Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Zoologicznej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Zoologicznej (ang. International Code of Zoological Nomenclature) – zbiór zasad i zaleceń mających za zadanie promować stabilność i uniwersalność nomenklatury zoologicznej oraz zapewnić odrębność nazw wszystkich taksonów, opracowany przez Międzynarodową Komisję Nomenklatury Zoologicznej[1]. Pierwsza oficjalna edycja pochodzi z 1961, jakkolwiek początki wydawania tego typu zbioru sięgają 1842 roku. Obecna edycja pochodzi z 1999 roku i jest czwartą w kolejności (obowiązuje od 1 stycznia 2000)[2], jednak przygotowywane jest nowe wydanie Kodeksu[3].

W Kodeksie za zwierzęta uznawane są Metazoa oraz protisty wówczas, kiedy badacze traktują je jak zwierzęta[4]. Zgodnie z artykułem 3 w Kodeksie za początek nomenklatury zoologicznej uznawany jest rok 1758, w którym opublikowano dziesiąte wydanie Systema Naturae Karola Linneusza oraz Aranei Svecici Carla Alexandra Clercka. Wszystkie nazwy systematyczne ukute przed 1758 zostały zarzucone[5]. Kodeks reguluje nazwy taksonów mających zarówno współczesnych przedstawicieli, jak i całkowicie wymarłych, jednak tylko należące do grup rodzinowej, rodzajowej lub gatunkowej (tj. mające rangę nadrodziny, podgatunku itd.). Niektóre artykuły Kodeksu regulują również nazwy taksonów o wyższej randze[4]. Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Zoologicznej składa się z preambuły, 18 rozdziałów obejmujących 90 artykułów oraz glosariusza. W każdym artykule zawarty jest co najmniej jeden obligatoryjny zapis, niekiedy również zalecenia lub przykłady. W niektórych przypadkach przepisy Kodeksu mogą zostać zmodyfikowane lub ominięte, jeśli ścisłe ich przestrzeganie może spowodować zamieszanie, jednak tylko za zgodą Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej[6].

Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Zoologicznej jest niezależny od innych kodeksów nomenklatury biologicznej[4]. Jego oficjalnymi językami są angielski i francuski, Komisja może jednak upełnomocnić tekst w którymkolwiek języku i pod takimi warunkami, o jakich zadecyduje – staje się on wówczas równoprawny z angielskim i francuskim. W przypadku różnic merytorycznych pomiędzy oficjalnymi tekstami Kodeksu, ostateczne decyzje podejmuje Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej[7]. Przez wiele lat, zgodnie z artykułem 8.6 i artykułem 9, za oficjalnie opublikowaną pracę uznawano jedynie publikacje wydane na papierze lub w inny sposób, jeśli ich papierowe kopie są jednocześnie dostępne w co najmniej pięciu dużych, publicznie dostępnych bibliotekach wymienionych z nazwy w treści publikacji[8][9]. Z powodu rosnącej liczby prac publikowanych w internecie przed ukazaniem się w druku lub publikowanych wyłącznie w internecie, wielu taksonomów krytykowało i ignorowało te przepisy Kodeksu jako przestarzałe[10]. W 2012 roku Komisja przegłosowała poprawki do artykułów 8, 9, 10, 21 i 78, m.in. dopuszczając kreowanie nowych nazw systematycznych w publikacjach internetowych, pod warunkiem ich wcześniejszej rejestracji w ZooBanku, podania dokładnej daty publikacji oraz numeru ISSN lub ISBN publikacji[11]. Kodeks bywa też krytykowany za zbyt mało precyzyjne zapisy, nieobejmowanie swym zasięgiem całej nomenklatury zoologicznej i wyróżnianie zbyt małej liczby rang na niższych poziomach taksonomicznych[12]. Przygotowywane jest piąte wydanie Kodeksu[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Preamble. W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. ISBN 0-85301-006-4. (ang.)
  2. Article 86. Effective date and force of the Code. W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. (ang.)
  3. 3,0 3,1 Frank-Thorsten Krell. ZooBank and the next edition of the Code – challenges and new developments in the 250th year of zoological nomenclature. „Aquatic Insects”. 31 (S1), s. 269–282, 2009. doi:10.1080/01650420903083393 (ang.). 
  4. 4,0 4,1 4,2 Article 1. Definition and scope. W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. (ang.)
  5. Article 3. Starting point. W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. (ang.)
  6. Explanatory Note. W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. (ang.)
  7. Article 87. Official Texts. W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. (ang.)
  8. Article 8. What constitutes published work. W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. (ang.)
  9. Article 9. What does not constitute published work. W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. (ang.)
  10. Michael P. Taylor. Electronic publication of nomenclatural acts is inevitable, and will be accepted by taxonomic community with or without the endorsement of the Code. „Bulletin of Zoological Nomenclature”. 66 (3), s. 205–214, 2009 (ang.). 
  11. Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej. Amendment of Articles 8, 9, 10, 21 and 78 of the International Code of Zoological Nomenclature to expand and refine methods of publication. „Zootaxa”. 3450, s. 1–10, 2012 (ang.). 
  12. Alain Dubois. The International Code of Zoological Nomenclature must be drastically improved before it is too late. „Bionomina”. 2, s. 1–104, 2011 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]