Międzyzdroje

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: album zespołu Lady Pank.
Międzyzdroje
Plaża w Międzyzdrojach
Plaża w Międzyzdrojach
Herb
Herb Międzyzdrojów
Dewiza: Miasto gwiazd
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat kamieński
Gmina Międzyzdroje
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1947
Burmistrz Leszek Dorosz
Powierzchnia 4,50 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

5479
1222,7 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 91
Kod pocztowy 72-500
Tablice rejestracyjne ZKA
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Międzyzdroje
Międzyzdroje
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Międzyzdroje
Międzyzdroje
Ziemia 53°55′44″N 14°27′05″E/53,928889 14,451389Na mapach: 53°55′44″N 14°27′05″E/53,928889 14,451389
TERC
(TERYT)
4324307044
SIMC 0979248
Hasło promocyjne: Międzyzdroje – miasto gwiazd
Urząd miejski
ul. Książąt Pomorskich 5
72-500 Międzyzdroje
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Międzyzdroje w Wikisłowniku
Strona internetowa

Międzyzdroje (niem. Misdroy)[1]miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Międzyzdroje, położone na wyspie Wolin nad Morzem Bałtyckim. Według danych z 31 grudnia 2010 miasto miało 5479 mieszkańców[2].

Międzyzdroje są ośrodkiem wypoczynkowym i turystycznym. W mieście znajduje się siedziba dyrekcji Wolińskiego Parku Narodowego. Popularną letnią imprezą rozrywkową jest organizowany corocznie Europejski Festiwal Gwiazd.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Międzyzdroje leżą w północno-zachodniej części woj. zachodniopomorskiego, w zachodniej części powiatu kamieńskiego, w zachodniej części gminy Międzyzdroje.

Miasto leży na wyspie Wolin, 13 km na północny wschód od Świnoujścia, 14 km na północny zachód od miasta Wolina i 21 km na południowy zachód od Kamienia Pomorskiego. 3 km na południowy zachód jezioro Wicko Małe, zatoka Zalewu Szczecińskiego.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 4,50 km²[3]. W granicach administracyjnych miasta znajduje się osiedle Lubiewo, ok. 2 km na południowy zachód od centrum, u zbiegu ul. Wolińskiej z Nowomyśliwską.

W latach 1946–1998 miasto administracyjnie należało do woj. szczecińskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Międzyzdroje jest z punktu widzenia gramatyki rodzaju nijakiego i oznacza miejsce między zdrojami. Według prof. Jana Miodka, powinna obowiązywać nazwa Miedzyzdroje (z literą e zamiast ę): niemiecka nazwa brzmi Misdroy, a Niemcy literą i oznaczali słowiańskie e[4].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest nad Zatoką Pomorską, w środkowej części wybrzeża wyspy Wolin. Część wschodnia Międzyzdrojów leży na zachodnich stokach morenowego Pasma Wolińskiego, na którym w odległości 4–5 km dominują wzniesienia Gosań i Grzywacz, a na południe od miasta Leśnogóra (91 m n.p.m.).

Miasto o obszarze 450 ha, od wschodu i południa graniczy z terenami Wolińskiego Parku Narodowego.

Miasto znajduje się na pograniczu części polodowcowej i części naniesionej przez wody, stąd w jego granicach występują elementy kompleksów siedliskowych Półwyspu Przytorskiego (plaża, wydmy, torfowiska), jak i elementy wysoczyzny polodowcowej (klify, wzgórza morenowe).

W Międzyzdrojach zauważalna jest silna antropopresja i niszczenie pasa wydm nadmorskich, będących naturalną ochroną terenów nadmorskich. Miasto jest położone nad Zatoką Pomorską, nad wąskim pasem wydm, który jest intensywnie zagospodarowany przez infrastrukturę turystyczną. W kilku miejscach grzbiet nadmorskiego wału został zabudowany przez punkty gastronomiczne i hotel Amber Baltic. W zachodniej części Międzyzdrojów na fragmencie wydmy wybudowano deptak spacerowy. Środkową część wybrzeża wydmowego pokrywają skwery i park miejski. We wschodniej części Międzyzdrojów, gdzie wybrzeże wydmowe przechodzi w klif znajduje się przystań morska. Na pas wydm wpłynęła także rozbudowa mola spacerowego[5].

