Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Finał III Konkursu, 1937 rok
Prezydent Bronisław Komorowski na Koncercie Laureatów XVI Konkursu, Teatr Wielki (2010)

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, nazywany często Konkursem Chopinowskim – jeden z najstarszych i najbardziej prestiżowych konkursów wykonawczych na świecie, odbywający się co 5 lat w Warszawie. Jest jednym z niewielu konkursów monograficznych – we wszystkich jego etapach wykonywane są wyłącznie utwory jednego kompozytora. Zainicjowany został w 1927 r. przez polskiego pianistę, profesora Jerzego Żurawlewa (1886–1980).

Historia i organizacja[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Spuścizna Fryderyka Chopina na początku XX wieku stanowiła dla pianistów i muzykologów zagadkę interpretacyjną. Jerzy Waldorff przytacza szereg zjawisk, które przyczyniły się do powstania wątpliwości, w jakim stylu grać Chopina: oceny jego sztuki jako „cieplarnianej i chorobliwej”; działalność uczniów i uczennic Chopina, którzy w swej grze wprowadzać elementy „rozhisteryzowanego rubata” i sprowadzać ją do „spowitego krępą sztandaru narodowej niewoli” (zdaniem Waldorffa szczególną rolę odegrały tutaj arystokratki: Marcelina z Radziwiłłów Czartoryska oraz Maria Kalergis); wreszcie działalność polskich teoretyków i kompozytorów (m.in. Jana Kleczyńskiego czy Władysława Żeleńskiego), którzy w swoich pracach określali niektóre utwory jako „dziwaczne” czy „poronione”. Wreszcie po I wojnie światowej w muzyce pojawiły się prądy neoklasyczne – z Igorem Strawinskim i Siergiejem Prokofjewem na czele – i zainteresowanie wykonawców muzyką romantyczną zaczęło słabnąć.

Pierwotnym celem ufundowania konkursu miała więc być – w zamierzeniu inicjatora, prof. Jerzego Żurawlewa, ucznia pianisty Aleksandra Michałowskiego, który miał także dać impuls do organizacji wielkiego forum[1] – dyskusja o tym, jak grać Chopina. Przeszkodami był brak w Polsce instytucji Ministerstwa Kultury oraz zainteresowania władzy sztuką. O zorganizowaniu konkursu przesądziła dopiero obietnica prezydenta Ignacego Mościckiego, który w przeciwieństwie do swojego poprzednika zapewnił, że obejmie konkurs swoim patronatem, oraz zabiegi księcia Włodzimierza Czetwertyńskiego, prezesa Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego.

Organizator i imprezy towarzyszące[edytuj | edytuj kod]

Epitafium autorstwa Leonarda Marconiego w miejscu złożenia serca Chopina, Bazylika Świętego Krzyża w Warszawie

Do lat 60. XX wieku konkurs powstawał przy współudziale Ministerstwa Kultury i Sztuki. W latach 1960–2005 organizowany był przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Edycja w roku 2010 przygotowywana była przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina.

Przesłuchania konkursowe odbywają się w Filharmonii Narodowej. Jednocześnie w wielu innych miejscach w Warszawie (m.in. w Teatrze Wielkim i Zamku Ostrogskich) organizowane są imprezy towarzyszące.

Od 1970 Konkurs jest organizowany w październiku. Tradycyjnie 17 października – w dzień śmierci Fryderyka Chopina – w Kościele św. Krzyża w Warszawie odprawiona zostaje uroczysta msza, podczas której wykonywane jest Requiem Wolfganga Amadeusza Mozarta. Utwór ten, zgodnie z życzeniem kompozytora, wykonany był podczas mszy pogrzebowej 30 października 1849 w Kościele de la Madeleine w Paryżu.

