Miłoszyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Miłoszyce
Kościół św. Mikołaja Biskupa w Miłoszycach
Kościół św. Mikołaja Biskupa w Miłoszycach
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat oławski
Gmina Jelcz-Laskowice
Liczba ludności (2006) 850
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-230
Tablice rejestracyjne DOA
SIMC 0874650
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Miłoszyce
Miłoszyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Miłoszyce
Miłoszyce
Ziemia 51°02′55″N 17°18′39″E/51,048611 17,310833Na mapach: 51°02′55″N 17°18′39″E/51,048611 17,310833
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Miłoszycewieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

W latach 1946-1975 oraz 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do granic województwa wrocławskiego. Znajduje się tu stacja kolejowa Jelcz Miłoszyce.

Nazwy wsi[edytuj | edytuj kod]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Olesche villa[1][2]. Notowano również:

  • Olezci - 1245,
  • Mileschit - ok. 1305,
  • Melaschitz - 1337,
  • Meleschwitz - 1795,
  • Meleschwitz (1360 - Meleschicz) - 1845,
  • Meleschwitz - 1876,
  • Fünfteichen (Pięć Stawów) - od 26 stycznia 1937[3],
  • Miłoszyce - od 1945.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najdawniejsze dzieje Miłoszyc[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość wzmiankowana po raz pierwszy 9 sierpnia 1245 roku w dokumencie papieża Innocentego IV, w którym potwierdza on stan posiadania biskupstwa wrocławskiego, w tym wieś Olezci (Miłoszyce). Ponownie nazwa miejscowości pojawia się jako Meleschit około 1305 r. w Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis. W 1337 roku król Jan czeski zatwierdza Thammowi von Stertza wszystkie prawa do Miłoszyc, których udzielił mu wcześniej książę Henryk VI. Kościół parafialny wymieniony po raz pierwszy w akcie notarialnym wystawionym w Oleśnicy w 1399 roku. Obecny, barokowy zbudowany został w latach 1714-1715.

Panowanie pruskie i sekularyzacja dóbr kościelnych[edytuj | edytuj kod]

Miłoszyce to jedna z najstarszych wsi w rejonie, do 1810 r. stanowiąca własność biskupów wrocławskich. Następnie znajdujący się tu folwark klasztorny oraz związane z nim dobra przechodzą na rzecz skarbu państwa.

Mniej więcej w tym okresie wieś liczyła około 60 domów zasiedlonych przez blisko 380 mieszkańców. Oprócz katolickiego kościoła i szkoły mieściła się tu karczma. Działał kowal i rzeźnik. W poł. XIX wieku wzmiankowany jest ponadto pałac. Rozwijał się handel oraz hodowla owiec. Systematycznie, acz niezbyt szybko wzrastała liczba domów i mieszkańców.

Związana układem komunikacyjnym ze starą drogą z Laskowic do Wrocławia, w stosunku do innych miejscowości (być może jako siedziba parafii katolickiej) zajmowała miejsce centralne. Świadczy o tym promienisty układ rozchodzących się z niej dróg. Najstarsza część wsi ma formę owalnicy, której środek zajmuje kompleks stawów. Po jego bokach biegną dwie drogi zbiegające się na początku i końcu. Zapewne od najdawniejszych czasów pionową dominantę wsi stanowił kościół parafialny, akcentujący zarazem jej oś podłużną, wyznaczoną przez zespół stawów. Zgodnie ze starą tradycją tworzył on układ sprzężony z położonym obok, po stronie wschodniej folwarkiem i domem jego właściciela.

Spora część wsi, zwłaszcza po stronie północno-zachodniej zachowała pierwotny szczytowy, częściowo zwarty charakter zabudowy, oraz podział działek rolnych. Po przeciwległej stronie południowo-wschodniej, w której przeważają budynki późniejsze, z początków XX w. występuje układ luźny, mieszany. Zapewne już w I połowie XIX w. wieś zaczęła się także rozrastać wzdłuż drogi Laskowice-Wrocław, przecinającej jej pn. wschodni kraniec. Wytyczono drogę w kierunku pn. wschodnim do Dziupliny, gdzie powstała kolonia Miłoszyce Małe.

