Metale przejściowe

Metale przejściowe (pierwiastki przejściowe) – wg definicji IUPAC są to pierwiastki chemiczne, których atomy lub kationy maja niecałkowicie zapełniona podpowłokę d. Niektórzy autorzy jako pierwiastki przejściowe przyjmują pierwiastki znajdujące się w bloku d w układzie okresowym.

Charakterystyka

Barwne roztwory związków pierwiastków przejściowych. Od lewej:Co(NO₃)₂ (czerwony); K₂Cr₂O₇ (pomarańczowy); K₂CrO₄ (żółty); NiCl₂ (turkusowy); CuSO₄ (niebieski); KMnO₄ (fioletowy).

Metale tej grupy mają właściwości pośrednie między metalami alkalicznymi a metalami z bloku p układu okresowego. Niektóre z nich (np. itr, cyrkon) mają właściwości zbliżone do metali alkalicznych i są bardzo reaktywne, zapalając się nawet na powietrzu. Z kolei na drugim końcu skali reaktywności są metale szlachetne, takie jak złoto czy platyna, które nie reagują nawet z bardzo mocnymi kwasami i zasadami. Wspólną cechą prawie wszystkich tych pierwiastków jest zdolność do tworzenia złożonych kompleksów, z których bardzo wiele wykazuje intensywne zabarwienie. Również wiele prostych soli organicznych tych związków wykazuje silne zabarwienie.

W większości zdolne są do przyjmowania kilku stopni utlenienia. Na niższych stopniach utlenienia tworzą kationy (np. chlorek manganu(II), MnCl₂), na wyższych – aniony kwasowe, np. anion manganianowy(VII), MnO−4.

Obserwując zmiany własności tej grupy pierwiastków w ramach ich położenia w układzie okresowym można zauważyć następujące tendencje:

• pierwiastki z czwartego okresu są średnio bardziej reaktywne od pierwiastków z okresu piątego i szóstego; stąd np. nikiel jest bardziej reaktywny od platyny, a miedź od złota
• w grupach od 3 do 8 występuje stopniowy zanik reaktywności i własności alkalicznych pierwiastków
• w grupach 9, 10 i 11 występują najbardziej niereaktywne metale takie jak złoto, platyna, pallad, czy srebro
• na początku grupy 11 i w całej grupie 12 reaktywność znowu wzrasta, własności tu zgromadzonych pierwiastków są jednak bardziej zbliżone do metali grup głównych niż do metali alkalicznych.

Blok d układu okresowego pierwiastków

Grupa	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12
Okres
4	21 Sc	22 Ti	23 V	24 Cr	25 Mn	26 Fe	27 Co	28 Ni	29 Cu	30 Zn
5	39 Y	40 Zr	41 Nb	42 Mo	43 Tc	44 Ru	45 Rh	46 Pd	47 Ag	48 Cd
6	57 La	72 Hf	73 Ta	74 W	75 Re	76 Os	77 Ir	78 Pt	79 Au	80 Hg
7	89 Ac	104 Rf	105 Db	106 Sg	107 Bh	108 Hs	109 Mt	110 Ds	111 Rg	112 Cn

Zobacz też

• metale ziem rzadkich
• półmetale
• niemetale