Międzynarodowy status[edytuj | edytuj kod]

Konkurs im. Fryderyka Chopina jest jednym z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych konkursów muzycznych na świecie. W 1957 roku został – u boku m.in. turniejów Busoniego w Bolzano, Królowej Elżbiety w Brukseli, praskiego i genewskiego – jednym z kilkunastu członków-założycieli prestiżowej Światowej Federacji Międzynarodowych Konkursów Muzycznych, która obecnie zrzesza ok. 120 najbardziej znanych konkursów muzycznych na świecie (m.in. Konkurs Bachowski w Lipsku, Konkurs Czajkowskiego w Moskwie czy Konkurs Marii Canals w Barcelonie). Jednym z założycieli był także poznański Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego. Z biegiem lat do Federacji przyjęte zostały także trzy inne polskie konkursy: Międzynarodowy Konkurs Dyrygencki im. Grzegorza Fitelberga (1982), Międzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego (2000) oraz Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego (2009).

Repertuar i jury[edytuj | edytuj kod]

Jurorzy II Konkursu (1932 rok)

Regulamin konkursu przewiduje kilkuetapową selekcję. Na każdym z etapów wykonywane są dzieła Fryderyka Chopina spośród podanych zbiorów, pojawiają się także utwory obowiązujące wszystkich kandydatów. Tradycyjnie w finale konkursu pianiści wykonują z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej Filharmonii Narodowej jeden z dwóch koncertów fortepianowych: e-moll lub f-moll.

Oceny dokonuje jury składające się z wybitnych artystów i pedagogów powoływanych przez dyrektora konkursu. Obecnie wszyscy jurorzy są pianistami. Wcześniej zdarzało się jednak, że w komisji zasiadali także dyrygenci, muzykolodzy, krytycy i kompozytorzy. System oceny zmieniał się w kolejnych edycjach konkursu, był także przedmiotem licznych dyskusji i sporów – zwłaszcza podczas konkursu w 1980 r., gdy komisję demonstracyjnie opuściło dwoje jurorów, wcześniejszych laureatów konkursu (Louis Kentner oraz Martha Argerich). Louis Kentner nie pojawił się na konkursie już nigdy więcej, natomiast Martha Argerich jest jego stałą jurorką.

Przewodniczący jury[edytuj | edytuj kod]

Zbigniew Drzewiecki (przed 1939), przewodniczący jury podczas czterech powojennych edycji konkursu

Podczas każdej z dotychczasowych edycji konkursu przewodniczącym jury był Polak:

  1. Witold Maliszewski (1927)
  2. Adam Tadeusz Wieniawski (1932 i 1937)
  3. Zbigniew Drzewiecki (1949, 1955, 1960 i 1965)
  4. Kazimierz Sikorski (1970 i 1975)
  5. Kazimierz Kord (1980)
  6. Jan Ekier (1985, 1990, 1995)
  7. Andrzej Jasiński (2000, 2005 i 2010)
  8. Katarzyna Popowa-Zydroń (2015)[2]

Honorowymi przewodniczącymi byli także Artur Rubinstein (1960) oraz Jan Ekier (2000, 2005 i 2010).

Nagrody i laureaci[edytuj | edytuj kod]

Laureaci i jurorzy II Konkursu (1932)

Laureaci[edytuj | edytuj kod]

Tradycją Konkursu jest wyróżnianie szóstki finalistów nagrodami głównymi i tytułami laureata. W przeszłości zdarzało się jednak, że tytuł przysługiwał większej liczbie finalistów. I tak w 1932 było ich piętnastu, w 1937 trzynastu, w 1949 dwunastu, a w 1955 dziesięciu. Z kolei w pierwszym Konkursie przyznano tylko cztery nagrody główne. Od 1960 jury może przyznać sześć tytułów laureata, przy czym poszczególne miejsca mogą być dzielone albo nieobsadzone. Dotychczas dwukrotnie zdarzyło się, że jury nie wybrało zwycięzcy (w 1990 i 1995).

