych. Podjęto decyzje o przejęciu torpedowców z Wielkiej Brytanii oraz budowie własnych, a także konstrukcji trałowców. W 1930 przejęto wybudowany we Francji w 1902 roku, niemiecki okręt Oldenburg, który został wcielony do marynarki wojennej jako okręt szkolny Suomen Joutsen.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie drugiej wojny światowej Finlandia posiadała już znacznie rozbudowaną flotę, chociaż nie wszystkie zaplanowane jednostki zdołano ukończyć w terminie. Wśród okrętów, którymi dysponowała Merivoimat były: dwa pancerniki obrony wybrzeża (Ilmarinen i Väinämöinen), pięć okrętów podwodnych dwóch typów (Vesihiisi, Iku-Turso, Vetehinen oraz Vesikko i Saukko), cztery kanonierki (Turunmaa, Karjala, Uusimaa i Hämeenmaa), siedem torpedowców (dwa typu Sisu, jeden typu Isku, cztery typu Syöksy), jeden stawiacz min (Louhi), osiem trałowców (sześć typu Ahven, dwa typu Rautu) oraz jeden okręt szkolny (Suomen Joutsen). Ponadto na wodach jeziora Ładoga Finlandia utrzymywała sześć okrętów: jeden lodołamacz (Aallokas), jedną kanonierkę (Aunus), jeden stawiacz min (Yrjö), jeden holownik (Vakava), dwie motorówki (S1 i N. K. af Klercker). Dodatkowo Straż Wybrzeża posiadała w swoich zasobach okręty pomocnicze, lodołamacze i patrolowce.

Wojna zimowa[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu wojny zimowej Finlandia zajęła zdemilitaryzowane Wyspy Alandzkie. Marynarka wojenna zajęła się głównie ochroną floty handlowej i szlaków morskich. Podczas pierwszego miesiąca działań wojennych doszło do wymiany ognia pomiędzy radzieckimi okrętami wojennymi a artylerią nadbrzeżną w Hanko, Utö i Koivisto. Zarówno podczas walk w Hanko jak i Koivisto Finom udało się zmusić okręty radzieckie do wycofania się i znacznego ich uszkodzenia. Wysiłki mające na celu zatopienie radzieckich okrętów przez fińskie okręty podwodne (Vesikko i Saukko) zakończyły się niepowodzeniem. W grudniu 1939 lód stał się tak gruby, że jedynie lodołamacze były w stanie poruszać się wu wybrzeży Finlandii. Największe jednostki floty - dwa pancerniki obrony wybrzeża - zostały przeniesione do portu w mieście Turku, gdzie wzmacniały jego obronę przeciwlotniczą. Pozostały tam do końca wojny.

Wojna kontynuacyjna[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze przed wybuchem wojny kontynuacyjnej Finlandia zamówiła we Włoszech pięć okrętów torpedowych. Postanowienia kończące wojnę zimową dzieliły przestrzeń operacyjną sił morskich Finlandii w pobliżu dzierżawionego teraz przez ZSRR półwyspu Hanko. Dotyczyło to również artylerii nadbrzeżnej w Russarö i Osmussaar, które strzegły zaminowanego podejścia do zatoki Botnickiej. Wielkie pola minowe zostały położone w kooperacji z Niemcami na początku wojny. Dwa fińskie pancerniki obrony wybrzeża ostrzeliwały bazę radziecką w Hanko aż do grudnia 1941, kiedy Rosjanie postanowili ją ewakuować[1].

W latach 1941-1945 w zatoce Fińskiej zostało położonych 69 779 min i przeszkód dla niszczycieli min. Były one wykorzystywane zarówno przez Finlandię (6 382 miny), Związek Radziecki (16 179 min i 2 441 przeszkód) jak i Niemcy (około 45 000 min). W 1957 roku po raz ostatni odbyto coroczny sezon oczyszczania zatoki z min, jednak zagrożenie minowe utrzymywało się jeszcze przez około 10 lat później. Do tej pory na dnie znajduje się wiele min z czasów tej wojny[2]. Największą stratą fińskiej marynarki podczas tej wojny było zatonięcie pancernika Ilmarinen po wejściu na minę 13 września 1941 roku. Zginęło wówczas 271 osób. Z katastrofy uratowały się 132 osoby. W 1942 roku działania militarne skupiły się głównie na zwalczaniu okrętów podwodnych. Finlandia i Niemcy starały się za wszelką cenę powstrzymać radzieckie okręty podwodne od uzyskania dostępu do morza Bałtyckiego. Wykorzystywane w tym celu pola minowe okazały się jednak środkiem niewystarczającym. Radzieckie okręty podwodne zatopiły osiemnaście statków, spośród których siedem należało do Finlandii. Finowie zatopili natomiast trzy, spośród dwunastu zatopionych ogółem radzieckich okrętów podwodnych. Kolejnym krokiem było całkowite zablokowanie zatoki fińskiej sieciami zwalczania okrętów podwodnych pomiędzy Naissaar i Porkkala. Sieci zostały zainstalowane natychmiast jak tylko stopniał lód. Zapora ta była skuteczna aż do jesieni 1944 roku, kiedy ze względu na przejęcie kontroli nad fińskimi szlakami przybrzeżnymi, ZSRR było w stanie ominąć przeszkodę.

Wiosną 1942 roku Finlandia zajęła wyspę Gogland. W lipcu 1942 Rosjanie podjęli próbę zajęcia małej wysepki Sommers w zatoce Fińskiej. W 1943 roku Merivoimat otrzymał czternaście nowych okrętów torpedowych, zastępując nimi przedwojenne jednostki. W 1944 roku ZSRR rozpoczęło wielką kampanię ofensywną przeciwko Finlandii, podczas której marynarka wojenna walczyła w kooperacji z siłami lądowymi w zatoce Wyborskiej. Fińskie okręty zostały jednak zmuszone do wycofania się.

