Miško Kranjec

Miško Kranjec (ur. 15 września 1908 r. w Wielkiej Polanie, zm. 8 czerwca 1983 r. w Lublanie) – słoweński pisarz, dziennikarz i działacz polityczno-kulturalny.

Miško Kranjec

Życiorys

Grób pisarza

Miško Kranjec urodził się w 1908 r. w Wielkiej Polanie, w Prekmurju. Pochodził z robotniczo– chłopskiej rodziny (ojciec Mihailj Kranjec, matka Maria Pucko). Dorastał w ubogim wiejskim środowisku. Uczył się w węgierskiej szkole podstawowej, ponieważ w tamtym okresie Prekmurje należało do Węgier. Po ukończeniu szkoły podstawowej, wyjechał do Lublany, aby dalej kontynuować swoją edukację. Dzięki talentowi i dobrym wynikom w nauce, Miško Kranjec otrzymał możliwość bezpłatnego kształcenia się w katolickiej szkole w Lublanie. W tym czasie rozpoczął współpracę z młodzieżowym ruchem oporu, w wyniku, czego został wydalony ze szkoły. W roku 1930 ukończył klasyczne gimnazjum. Już w okresie gimnazjalnym rozpoczął pisać swoje pierwsze utwory, które zostały wydane w latach trzydziestych. Po maturze postanowił pójść na studia slawistyczne, ale w 1934 r. opuścił uczelnię i powrócił na Prekmurje. Poświęcił się swoim pasjom: pisaniu i dziennikarstwu. W krótkim czasie do jego zainteresowań dołączyła także polityka. Od 1934 do 1935 r. redagował gazetę Ljudska pravica, której siedziba znajdowała się w domu rodzinnym pisarza. W czasie okupacji około roku 1941 był w organizacji NOB (oporu konspiracyjnego) w Prekmurju. W 1944 roku przeszedł do partyzantki. Po wojnie pełnił wiele ważnych funkcji: m.in. piastował urząd posła. Oprócz pisania zajmował się w tym czasie dziennikarstwem i redagowaniem, gdyż pracował jako dyrektor wydawnictwa Cankarjeva založba oraz Instytut Książki Słoweńskiej (Slovenski knjižni zavod). Przez kilka lat był także redaktorem wydawnictwa Prešernova družba, z którym był bardzo związany. Od roku 1953 był członkiem Słoweńskiej Akademii Nauki i Sztuki. Wraz z ukazaniem się w latach trzydziestych pierwszych jego nowel, opowiadań i powieści, stał się największym przedstawicielem słoweńskiego realizmu. W swoich utworach najczęściej ukazuje ubogie życie mieszkańców prekmurskich wsi pod rządami hrabiów węgierskich, losu ludzi w dobie bolszewickiej rewolucji na terenach perkmurskich, reformy agrarnej i zesłańców z okresu obu wojen światowych (Os življenja; Strici so mi povedali). Spora część utworów literackich obejmuje tematykę z okresu powojennego. Autor bardzo często powraca do swoich lat dziecięcych i okresu dojrzewania.( Imel sem jih rad; Mladost v močvirju). Miško Kranjec jest jednym z najważniejszych pisarzy socjalnego realizmu i pierwszym pisarzem, który włączył do słoweńskiej literatury prekmurski świat.

W jego dorobku literackim można, również odnaleźć kilka książek autobiograficznych (Mladost v močvirju i Strici so mi povedali), szkice literackie, opowiadania poruszające problemy socjalne, nowele i powieści o tematyce chłopskiej z obszarów Prekmurja. Utwory te tworzą swoistą całość.

Nagrody

Rodzinny dom pisarza‎

• Nagroda im. F. Prešerna ( Prešernova nagrada 1959, 1964, 1976);

• Nagrodę AVNOJ- a ( Antyfaszystowska Rada Wyzwolenia Narodowego Jugosławii);

• Nagrodę im. F. Levstika (Levstikova nagrada);

Dzieła

•Ležaki (1932);

•Življenje (1932);

•Predmestje (1933);

•Sreča na vasi (1933);

•Pesem ceste (1934);

•Tri novele (1935);

•Satire (1935);

•Južni vetrovi (1937);

•Prostor na soncu (1937);

•Kapitanovi (1938);

•Povest o dobrih ljudeh (1940);

•Tihožitja in pejsaži (1945);

•Pesem gora (1946);

•Fara svetega Ivana (1947);

•Pisarna (1949);

•Pod zvezdo (1950);

•Imel sem jih rad (1953);

•Nekoč bo lepše (1954);

•Čarni nasmeh (1956);

•Kruh je bridka stvar (1959)

•Mladost v močvirju (1962);[

•Otroci, čigavi ste? (1964);

•Ukradena ljubezen (1965);

•Na cesti prvega reda (1967);

•Svetlikanje jutra (1968);

•Lepa Vida prekmurska (1972);

•Oče in sin (1978);

•Kost (1982);

•Grlica (1984);

•Med zemljo in nebom (1985);

•Smehljaj (1988);

Dramaty

•Pot do zločina (1948)

Publicystyka

•Zimzelen na slovenskih tleh (1972);

•Podrti hrast (1972);

Bibliografia

Moder Janko: Slovenski leksikon novejšega prevajanja. Založba Lipa. Koper.1985.

Kos J., Dolinar K., Blatnik A.: Leksikon. Slovenska književnost. Cankarjeva založba. Ljubljana.1996.

http://www2.arnes.si/~omkvpolanams/

http://www.os-miska-kranjca.si/o_misku_kranjcu.htm