Meszkowate
| Meszkowate | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | stawonogi |
| Gromada | owady |
| Podgromada | uskrzydlone |
| Rząd | muchówki |
| Rodzina | meszkowate |
| Nazwa systematyczna | |
| Simuliidae[1] | |
| Newman, 1834 | |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Meszkowate (Simuliidae) – rodzina małych owadów zaliczanych do Nematocera (długoczułkie), popularnie meszki, błędnie[2] nazywane mustykowate, mustyki (Melusinidae Grünberg, 1910). Nazwa meszka lub mustyk stosowana jest również ogólnie dla przedstawicieli rodzaju Simulium. Znanych jest ok. 1750 gatunków występujących we wszystkich strefach klimatycznych, z czego w Polsce rozpoznano ok. 50.
Spis treści |
[edytuj] Charakterystyka
Meszki należą do owadów małych, osiągających 1,5–10 (zwykle 3–6) mm długości, zwykle ciemno ubarwionych (stąd angielska nazwa black fly). Mają krępe ciało z garbem, krótkie i szerokie, opalizujące skrzydła daszkowato ułożone w pozycji spoczynkowej, masywne, 11-członowe czułki i krótkie, grube odnóża.
Dorosłe owady zasiedlają tereny o dużym nasyceniu wilgocią, w pobliżu zbiorników wodnych. Często występują masowo. Wczesne stadia rozwojowe związane są z wodą bieżącą od małych cieków wodnych po duże rzeki.
Stadia preimaginalne (larwy i poczwarki) żywią się detrytusem, dorosłe samice są hematofagami, a samce zjadają nektar kwiatów. Aparat gębowy meszek jest przystosowany do rozcinania skóry i rozrywania tkanki. Z tak powstałej ranki samice wysysają sączącą się krew. Ślina tych hematofagów zawiera apyrazy i czynniki anty-trombinowe. U Simulium vittatum wykryto simulidynę. Białka śliny tego gatunku meszki blokują jednocześnie dwa ważne czynniki w uczynnianiu trombiny[3].
Samica składa w czystych, płytkich wodach 200–500 jaj. Wylęgające się po 2–3 tygodniach larwy żyją i przepoczwarczają się w szybko płynących wodach. Przepoczwarczenie następuje po kolejnych 6–8 tygodniach. Dorosłe owady wypływają na powierzchnię w pęcherzyku powietrza i odlatują.
[edytuj] Znaczenie w przyrodzie i dla człowieka
Meszkowate pełnią ważną rolę w ekosystemie jako filtratorzy przywracający detrytus do łańcucha troficznego. Są również bioindykatorami – larwy i poczwarki meszkowatych wykazują dużą wrażliwość na zmiany składu chemicznego wody. Ich obecność wskazuje na możliwość obecności w wodzie nadmiaru fosforanów oraz azotanów[4].
Samice – same będąc pasożytami – przenoszą pasożyty krwi i skóry pomiędzy zwierzętami ciepłokrwistymi. Przyczyniają się do poważnych strat wśród zwierząt dziko żyjących i hodowlanych[5]. Niektóre gatunki meszek przenoszą organizmy chorobotwórcze, np. nicienie z rodzaju Filaria powodującece filariozy, czy z rodzaju Onchocerca wywołujące w Afryce onchoerkozę (tzw. ślepotę rzeczną). Żyjący w pobliżu Missisipi Cnephia pecuarum pasożytuje na stadach zwierząt domowych; powoduje zgony koni i mułów, zarówno przez wysysanie dużej ilości krwi, jak i uduszenie wskutek zblokowania przewodów nosowych.W okresach masowego wylęgu stają się utrapieniem mieszkańców pobliskich terenów. W wielu regionach podejmowane są zorganizowane akcje opryskiwania terenów występowania meszek w celu zmniejszenia ich dokuczliwości. W naszej strefie klimatycznej nie stwierdzono przenoszenia chorób przez meszkowate[potrzebne źródło].
[edytuj] Ochrona przed meszkami
- unikanie przebywania na otwartych przestrzeniach w miejscach wylęgu
- okrycie ciała
- środki chemiczne odstraszające owady
- przemywanie miejsc ukąszeń – meszki pozostawiają otwarte ranki, co umożliwia wnikanie zarazków do krwiobiegu
[edytuj] Systematyka
Systematyka rodziny Simuliidae jest niestabilna. Wśród opisanych ok. 1750 gatunków wiele błędnie sklasyfikowano, a w wielu regionach świata pozostały dotychczas słabo rozpoznane. Pomiędzy meszkowatymi występują znaczne różnice morfologiczne i żywieniowe w obrębie spokrewnionych populacji, co dodatkowo utrudnia ich poprawne sklasyfikowanie. Obecnie wielu systematyków opiera się na klasyfikacji, którą zaproponowali Crosskey & Howard (2004), ale proponowane są dalsze zmiany.
W Europie wykazano 249 gatunków (wg danych Wick 1978). Później wykazano kolejne, jednak całkowita liczba nie przekracza 300. W Polsce występuje 48 gatunków meszek (Zwolski w 1974 wymienił 54 gatunki, ale od tego czasu kilka gatunków zsynonimizowano).
Lista gatunków meszek stwierdzonych w Polsce zawarta została w odrębnym artykule:
Przypisy
- ↑ Simuliidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Grünberg w 1910 użył nazwy Melusinidae (mustykowate) w nawiązaniu do nazwy rodzajowej Melusina błędnie przyjętej przez Meigena (1800) dla rodzaju typowego Simulium
- ↑ Wegner E., Bokłak E. 2003. Czynniki anty-hemostatyczne w ślinie komarów (Culicidae) i meszek (Simuliidae) – hematofagicznych muchówek (Diptera) o różnym sposobie żerowania. W: Buczek A., Błaszak Cz. (red.) Stawonogi i żywiciele: 125 – 136.
- ↑ Biological Indicators of Watershed Health (ang.). U.S. Environmental Protection Agency. [dostęp 4 czerwca 2011].
- ↑ Werner, D. Papers on the taxonomy, ecology and biology of black flies (Diptera: Simuliidae). Proceedings of the International Symposium on Simuliidae, Berlin 2004 (en)
[edytuj] Bibliografia
- Natural History Museum, London Blackflies.info – Taxonomy and Systematics of Simuliidae (en)
- Die aktuelle taxonomische Situation der Simuliidae (Diptera) in Deutschland mit einem kurzen geschichtlichen Abriß des Beginns der Simuliidenforschung in Europa (de)
[edytuj] Literatura przedmiotu
- Stefan Niesiołowski, Ewa Bokłak, Meszki (Simuliidae, Diptera), Uniwersytet Łódzki, 2001, ISBN 83-7171-528-5