Głównym ciekiem wodnym jest struga Stary Zdrój, która wypływa z centrum Międzyzdrojów w kierunku południowym, gdzie uchodzi do jeziora Wicko Małe.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2005 roku[6] miasto obejmowało 73 ha lasów i gruntów leśnych, 60 ha użytków rolnych.

Międzyzdroje otoczone są na lądzie obszarem „Wolin i Uznam”, a od morza strefą „Ostoja na Zatoce Pomorskiej”, będącymi specjalnymi obszarami ochrony przyrody programu Natura 2000.

W mieście znajdują się pomniki przyrody i drzewa pomnikowe[7][8]:

  • buki „Króla Władysława IV” – 3 buki o obwodach 420, 325, 320 cm
  • cis „Jadwiga” – cis pospolity o obwodzie 94 cm (ul. Zwycięstwa 41)
  • cis „Jagiełło” – cis pospolity o obwodzie 140 cm (ul. Zwycięstwa 41)
  • cisy „Strażnicy Księcia” – cisy pospolite o wysokości 5 m (ul. Gryfa Pomorskiego i ul. Krótka)
  • dąb „Bolko” – dąb szypułkowy o obwodzie 435 cm, wysokość 22 m (ul. Kolejowa i ul. Leśna)
  • dąb „Karczmarz” – dąb bezszypułkowy o obwodzie 415 cm, wysokość 24 m (ul. Gryfa Pomorskiego i ul. Spokojna),
  • dąb „Regalinda” – o obwodzie 460 cm (ul. Kolejowa – Leśne Ustronie)
  • dąb „Storrada” – dąb szypułkowy o obwodzie 310 cm (ul. Kolejowa 24)
  • dąb „Szwedzki”
  • dąb „Telesfor” – dąb szypułkowy o obwodzie 465 cm, wysokość 24 m, wiek około 500 lat (ul. Gryfa Pomorskiego i ul. Wesoła).
  • robinia z bluszczem o obwodzie 195 cm, wysokość 15 m (ul. Zdrojowa)
  • jesion mannowy „Gryf” – trójpienne drzewo o obwodzie pni 62 cm, 52 cm, 48 cm i wysokości ok. 8 m, rosnące przy ulicy Bohaterów Warszawy[9]
  • 0,5 km na południowy zachód od osiedla Lubiewo (skrzyżowanie ulic Wolińskiej z Nowomyśliwską) – ścieżka dydaktyczna „Paprocie”, dł. 3 km, 10 przystanków z tablicami poglądowymi.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Wejście na molo

Na atrakcyjność turystyczną Międzyzdrojów wpływa położenie geograficzno-przyrodnicze.

Na obszarze miasta ustalono 2 kąpieliska nadmorskie, tj. kąpielisko Międzyzdroje Zachód (od mola na zachód 500 m) z wyłączeniem 50 metrowego pasa bezpieczeństwa oraz kąpielisko Międzyzdroje Wschód (od mola na wschód 500 m)[10].

Walorami turystycznymi miasta są: położenie nad morzem, piaszczyste plaże, wzniesienia w Paśmie Wolińskim, bliskość Wolińskiego Parku Narodowego[11], historyczne zabudowania uzdrowiskowe i Park Zdrojowy w nadmorskiej części miasta.

Do atrakcji turystycznych Międzyzdrojów można zaliczyć:

Międzyzdroje w 2007 roku miały: 10 hoteli, 2 pensjonaty, 1 zakład uzdrowiskowy, 22 ośrodki wczasowe, 2 ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe, 1 ośrodek kolonijny, 2 pola biwakowe, 4 zespoły ogólnodostępnych domków turystycznych i 5 innych obiektów zbiorowego zakwaterowania[6].

Miasto w sezonie 2007 posiadało 6546 miejsc noclegowych, w tym 2638 całorocznych. Według danych GUSu w ciągu całego 2007 roku z noclegu w Międzyzdrojach skorzystało 106 688 osób, z czego 25% stanowili turyści zagraniczni[6].