Edycja Rok I miejsce II miejsce III miejsce IV miejsce V miejsce VI miejsce
I 1927 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Lew Oborin Polska Stanisław Szpinalski Polska Róża Etkin Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Grigorij Ginzburg Brak Brak
II 1932 Alexandre Uninsky
(bezpaństwowiec)
Węgry Imré Ungár Polska Bolesław Kon Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Abram Lufer Węgry Lajos Kentner Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Leonid Sagałow
III 1937 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Jakow Zak Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Roza Tamarkina Polska Witold Małcużyński Wielka Brytania Lance Dossor Węgry Agi Jambor Niemcy Edith Axenfeld
IV 1949 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Bella Dawidowicz

Polska Halina Czerny-Stefańska

Polska Barbara Hesse-Bukowska Polska Waldemar Maciszewski Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Gieorgij Murawlow Polska Władysław Kędra Polska Ryszard Bakst
V 1955 Polska Adam Harasiewicz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Władimir Aszkenazy Chińska Republika Ludowa Fu Cong Francja Bernard Ringeissen Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Naum Sztarkman Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Dmitrij Papierno
VI 1960 Włochy Maurizio Pollini Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Irina Zaricka Iran Tania Aszot-Harutunian Chińska Republika Ludowa Li Mingqiang Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Zinaida Ignatjewa Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Walerij Kastielski
VII 1965 Argentyna Martha Argerich Brazylia Arthur Moreira Lima Polska Marta Sosińska Japonia Hiroko Nakamura Stany Zjednoczone Edward Auer Polska Elżbieta Głąbówna
VIII 1970 Stany Zjednoczone Garrick Ohlsson Japonia Mitsuko Uchida Polska Piotr Paleczny Stany Zjednoczone Eugen Indjic Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Natalija Gawriłowa Polska Janusz Olejniczak
IX 1975 Polska Krystian Zimerman Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Dina Joffe Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Fiedkina Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Paweł Giliłow Stany Zjednoczone Dean Kramer Brazylia Diana Kacso
X 1980 Wietnam Đặng Thái Sơn Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Szebanowa Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Harutiun Papazjan Nie przyznano Japonia Akiko Ebi

Polska Ewa Pobłocka

Francja Erik Berchot

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Irina Pietrowa

XI 1985 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Stanisław Bunin Francja Marc Laforêt Polska Krzysztof Jabłoński Japonia Michie Koyama Francja Jean-Marc Luisada Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Pikajzen
XII 1990 Nie przyznano Stany Zjednoczone Kevin Kenner Japonia Yukio Yokoyama Włochy Corrado Rollero

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Margarita Szewczenko

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Anna Malikowa

Japonia Takako Takahashi

Francja Caroline Sageman
XIII 1995 Nie przyznano Francja Philippe Giusiano

Rosja Aleksiej Sułtanow

Wenezuela Stany Zjednoczone Gabriela Montero Rosja Rem Urasin Japonia Rika Miyatani Polska Magdalena Lisak
XIV 2000 Chińska Republika Ludowa Li Yundi Argentyna Ingrid Fliter Rosja Aleksandr Kobrin Chińska Republika Ludowa Chen Sa Włochy Alberto Nosè Japonia Mika Satō
XV 2005 Polska Rafał Blechacz Nie przyznano Korea Południowa Lim Dong-Hyek

Korea Południowa Lim Dong-Min

Japonia Shōhei Sekimoto

Japonia Takashi Yamamoto

Nie przyznano Chińska Republika Ludowa Hongkong Colleen Lee
XVI 2010 Rosja Julianna Awdiejewa Rosja Litwa Lukas Geniušas

Austria Ingolf Wunder

Rosja Daniił Trifonow Bułgaria Ewgeni Bożanow Francja François Dumont Nie przyznano

Polscy zwycięzcy[edytuj | edytuj kod]

