Metafizyka (Arystoteles)
Z Wikipedii
 |
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. |
Metafizyka – najważniejsze dzieło Arystotelesa, a właściwie zbiór jego pism ezoterycznych (przeznaczonych na użytek wewnątrzszkolny) ułożony przez Andronikosa z Rodos. Na ich podstawie dokonuje się rekonstrukcji najważniejszych pojęć arystotelizmu. Dzieło to zostało przez Andronikosa umieszczone w katalogu dzieł Arystotelesa po piśmie Fizyka, stąd jego nazwa (meta – gr. po). Badacze podkreślają jednak, że ze względu na arystotelesowski podział nauk nazwa ta nie musi być przypadkowa.
Od tytułu dzieła pochodzi nazwa dziedziny wiedzy – metafizyka.
Spis treści |
[edytuj] Przegląd treści
Metafizyka składa się z XIV ksiąg:
[edytuj] Księga Α
Rozpoczyna się sławnym rozdziałem rysującym pochodzenie poznania rozumowego od form poznania ograniczających się do poznania faktów szczegółowych – kolejno pamięci, wyobraźni, doświadczenia – do form poznania faktów ogólnych i przyczyn, zasad. Poznanie przyczyn Arystoteles uznaje za cechę mądrości. Definiuje metafizykę jako wiedzę teoretyczną o zasadach najbardziej ogólnych. Po definicji metafizyki daje w tej księdze przegląd poglądów filozoficznych od pierwszych filozofów do Platona.
[edytuj] Księga α
Księga α jest prawdopodobnie fragmentem dołączonym przez Andronikosa z Rodos z rękopisów Arystotelesa. Fragment ten jest ogólnym wstępem do filozofii. Mówi, że badając strukturę rzeczywistości dochodzimy ostatecznie do punktu wyjścia, ἀρχή, w poznaniu metafizycznym nie można więc cofać się w nieskończoność. Końcowe partie księgi poświęcone są omówieniu metod argumentacji w wypowiedziach naukowych.
[edytuj] Księga Β
Księga jest przeglądem czternastu aporii stanowiących główne problemy filozoficzne. Pięć pierwszych dotyczy jedności wiedzy i różnorodności bytu, aporie 6 i 7 dotyczą rodzajów jako zasady wyjaśniania, aporie 8, 9, 10 i 11 formy, zasad i jedności, aporie 12 i 13 idei, potencji i ogólności, aporia 14 tego, czy przedmioty matematyczne są substancjami. Księga nie stanowi systematycznego wykładu, jest raczej przeznaczonym do własnego użytku tekstem formułującym program badań filozoficznych. Zaczyna się stwierdzeniem, że dla nauki konieczne są rozeznanie jej problemów (aporii) i próby ich rozwiązania. Głównym problemem poruszanym przez Arystotelesa w tej księdze jest to, czy obok wiedzy o substancji istnieje wiedza o atrybutach substancji – odpowiedzi na to pytanie udziela księga Γ.
[edytuj] Księga Γ
Głównym tematem księgi jest pojęcie substancji. Nawiązuje ona do pierwszych pięciu aporii księgi В i podaje ich rozwiązania. Proklamuje istnienie nauki badającej Byt jako byt i jego atrybuty – metafizyki. Przedstawia też tezę, że metafizyka musi uwzględniać najwyższe zasady wiedzy, za które Arystoteles uznaje zasadę sprzeczności i zasadę wyłączonego środka. Argumenty Arystotelesa na rzecz doniosłości tych zasad są pośrednie – Filozof odpiera argumenty ich przeciwników przez wykazanie wielu trudności, jakie wywołuje odrzucenie tych zasad.
[edytuj] Księga Δ
Księga ta stanowi słownik filozoficzny wyjaśniający 30 najważniejszych pojęć metafizyki Arystotelesa. Wykazuje pewną niezależność od pozostałych ksiąg. Wiąże się z uwagami historycznymi ksiąg A i B stanowiąc jednocześnie przejście do zawartej w księdze Z głównej części badań metafizycznych. Księga była często zmieniana i korygowana, zawiera więc ustępy z różnych etapów rozwoju myśli Arystotelesa.
[edytuj] Księga Ε
Księga stanowi zbiór fragmentów, połączonych prawdopodobnie przez Andronikosa. Poświęcona jest dokładnemu rozgraniczeniu przedmiotu badań metafizyki, fizyki i matematyki. Metafizyka bada substancję samoistną i nieruchomą – byt jako taki (ὄν ᾗ ὄν), podczas gdy fizyka bada substancję wprawdzie oddzieloną, ale będącą w ruchu, a matematyka substancję wprawdzie nieruchomą, ale nieoddzieloną. Metafizyka jako nauka badająca substancję transcendentną , oddzieloną i nieruchomą – a więc "boską" – jest więc zarazem teologią. Jako nauka badająca byt jako taki jest nauką pierwszą.
[edytuj] Księga Ζ
[edytuj] Księga Η
[edytuj] Księga Θ
[edytuj] Księga Ι
Księga ta gromadzi wyniki refleksji nad pojęciami jedności i wielości, równości i nierówności oraz podobieństwa i jego braku. Arystoteles wyróżnia w niej cztery rodzaje jedności: ciągłość naturalną, całość, indywiduum i ogół. Jedność nie stanowi substancji.
[edytuj] Księga Κ
Księga ta stanowi kompilację Metafizyki (ksiąg Β, Γ i Ε i Fizyki (ksiąg III i V). Kompilacja ta została zamierzona prawdopodobnie jako zarys przyszłego podręcznika filozofii pierwszej.
[edytuj] Księga Λ
Księga ta jest samodzielnym, zamkniętym w sobie wykładem na temat substancji. W drugiej części tej księgi dowodzi Arystoteles istnienia transcendentnej, nieruchomej substancji, będącej czystym aktem bez potencji i bez materialnej zasady