Znakowane szlaki turystyczne przechodzące przez Międzyzdroje:

Z tutejszego mola organizowane są krótkie rejsy wycieczkowe po Morzu Bałtyckim[14]. Na terenie miasta działa klub przewodników PTTK „Na Wyspach”, który prowadzi usługi przewodnickie, a także organizuje wycieczki lokalne i regionalne.[potrzebne źródło]

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Zabytki Międzyzdrojów.
Zabytkowa willa
Park Zdrojowy im. Fryderyka Chopina

Układ przestrzenny tworzy 69 ulic z placem Neptuna oraz osiedle mieszkalne Lubiewo. Nadmorska część miasta Międzyzdroje skupia historyczne zabudowania kurortu i Park Zdrojowy, które są objęte ochroną konserwatorską[15]. Część obszaru położona u podnóża Kawczej jest zabudowana wysokimi budynkami wypierającymi zabudowę historyczną. Wschodnia część miasta stanowi obszar zurbanizowany o zróżnicowanym sposobie użytkowania, właściwym dla centralnej części miasta, strefy podmiejskiej i osiedla mieszkaniowego.

Charakterystycznym obiektem w Międzyzdrojach jest molo żelbetowe o długości 395 m, przy którym końcu znajduje się przystań żeglugi przybrzeżnej.

Po wschodniej stronie wejścia na molo ustawiona jest szafka meteorologiczna z przełomu XIX/XX w., będąca obiektem małej architektury. Przeszklona witryna z termometrem, higrometrem i barometrem, informuje spacerujących kuracjuszy i turystów o stanie pogody. Dekoracja odlanego trzonu naśladuje wykończenie snycerskie. Szafkę zwieńczają tympanony (zwrócone w cztery strony świata) z przedstawieniem scenek zoomorficznych: piejący kogutwschód, pszczoły wokół ulapołudnie, lecąca sowazachód, nietoperzpółnoc. Uratowana przed zniszczeniem i odnowiona z inicjatywy miejscowych działaczy PTTK. Po przestawieniu wieżyczki w inne miejsce, nie pokrywa się z układem stron świata[16].

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

Głównym skupiskiem zieleni miejskiej w Międzyzdrojach jest Park Zdrojowy im. Fryderyka Chopina, położony w kwartale ulic Bohaterów Warszawy, Tysiąclecia Państwa Polskiego i Zdrojowej u podnóża klifowego brzegu. Został założony na przełomie XIX/XX wieku i jest objęty ochroną konserwatorską. W parku 1999 roku odsłonięto pomnik Fryderyka Chopina. Znajduje się tu również dawny dom zdrojowy z końca XIX w., który jest obecnie Międzynarodowym Domem Kultury. Tuż obok mieści się Gabinet Gwiazd, będącym gabinetem figur woskowych[17].

W skład systemu zieleni miasta wchodzą: Park Zdrojowy i Promenada (4,8 ha), zieleńce (3,6 ha) zieleń uliczna (3,5 ha), tereny zieleni osiedlowej (1,7 ha), cmentarz (2,6 ha), lasy gminne (45,1 ha) (dane z 2006 roku[6]).

Miejsca pamięci narodowej[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik Fryderyka Chopina (w Parku Zdrojowym)
  • Pomnik poświęcony ludziom, którzy nie powrócili z morza
  • Pomnik Chwała Bohaterom (na rondzie)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Międzyzdrojów.

W XII w. na terenie dzisiejszych Międzyzdrojów istniały dwie osady: Żelazo i Kępieńce, obie na południe od miasta. Wieś Żelazo badacze lokują w rejonie obecnej wioski Zalesie, Kępieńce w rejonie dzisiejszego osiedla Lubiewo (skrzyżowanie ulic Wolińskiej z Nowomyśliwską).

Pomnik poświęcony żołnierzom II wojny światowej

W połowie XIII w., w centrum obecnych Międzyzdrojów (u zbiegu ulic Krótkiej i Gryfa Pomorskiego) powstała karczma, która obsługiwała główny trakt handlowy, biegnący przez Uznam do Kamienia Pomorskiego i Wolina. Pierwotna nazwa Misdroige, Misdroie zachowała się w XV-wiecznym akcie darowizny księcia Bogusława I na rzecz prepozytury katedralnej w Kamieniu Pomorskim. W 1579 znana była nazwa Mysdroye.