Dotychczas czterokrotnie zwycięzcami konkursu zostali Polacy: Halina Czerny-Stefańska (1949, ex aequo), Adam Harasiewicz (1955), Krystian Zimerman (1975) oraz Rafał Blechacz (2005). Uczelnią, która wykształciła najwięcej zwycięzców jest Akademia Muzyczna w Krakowie, której absolwentami byli Halina Czerny-Stefańska oraz Adam Harasiewicz. Krystian Zimerman rozpoczął studia na Akademii Muzycznej w Katowicach dopiero po sukcesie na konkursie. Rafał Blechacz zdobył nagrodę w trakcie studiów na Akademii Muzycznej w Bydgoszczy.

Nagrody specjalne i pozaregulaminowe[edytuj | edytuj kod]

Laureaci konkursu mają zapewniony szereg nagród regulaminowych i pozaregulaminowych – w formie nagród pieniężnych i rzeczowych oraz angaży i zaproszeń do koncertów. Nagrody pozaregulaminowe przyznawane są także uczestnikom, którzy nie znaleźli się w gronie laureatów – podczas XV konkursu były to m.in. nagrody „dla najwyżej ocenionego polskiego uczestnika” (25 tys. euro), „za najlepsze wykonanie sonaty” (ufundowana przez Krystiana Zimermana), „dla najlepszej polskiej pianistki w konkursie” (ufundowana przez Barbarę Hesse-Bukowską).

Tradycją konkursu jest także przyznawanie przez jury nagród specjalnych:

Regulamin XVI Konkursu (2010) przewidywał dwie dodatkowe nagrody specjalne[3]:

Kategoria Zdobywcy nagród specjalnych
Mazurki Henryk Sztompka (1927) • Alexander Uninsky (1932) • Jakow Zak (1937) • Halina Czerny-Stefańska (1949) • Fu Cong (1955) • Irina Zaricka (1960) • Martha Argerich (1965) • Garrick Ohlsson (1970) • Krystian Zimerman (1975) • Đặng Thái Sơn i Ewa Pobłocka (1980) • Marc Laforêt (1985) • nie przyznano (1990) • nie przyznano (1995) • nie przyznano (2000) • Rafał Blechacz (2005) • Daniił Trifonow (2010)
Polonez Irina Zaricka (1960) • Marta Sosińska (1965) • Piotr Paleczny (1970) • Krystian Zimerman (1975) • Đặng Thái Sơn i Tatiana Szebanowa (1980) • Stanisław Bunin (1985) • Kevin Kenner i Wojciech Świtała (1990) • nie przyznano (1995) • Chen Sa i Li Yundi (2000) • Rafał Blechacz (2005) • Lukas Geniušas (2010)
Koncert Đặng Thái Sơn i Tatiana Szebanowa (1980) • Stanisław Bunin (1985) • nie przyznano (1990) • nie przyznano (1995) • nie przyznano (2000) • Rafał Blechacz (2005) • Ingolf Wunder (2010)
Sonata Julianna Awdiejewa (2010)
Polonez-Fantazja op. 61 Ingolf Wunder (2010)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stanisław Dybowski, Jak to się wszystko zaczęło, [w:] „Chopin Express”, nr 2, ISSN 2082-2774, październik 2010 [1].
  2. Prof. Katarzyna Popowa- Zydroń na czele jury Konkursu Chopinowskiego 2015
  3. Regulamin XVI Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (pol.). Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. [dostęp 2011-06-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Ekiert, Chopin wiecznie poszukiwany: Historia Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Muza SA, 2010. ISBN 978-83-7495-792-2.
  • Jerzy Waldorff, Wielka gra. Warszawa 1993.
  • Stefan Wysocki, Wokół Konkursów Chopinowskich, Warszawa 1986.
  • Rafał Nowacki, Ocena wykonań konkursowych na przykładzie konkursów chopinowskich – zarys problematyki, PWN, Warszawa 1974.
  • Oficjalna strona konkursu