Prawdopodobnie ok. 1830 r. przy drodze do Laskowic założony został cmentarz. Na przeciwległym krańcu wsi, w związku z wybudowaną w 1868 r. Koleją Prawego Brzegu Odry, wzniesiono budynek stacyjny, połączony ze wsią odcinkiem dawnej drogi do Łęgu, obsadzonym starymi lipami i akacjami. U południowo-zachodniego wylotu głównej drogi miejskiej, w pobliżu znajdującego się tam stawu, wzniesiony został z pocz. XX w. niewielki szpital bonifratrów (dzisiaj dom zakonny elżbietanek).

W 1876 roku znajdujący się we wsi majątek ziemski należał do Ferdynanda Wandrepa, w 1905 roku do wdowy Marty Langhans z domu Kroschel. Około 1917 roku ulega on parcelacji. Do czasów II wojny światowej wzmiankowane są tu dwie niewielkie posiadłości: dobra klasztorne szpitala bonifratrów, dom zakonu elżbietanek i resztówka dóbr rycerskich. Działała szkoła ludowa i świetlica wiejska.

Lata 1900-1945[edytuj | edytuj kod]

W latach 1900 - 1909 wybudowano we wsi stację kolejową i linię normalnotorową łączącą Opole z Wrocławiem Głównym. w latach późniejszych dobudowano odgałęzienie tej linii z Miłoszyc do Wrocławia Nadodrze. W czasie działań wojennych w 1945 r. zniszczony został most na Odrze za Czernicą Wrocławską i aż do lat 50. linia do Wrocławia Głównego nie funkcjonowała. Ruch kolejowy wznowiono 6 sierpnia 1945 r. na linii Opole - Miłoszyce - Wrocław Nadodrze.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego nastąpił rozrost wsi wzdłuż dróg w części południowo-wschodniej i powstało po drugiej stronie torów kolejowych osiedle domków jednorodzinnych (niem. "Siedlung"), dzisiejsze ul. Długa i Ratowicka.

Podczas II wojny światowej dla potrzeb budowy i prowadzenia produkcji nowej fabryki zbrojeniowej Kruppa "Berthawerke", Niemcy wybudowali na skraju wsi obóz pracy przymusowej i niewolniczej wziętych do niewoli Polaków , Żydów, Rosjan i innych narodowości - Arbeitslager Fünfteichen, podobóz męski. Założony 15 października 1943, a zlikwidowany 21 stycznia 1945 r. Tegoż dnia zwołano w obozie ostatni apel więźniów. Rozdano im po kawałku chleba i kiełbasy i zmuszono 6 tysięcy więźniów do wymarszu do obozu Groß-Rosen. W trakcie tzw. Marszu śmierci Fünfteichen - Gross Rosen Niemcy zamordowali około 2 tysięcy więźniów. Oprócz tego w obozie pozostało 800 więźniów, którzy byli w szpitalu. Część z tych osób zmarła i została pochowana w sąsiednim lasku, resztę oswobodzili żołnierze sowieccy[4] został zajęty przez Armię Radziecką 23.01.1945 r. W lasku opodal byłego obozu znajduje się masowy grób ok. 8000 jego więźniów zamęczonych przez okres funkcjonowania obozu. Miejsce to upamiętnia dzisiaj wybudowany w latach 70 XX w. skromny pomnik z płytą pamiątkową. Dodać jednak warto, że pierwszy pomnik ku czci zamęczonych w Arbeitslager Fünfteichen więźniów wybudowała na początku lat 50 XX w. miłoszycka młodzież szkolna pod kierownictwem miejscowego proboszcza. Istnieje on do dzisiaj, znany jako "Grota" w sąsiedztwie miejscowej plebanii kościoła rzymsko-katolickiego. Elementem symbolizującym losy tych więźniów jest wbudowana w "Grotę" krata wykonana z prętów stalowych pozyskanych z ruin obozu. W fundamentach tej budowli zamurowano listę budowniczych.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Sowieci rozpoczęli "zagospodarowywanie" terenu nieznacznie zniszczonej fabryki "Berthawerke" Kruppa. Od tej pory aż do końca I kwartału 1947 roku trwał demontaż i wywózka maszyn oraz kompletnych linii produkcyjnych do ZSRR (prawdopodobnie w okolice Smoleńska). Według informacji ówczesnej polskiej obsługi stacji PKP w Laskowicach Oławskich, teren fabryki opuściło ponad 160 składów (transportów) kolejowych z jej wyposażeniem. Na Wigilię 1945 r. na stacji PKP w Miłoszycach miał miejsce głośny wypadek, kiedy powracający do domów z wojny pasażerowie jadący na dachach wagonów zostali zmieceni przez konstrukcję nadziemnego przejścia stacyjnego. Kilkanaście osób wtedy zginęło a wiele odniosło ciężkie rany. Dla ochrony polskich osadników przed panoszącymi się żołnierzami armii czerwonej w pierwszej połowie 1946 r. w miejscowym folwarku Braci Bonifratrów skoszarowano jednostkę Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Wojska Polskiego. Do roku 1948 funkcjonował również sowiecki obóz dla jeńców niemieckich (więzienie NKWD?) w barakach po byłym hitlerowskim obozie koncentracyjnym KL Fünfteichen. Po przejęciu fabryki przez polską administrację w II połowie 1947 roku, na jej terenie zainstalowały się trzy polskie przedsiębiorstwa handlowe , które prowadziły swoją działalność do utworzenia Jelczańskich Zakładów Samochodowych w Jelczu. Na zapleczu kościoła, w poprzek osi podłużnej wsi, wzniesiono nowoczesny budynek szkolny. Domy we wsi są murowane, w ogromnej większości parterowe, prostokątne z wysokimi dwuspadowymi dachami. Dominantę pionową stanowi kościół z wysoką wieżą oraz położony w jego pobliżu dwór folwarczny. Luki w starszej zabudowie mieszkalnej uzupełniają w tej chwili domki jednorodzinne i dwa powstające duże osiedla mieszkalne: jedno przy wyjeździe na Wrocław tzw. "Przylesie" i drugie "Słoneczne" w okolicy cmentarza w stronę Jelcza-Laskowic.