Po wojnie trzydziestoletniej tereny Międzyzdrojów i całą wyspę Wolin opanowali Szwedzi. W roku 1715 wyspę zajęli Prusacy.

W XVIII w. Anglicy odkryli i rozsławili właściwości morskich kąpieli. Wypoczynek nad morzem był w Europie coraz bardziej modny i powszechny.

Jeszcze do połowy XIX w. Międzyzdroje były biedną rybacką wioską. Początki istotnych przemian notuje się od 1832. W 1835 powstały na plaży pierwsze obiekty kąpieliskowe, a na przełomie XIX/XX w. miejscowość stała się modnym kurortem z zakładem solankowym, spacerową promenadą, Parkiem Zdrojowym, hotelami, pensjonatami i willami. 1 lipca 1895 oddano do użytku drewniane molo o długości 300 m. W 1913 Międzyzdroje odwiedziło 20 000 letników.

Pierwsza i II wojny światowe oszczędziły miastu jakichkolwiek zniszczeń.[potrzebne źródło] Po 1945 Międzyzdroje zostały przyłączone do Polski. W 1947 r. miejscowość otrzymała prawa miejskie. Od lat 50. XX w. powoli wznawiano działalność turystyczno-wypoczynkową. W latach 1972–1984 Międzyzdroje były częścią Świnoujścia. W 2004 oddano do użytku żelbetowe molo o długości 395 m.

Kultura i oświata[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowy Dom Kultury
Ławeczka Gustawa Holoubka przy alei Gwiazd

Międzyzdroje stanowią gminny ośrodek edukacyjny. W mieście znajduje się Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II[18], do którego w 2007 roku uczęszczało 224 uczniów, a także Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bolesława Chrobrego[19], gdzie chodziło 285 dzieci. W Międzyzdrojach mieści się także przedszkole miejskie do którego w 2007 roku chodziło 163 dzieci[6].

W Międzyzdrojach znajduje się Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Kochanowskiego, której księgozbiór obejmuje ponad 7 tys. książek w czytelni i około 33 tys. w wypożyczalni. Z biblioteki mogą korzystać zarówno mieszkańcy, jak i turyści. Przy bibliotece działa dziecięce koło teatralne, a sama biblioteka włącza się w organizację czasu wolnego dla dzieci[20].

Instytucją kulturalną w mieście jest Międzynarodowy Dom Kultury, który organizuje większość imprez kulturalnych[21].

Nieopodal Międzyzdrojów, na Białej Górze (administracyjnie stanowiącej część miasta) usytuowany jest oddział Archiwum Państwowego w Szczecinie, gromadzący, przechowujący i udostępniający zainteresowanym dokumentację historyczną wytworzoną m.in. przez jednostki samorządowe podległego sobie rejonu (powiaty: Świnoujście, Kamień Pomorski, Gryfice, Goleniów)[22].

Lista imprez odbywających się cykliczne w Międzyzdrojach[23]:

  • Międzynarodowy Turniej Tańca Towarzyskiego Perła Bałtyku – 2. połowa maja
  • Międzynarodowy Festiwal Pieśni Chóralnej – 2. połowa czerwca
  • Festiwal Gwiazd – początek lipca
  • Muzyczne lato w Międzyzdrojach – imprezy plenerowe - lipiec, sierpień
  • Międzynarodowe Czwartki Organowe – sierpień
  • Bieg Śniadaniowy i Mityng Lekkoatletyczny im. W. Komara i T. Ślusarskiego - 2. połowa sierpnia
  • Gala Boksu Zawodowego - Seasideboxing Show Międzyzdroje - sierpień
  • Spotkania Artystyczne Seniorów – wrzesień
  • Turniej Tańca Towarzyskiego o puchar miasta Międzyzdroje – październik

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Obiekty sportowe i rekreacyjne w mieście:

