Miško Kranjec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Miško Kranjec (ur. 15 września 1908 w Wielkiej Polanie, zm. 8 czerwca 1983 w Lublanie) – słoweński pisarz, dziennikarz i działacz polityczno-kulturalny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Grób pisarza

Miško Kranjec urodził się w 1908 r. w Wielkiej Polanie, w Prekmurju. Pochodził z robotniczo-chłopskiej rodziny (ojciec Mihailj Kranjec, matka Maria Pucko) Dorastał w ubogim wiejskim środowisku. Uczył się w węgierskiej szkole podstawowej, ponieważ w tamtym okresie Prekmurje należało do Węgier. Po ukończeniu szkoły podstawowej, wyjechał do Lublany, aby dalej kontynuować swoją edukację. Dzięki talentowi i dobrym wynikom w nauce, Miško Kranjec otrzymał możliwość bezpłatnego kształcenia się w katolickiej szkole w Lublanie. W tym czasie rozpoczął współpracę z młodzieżowym ruchem oporu, w wyniku, czego został wydalony ze szkoły. W roku 1930 ukończył klasyczne gimnazjum. Już w okresie gimnazjalnym rozpoczął pisać swoje pierwsze utwory, które zostały wydane w latach trzydziestych. Po maturze postanowił pójść na studia slawistyczne, ale w 1934 r. opuścił uczelnię i powrócił na Prekmurje. Poświęcił się swoim pasjom: pisaniu i dziennikarstwu. W krótkim czasie do jego zainteresowań dołączyła także polityka. Od 1934 do 1935 r. redagował gazetę Ljudska pravica, której siedziba znajdowała się w domu rodzinnym pisarza. W czasie okupacji około roku 1941 był w organizacji NOB (oporu konspiracyjnego) w Prekmurju. W 1944 roku przeszedł do partyzantki. Po wojnie pełnił wiele ważnych funkcji: m.in. piastował urząd posła. Oprócz pisania zajmował się w tym czasie dziennikarstwem i redagowaniem, gdyż pracował jako dyrektor wydawnictwa Cankarjeva založba oraz Instytut Książki Słoweńskiej (Slovenski knjižni zavod) Przez kilka lat był także redaktorem wydawnictwa Prešernova družba, z którym był bardzo związany. Od roku 1953 był członkiem Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki. Wraz z ukazaniem się w latach trzydziestych pierwszych jego nowel, opowiadań i powieści, stał się największym przedstawicielem słoweńskiego realizmu. W swoich utworach najczęściej ukazuje ubogie życie mieszkańców prekmurskich wsi pod rządami hrabiów węgierskich, losu ludzi w dobie bolszewickiej rewolucji na terenach perkmurskich, reformy agrarnej i zesłańców z okresu obu wojen światowych (Os življenja; Strici so mi povedali) Spora część utworów literackich obejmuje tematykę z okresu powojennego. Autor bardzo często powraca do swoich lat dziecięcych i okresu dojrzewania. (Imel sem jih rad; Mladost v močvirju) Miško Kranjec jest jednym z najważniejszych pisarzy socjalnego realizmu i pierwszym pisarzem, który włączył do słoweńskiej literatury prekmurski świat.

W jego dorobku literackim można, również odnaleźć kilka książek autobiograficznych (Mladost v močvirju i Strici so mi povedali), szkice literackie, opowiadania poruszające problemy socjalne, nowele i powieści o tematyce chłopskiej z obszarów Prekmurja. Utwory te tworzą swoistą całość.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Rodzinny dom pisarza
  • Nagroda im. F. Prešerna (Prešernova nagrada 1959, 1964, 1976)
  • Nagrodę im. F. Levstika (Levstikova nagrada)

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Ležaki (1932)
  • Življenje (1932)
  • Predmestje (1933)
  • Sreča na vasi (1933)
  • Pesem ceste (1934)
  • Tri novele (1935)
  • Satire (1935)
  • Južni vetrovi (1937)
  • Prostor na soncu (1937)
  • Kapitanovi (1938)
  • Povest o dobrih ljudeh (1940)
  • Tihožitja in pejsaži (1945)
  • Pesem gora (1946)
  • Fara svetega Ivana (1947)
  • Pisarna (1949)
  • Pod zvezdo (1950)
  • Imel sem jih rad (1953)
  • Nekoč bo lepše (1954)
  • Čarni nasmeh (1956)
  • Kruh je bridka stvar (1959)
  • Mladost v močvirju (1962)
  • Otroci, čigavi ste? (1964)
  • Ukradena ljubezen (1965)
  • Na cesti prvega reda (1967)
  • Svetlikanje jutra (1968)
  • Lepa Vida prekmurska (1972)
  • Oče in sin (1978)
  • Kost (1982)
  • Grlica (1984)
  • Med zemljo in nebom (1985)
  • Smehljaj (1988)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

  • Pot do zločina (1948)

Publicystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Zimzelen na slovenskih tleh (1972)
  • Podrti hrast (1972)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Moder Janko: Slovenski leksikon novejšega prevajanja. Založba Lipa. Koper.1985.
  • Kos J., Dolinar K., Blatnik A.: Leksikon. Slovenska književnost. Cankarjeva založba. Ljubljana.1996.