W środkowej części wsi zachował się rząd starych lip, rosnących wzdłuż drogi głównej. Rosną one także przy początkowym odcinku drogi do Laskowic. Droga do Dziupliny wysadzana jest jednostronnie topolami i wierzbami.

Na ulicy Polnej, przed domem zakonnym sióstr elżbietanek zachowała się nawierzchnia z granitowej kostki.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[5]:

  • kościół par. pw. św. Mikołaja Biskupa, z l. 1714-16, l. 1905-09; w latach 1960/70 rozebrano zabytkowy mur otaczający kościół
    • cmentarz przy kościele (nieczynny), z pierwszej poł. XVIII w.; kościół otoczony jest starym cmentarzem na którym rosną dęby i lipy. Zachował się tu grobowiec von Sauermów, kamienne rzeźby z końca XIX w. oraz piaskowcowa Madonna z Dzieciątkiem z końca XIV w.
  • cmentarz katolicki, z 1830 r.; nowszy cmentarz położony za wsią, zdobią kamienne grupy rzeźbiarskie z końca XIX w. również porośnięty jest starymi lipami i klonami:
    • kaplica grobowa „Panteon”
    • kaplica przedpogrzebowa
  • dwór, z 1880 r., l. 1910-15

Polonia Miłoszyce[edytuj | edytuj kod]

Polonia Miłoszyce (pełna nazwa LKS "Polonia" Miłoszyce) - klub piłkarski grający aktualnie w Klasie A (6 liga). Klub został założony w 1953, pierwszy mecz rozegrano w 1954. Polonia wygrała wtedy 11:0 z Dziupliną. Nazwa "Polonia" wzięła się od Polonii Bytom, która wtedy odnosiła największe sukcesy.

W 2001 "Polonia" awansowała do Ligi Okręgowej (5 liga), lecz nie utrzymała się tam nawet przez jeden sezon. W 2007 roku, drużyna z Miłoszyc była bliska drugiego awansu do 5 ligi, lecz przegrała w decydującym meczu z drużyną z Wiązowa 1:3

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  2. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  3. Amtsbezirk Lengefeld (niem.).
  4. http://bundesrecht.juris.de/begdv_6/anlage_6.html
  5. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 24.9.2012]. s. 133,134.