Wojna lapońska[edytuj | edytuj kod]
Information icon.svg Osobny artykuł: Wojna lapońska.
Information icon.svg Osobny artykuł: Operacja Tanne Ost.

Działania wojenne przeciwko Niemcom rozpoczęły się we wrześniu 1944 roku. 25 sierpnia tego roku fiński minister spraw zagranicznych zwrócił się do ZSRR z propozycją rozmów pokojowych. Sowieci zażądali w zamian zerwania wszelkich stosunków z III Rzeszą i nakazu opuszczenia terytorium Finlandii przez wojska niemieckie do 15 września. Rząd fiński spełnił te żądania 4 września. Niemcy licząc się już wcześniej z możliwością utraty sojuszu z Finlandią, opracowały kilka scenariuszy działania. Podstawowym planem była okupacja terytorium fińskiego, jednak z połowie roku 1944 stało się jasne, że Niemcy nie mogą sobie pozwolić na taki wysiłek militarny. Ponadto III Rzesza planowała zająć wyspy fińskie na Bałtyku, aby umożliwić sobie swobodne operowanie na jego wodach i w dalszym ciągu utrzymywać blokadę zatoki fińskiej. Przede wszystkim planowano zajęcie wysp Alandzkich (operacja Tanne West) i wyspy Suursaari (operacja Tanne Ost). Z obawy przed wciągnięciem w konflikt Szwecji, która była bardzo wrażliwa na punkcie wysp Alandzkich, zdecydowano się jedynie na wykonanie operacji Tanne Ost. Operacja desantowa zakończyła się całkowitym fiaskiem. Niemcy stracili szereg jednostek nawodnych, kilkanaście samolotów i kilkakrotnie więcej żołnierzy niż strona fińska. Upadek operacji Tanne Ost przyczynił się bezpośrednio do przerwania blokady zatoki fińskiej przez flotę radziecką[1].

Ostatnią akcją Marivoimat przeprowadził w 1 października 1944 roku w Tornio, gdzie zajęto port. Desant wysadzony następnie w okolicy zajął miasto. Wywiązały się walki, które zakończono po kilku dniach zwycięstwem Finów. Podobna sytuacja miała w tym czasie miejsce w mieście Kemi, gdzie również postanowiono zająć port i miasto[2].

Fińskie jednostki z powodzeniem ostrzeliwały niemieckie baterie nabrzeżne, które były dużym zagrożeniem dla statków handlowych. Miny położone przez Finów zatopiły kilka niemieckich okrętów podwodnych. Po rozejmie fińsko-sowieckim, Finlandia uczestniczyła w operacji czyszczenia Bałtyku z min. Trwało to do lat 50. i pochłonęło wiele ofiar.

Zimna Wojna[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

W okresie pokoju fińska marynarka wojenna liczy 4600 żołnierzy, w tym oraz 2200 poborowych. Organizacyjnie dowództwu marynarki (stacjonuje w Helsinkach) podlegają dwa Dowództwa Morskie oraz jeden Obwód Przybrzeżny. Główne bazy fińskiej marynarki to: Upinniemi i Turku. W Upinniemi stacjonuje Dowództwo Morskie zatoki Fińskiej, a w Turku - Dowództwo Morskie Archipelagu. Mniejszą bazą jest Kotka, gdzie stacjonuje Obwód Przybrzeżny Kotka.

Organizacyjnie dowództwu marynarki wojennej podlegają także:

  • Brygada Uusimaa, która prowadzi szkolenie lądowe jednostek obrony wybrzeża, w tym artylerii nabrzeżnej. Brygada stacjonuje w Tammisaari.
  • Arsenał Morski w Turku
  • Morskie centrum badawcze w Helsinkach.

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Okręty[edytuj | edytuj kod]

Typ Zdjęcie Okręty Wejście do służby Wyporność (t) Długość (m)
Okręty rakietowe
Okręty rakietowe typu Rauma
FNS Porvoo.jpg
4 1990-1992 248 48,5
Okręty rakietowe typu Hamina
Hamina-luokka Hanko.JPG
4 1996–2006 250 51
Stawiacze min
Stawiacz min typu Pohjanmaa
Minelayer Pohjanmaa Suomenlinna 6.JPG
1 1450 3500 78,6
Stawiacze min typu Hämeenmaa
FNS Uusimaa Helsinki 1.jpg
2 1992 1300 77,8
Trałowce
Trałowce typu Kuha
Miinanraivaaja Kuha 26.jpg
6 1974 150 31,62
Trałowce typu Kiiski 7 1975 20 15,8

Uzbrojenie sił lądowych obrony wybrzeża[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie Nazwa Producent Ilość Uwagi
M-46-130mm-gun-batey-haosef-1.jpg Działo kal. 130 mm K 54  ZSRR 190 Stopniowo wycofywane
100 56 TK Kuivasaari 2009-08-02.JPG Działo ppanc. kal. 100 mm D-10T  ZSRR 61 Wieże starych czołgów T-54/T-55
RBS-15.jpg Mobilne wyrzutnie RBS-15  Szwecja 5 wyrzutni

Przypisy

  1. Edmund Kosiarz: Druga wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1988, s. 540-546. ISBN 83-215-3268-3.
  2. Edmund Kosiarz: Druga wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1988, s. 571-574. ISBN 83-215-3268-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]