  • baseny w hotelach (Amber Baltic, Bielik, Wolin, Trofana, Aurora)
  • korty tenisowe
  • stadion miejski przy ulicy Gryfa Pomorskiego – posiada certyfikaty PZLA i PZPN. Istnieje płyta boiska ze sztuczną trawą, bieżnia lekkoatletyczna z nawierzchnia typu MONDO. Stadion posiada sztuczne oświetlenie. Obiekt umożliwia prowadzenia całorocznych zajęć szkoleniowych, meczów, zawodów sportowych i różnych masowych imprez rekreacyjnych w takich dyscyplinach jak piłka nożna, lekka atletyka, biegi przełajowe.
  • Hala Sportowa im. Andrzeja Grubby przy ulicy Leśnej
  • Klub Sportowy „Fala Międzyzdroje”[24] (do 2001 Leśnik Międzyzdroje) – rozgrywki ligowe A klasy

Lista cyklicznych imprez sportowych w Międzyzdrojach[25]:

  • Festiwal siły, sprawności i urody – z udziałem gwiazd sportu – początek sierpnia
  • Bieg śniadaniowy – Mityng Lekkoatletyczny im. W.Komara i T.Ślusarskiego – 17 sierpnia[26]
  • Sea and sky Festival Unity Line – Ogólnopolski Festiwal Kitesurfingu Kite Cup Międzyzdroje – sierpień

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Piotra Apostoła

Międzyzdroje mają jedną parafię rzymskokatolicką pw. św. Piotra Apostoła w archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej. Na obszarze miasta znajduje się kościół oraz kaplica zakonna „Stella Matutina” ss boromeuszek pw. Matki Boskiej Uzdrowicielki Chorych, która jest także kaplicą rektorską.

W mieście działa także zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan oraz Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy z Salą Królestwa[27].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Urząd miejski

Mieszkańcy Międzyzdrojów wybierają do swojej rady miejskiej 13 radnych (13 z 15). Pozostałych 2 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Międzyzdroje. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest urząd miejski przy ul. Książąt Pomorskich.

Burmistrzowie Międzyzdrojów:

  • Jerzy Neukampf (1990-1994)
  • Henryk Pawlak (15.07.1994-21.07.1994)
  • Włodzimierz Zasadzki (21.07.1994-14.07.1996)
  • Stanisław Sapała (15.07.1996-1.11.1998)
  • Adrianna Hebel (1998-2001)
  • Stanisław Świrski (2001-2002)
  • Henryk Jabłoński (2002-2006)
  • Leszek Tomasz Dorosz (od 2006)

Międzyzdroje należą do Związku Miast Bałtyckich. Miasto utrzymuje współpracę samorządową z polską wsią Boronów.

Mieszkańcy Międzyzdrojów wybierają posłów z okręgu wyborczego nr 41 (Szczecin), senatora z okręgu nr 98, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Węzeł drogowy znajduje się na południowo-zachodnim osiedlu Lubiewo, gdzie przebiega droga krajowa nr 3 ze Szczecina do Świnoujścia oraz rozpoczyna się droga wojewódzka nr 102 do Kołobrzegu.

W mieście znajduje się przystanek kolejowy na linii Szczecin Dąbie – Świnoujście.

Komunikację miejską w Międzyzdrojach zapewnia linia autobusowa nr 10 ze Świnoujścia.

W Międzyzdrojach zostały ustanowione 2 przystanie morskie. Pierwszą z nich jest molo, z którego odpływają krótkie rejsy wycieczkowe po Morzu Bałtyckim[14]. Druga przystań morska znajduje się na wschód od mola[28]. Wykorzystywana jest przez tutejszych rybaków. W skład przystani wchodzą dwie dalby wyciągowe[29]. W granicach przystani morskiej znaduje się akwatorium o powierzchni 25 tys. m², które stanowi obszar wód Morza Bałtyckiego o średniej szerokości 100 m, licząc od linii brzegu, położonym naprzeciw części lądowej przystani[30].

