Meteoryt Pułtusk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pułtusk
Fragment meteorytu Pułtusk (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Fragment meteorytu Pułtusk (wystawa meteorytów w Muzeum Techniki w Warszawie)
Sposób odkrycia Spadły
Państwo  Polska
Miejsce znalezienia Pułtusk
Data znalezienia 30 stycznia 1868
Masa 8863 kg
Typ meteoryt kamienny, chondryt
Klasa oliwinowo-bronzytowy
Grupa H5
Miejsce przechowywania patrz w tekście
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pułtusk
Pułtusk
Ziemia 52°46′N 21°16′E/52,766667 21,266667Na mapach: 52°46′N 21°16′E/52,766667 21,266667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Meteoryt Pułtuskmeteoryt, który po rozpadnięciu się w atmosferze spadł w postaci deszczu meteorytowego koło Pułtuska dnia 30 stycznia 1868[1][2].

Należy do grupy chondrytów zwyczajnych (H5).

Wiadomości ogólne[edytuj | edytuj kod]

  • Obszar spadku – 127 km²
  • Masa całkowita spadku – 8863 kg
  • Liczba okazów – 68 780 (przeważnie po kilka gramów)
  • Największy znaleziony okaz – 9095 g

Struktura[edytuj | edytuj kod]

Meteoryt Pułtusk

Meteoryt Pułtusk ma strukturę brekcjowatą, co oznacza, że złożony jest z drobnych okruchów skalnych. Okruchy składają się z chondr piroksenowych albo oliwinowych rozmieszczonych w masie plagioklazowo–oliwinowej. Występuje też kamacyt (żelazo).

Skład chemiczny[edytuj | edytuj kod]

Skład meteorytu Pułtusk w % wagowych[3]:

  • SiO2 36,44
  • TiO2 0,18
  • Al2O3 1,88 Fe metaliczne 17,62
  • Cr2O3 0,37
  • FeO 9,48 Ni w żelazie meteorytowym 9,13
  • MnO 0,25
  • MgO 23,75 Fe jako siarczek żelaza 3,80
  • CaO 1,82
  • Na2O 0,83 S jako siarczek żelaza 2,17
  • K2O 0,09
  • P2O5 0,22 Ogólna zawartość żelaza 27,19
  • Fe 16,02
  • Ni 1,61
  • FeS 5,97
  • Suma 98,91

Miejsce pochodzenia[edytuj | edytuj kod]

Ciałem macierzystym meteorytu jest przypuszczalnie planetoida (6) Hebe[4]. Pierwsze obliczenia w zakresie trajektorii lotu meteorytu wykonał Johann Gottfried Galle. Doszedł on do wniosku, że meteoryt poruszał się wcześniej po hiperbolicznej orbicie, a zatem przybył spoza Układu Słonecznego. Pogląd ten utrzymywał się do lat czterdziestych XX wieku. Dokładniejsze obliczenia zweryfikowały wcześniejsze ustalenia i stwierdzono, że orbitą meteorytu była elipsa. Stąd wniosek, że miejsca pochodzenia meteorytu Pułtusk, należy szukać w Układzie Słonecznym. Była to również wskazówka, że ciała macierzystego należy poszukiwać wśród planetoid obiegających Słońce w wewnętrznej części pasa planetoid.

Elipsa spadku meteorytu Pułtusk

Kolekcje[edytuj | edytuj kod]

Spadek widziano w całej ówczesnej Polsce aż po Lwów, a także we Wrocławiu i Królewcu. Okazy z tego spadku należą do najliczniejszych polskich meteorytów i są dostępne we wszystkich większych polskich muzeach geologicznych. Polska jest w posiadaniu ok. 700 fragmentów. Pozostała, zdecydowana większość znajduje się w muzeach i kolekcjach zagranicznych. Największe okazy spadły w okolicach Rzewnia[5]. Spadek tego meteorytu opisywany jest jako najliczniejszy deszcz meteorytów kamiennych na świecie.

Przypisy

  1. Elżbieta Jackowicz: Meteoryt Pułtusk. Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego. [dostęp 2014-07-30]. [zarchiwizowane z adresu 2006-05-28].
  2. Meteoryt Pułtusk. W: strona internetowa Pułtuska [on-line]. Urząd Miejski w Pułtusku. [dostęp 2014-07-30].
  3. Meteoryt Pułtusk, 30 stycznia 1868 r.. W: strona Muzeum Wydziału Geologii [on-line]. Uniwersytet Warszawski, 2002-09-19. [dostęp 2014-07-30]. [zarchiwizowane z adresu 2012-12-04].
  4. J. Biała, Meteoryt Pułtusk, największy deszcz meteorytów kamiennych, Warszawa 2008, s. 45.
  5. J. Biała (red.), Meteoryt Pułtusk, największy deszcz meteorytów kamiennych, Warszawa 2008, s. 11.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. W. Kosiński, E. Kamińska: Upadek i rozmieszczenie fragmentów meteorytu Pułtusk, w: ACTA SOCIETATIS METHEORITICAE POLONORUM. Rocznik PTMet, vol. 2, Sosnowiec 2011. (Tekst artykułu w pdf)
  • Meteoritical Bulletin Entry for Pultusk (ang.). The Meteoritical Society, International Society for Meteoritics and Planetary Science. [dostęp 2012-08-17].