Międzyzdrojanie[edytuj | edytuj kod]

Lista osób urodzonych w Międzyzdrojach, które mają biogram na stronach Wikipedii:

Miejscowości partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wrocław: Ossolineum, 1984, s. 224-225. ISBN 83-04-01090-9.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  4. Obcy język polski.
  5. Tomasz Arkadiusz Łabuz: Zagospodarowanie wydm nadmorskich w miejscowościach wybrzeża Zatoki Pomorskiej. W: Ryszard K. Borówka, Stanisław Musielak: Środowisko przyrodnicze wybrzeży zatoki Pomorskiej i Zalewu Szczecińskiego. Szczecin: Wyd. Oficyna In Plus,, 2005, s. 149-158. ISBN 83-89402-30-0.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Dane dla jednostki podziału terytorialnego. W: Bank Danych Regionalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny.
  7. 2.12.1 Istniejące obszary i obiekty chronione. W: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gminy Międzyzdroje. Międzyzdroje: Międzyzdroje, 2003-09-08.
  8. Jerzy M. Kosacki. Zbiór drzew pomnikowych i pomników przyrody z własnymi nazwami rosnących na terenie województwa zachodniopomorskiego. „Wędrowiec Zachodniopomorski”. 22/2007, s. 56-57, 2007. Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Szczecinie. ISSN 1642-8455. 
  9. Uchwała Nr XXV/232/12 Rady Miejskiej w Międzyzdrojach z dnia 31 maja 2012 r. ws. ustanowienia pomnika przyrody (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego Nr 2012 poz. 1588).
  10. Uchwała Nr XXIII/225/12 Rady Miejskiej w Międzyzdrojach z dnia 26 kwietnia 2012 roku ws. wykazu kąpielisk na rok 2012.
  11. Turystyka w Wolińskim Parku Narodowym i okolicach. Woliński Park Narodowy. [dostęp 2013-01-19].
  12. Małgorzata Aftewicz: Kino z widokiem na morze. Kurier Szczeciński, 2009-12-21. [dostęp 2010-01-24].
  13. Roman Kostynowicz: Kościoły archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, Tom II. Szczecin: Ottonianum, 2000, s. 408-409. ISBN 83-7041-202-5.
  14. 14,0 14,1 Międzyzdroje. Ustka Tour. [dostęp 2009-03-18].
  15. 9.2 Kurort. W: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gminy Międzyzdroje. Międzyzdroje: Międzyzdroje, 2003-09-08.
  16. Aleksandra Hamburg-Fedorowicz: Międzyzdroje. Detal architektoniczny z przełomu XIX/XX wieku. Antikon 2002. III Polsko-Niemiecka Konferencja Architektura ryglowa - wspólne dziedzictwo. [dostęp 2013-01-19].
  17. Międzynarodowy Dom Kultury. Urząd Miasta i Gminy Międzyzdroje. [dostęp 2009-03-16].
  18. Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II w Międzyzdrojach. Gimnazjum nr 1 w Międzyzdrojach. [dostęp 2009-03-16].
  19. Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bolesława Chrobrego w Międzyzdrojach. Szkoła Podstawowa nr 1 w Międzyzdrojach. [dostęp 2009-03-16].
  20. O bibliotece. Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Kochanowskiego w Międzyzdrojach. [dostęp 2009-03-16].
  21. Międzynarodowy Dom Kultury w Międzyzdrojach. Międzynarodowy Dom Kultury w Międzyzdrojach. [dostęp 2009-03-16].
  22. http://www.szczecin.ap.gov.pl/pl/Ploty Archiwum Państwowe w Szczecinie
  23. Międzynarodowy Dom Kultury. Kalendarz imprez. Urząd Miasta i Gminy Międzyzdroje. [dostęp 2009-03-16].
  24. Historia Klubu Sportowego Fala MIędzyzdroje. Urząd Miasta i Gminy Międzyzdroje. [dostęp 2009-03-16].
  25. Kalendarz imprez. Urząd Miasta i Gminy Międzyzdroje. [dostęp 2009-03-16].
  26. Czerwiński 5,70, Michalski zero (pol.). Sports.pl. [dostęp 19 sierpnia 2010].
  27. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 7 czerwca 2014.
  28. Zarządzenie Nr 1/92 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 27 maja 1992 r. ws. ustalenia granicy morskiej przystani rybackiej w Niechorzu (Dz. Urz. Woj. Szczecińskiego z 1992 r. Nr 7, poz. 87).
  29. (§13.) Zarządzenie nr 3 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 7 października 2004 roku (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2004 r. Nr 81, poz. 1405).
  30. (§15.) Zarządzenie Nr 2 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 3 czerwca 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2002 r. Nr 38, poz. 798).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]