MiG-21

MiG-21M
MiG-21bis
Dane podstawowe
Państwo	ZSRR
Producent	MiG
Typ	samolot myśliwski
Konstrukcja	duralowa, półskorupowa, płat delta o skosie 57°
Załoga	1 pilot
Historia
Data oblotu	16 czerwca 1956
Lata produkcji	1959-1990
Dane techniczne
Napęd	turboodrzutowy Tumański R-11F2S-300
Ciąg	38,7 kN (60,6 kN z dopalaniem)
Wymiary
Rozpiętość	7,15 m
Długość	13,46 m
Wysokość	4,10 m
Powierzchnia nośna	23 m²
Masa
Własna	5350 kg
Startowa	8950 kg
Zapas paliwa	2600 l
Osiągi
Prędkość maks.	2130 km/h (2,05 Ma)
Prędkość minimalna	270 km/h
Prędkość wznoszenia	120 m/s
Pułap	19 000 m
Zasięg	1100 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 × działko GSz-23 kal. 23 mm uzbrojenie podwieszane na 4 węzłach o masie do 2000 kg
Użytkownicy
Rzuty
Multimedia w Wikimedia Commons

Szkolny dwuster MiG-21UM

Wczesna wersja MiG-21PFM, Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu

MiG-21MF w malowaniu 3. elt

Kokpit samolotu MiG-21

MiG-21 (ros. МиГ-21) (kod NATO: Fishbed) – radziecki samolot myśliwski skonstruowany w latach 50. XX wieku w biurze konstrukcyjnym MiG (OKB, ros. ОКБ МиГ) przez Artioma Mikojana i Michaiła Guriewicza. Ze względu na swoją sylwetkę dorobił się wśród pilotów nazwy ołówek.

MiG-21 produkowany był na radzieckiej licencji w Czechosłowacji i Indiach. Planowano uruchomienie produkcji licencyjnej w Polsce pod oznaczeniem Lim-7. Jego chińska kopia nosi oznaczenie J-7 (F-7 w wersji eksportowej). Używały go 34 państwa: kraje Układu Warszawskiego (Bułgaria, Czechosłowacja, NRD, Polska, Rumunia, Węgry, ZSRR), Afganistan, Angola, Bangladesz, Egipt, Etiopia, Finlandia, Indie, Indonezja, Irak, Jemen, Jugosławia, Korea Północna, Kuba, Laos, Madagaskar, Mozambik, Nigeria, Somalia, Sudan, Syria, Tanzania, Wietnam, Zambia i Zimbabwe oraz po rozpadzie UW: Chorwacja, Republika Federalna Niemiec.

Służba

Przez ponad 3 dekady podstawowy samolot myśliwski w Polsce. Ostatni masowo zakupiony samolot bojowy dla Sił Powietrznych Rzeczypospolitej Polskiej (WOPK, WL, WLOP, SP RP). W latach 1961-1980 zakupiono 581 sztuk w 10 wersjach (MiG-21F-13, MiG-21PF, MiG-21PFM, MiG-21M, MiG-21R, MiG-21MF, MiG-21bis, MiG-21U, MiG-21US, MiG-21UM). Najnowocześniejsza z wersji używana była w dwu jednostkach: 9 plm i 34 plm, przekształconym potem w DMW. 64 samoloty zostały dostarczone w latach 1979-1981, łącznie z samolotami nowszej generacji, na wyposażenie trzech pułków nadmorskich.

Definitywnie wycofany z eksploatacji w polskich Siłach Powietrznych 1 stycznia 2004 roku. 3.elt 1.01.2004 r. o godz 8.00 zakończyła Dyżur Bojowy w systemie OP NATO na samolotach MiG-21 bis i to był już prawdziwy koniec długiej służby MiG-21 w Polskim Lotnictwie Wojskowym.

MiGa-21 używano w Wietnamie i był tam jednym z najbardziej zaawansowanych samolotów myśliwskich, jednak z powodu niskiej nośności podskrzydłowych węzłów uzbrojenia wielu pilotów północnowietnamskich preferowało latanie samolotem MiG-19.

Zastosowanie skrzydeł w układzie delta umożliwiło stworzenie w ZSRR pierwszej udanej konstrukcji łączącej cechy samolotu myśliwskiego i przechwytującego. MiG-21 był lekkim myśliwcem zdolnym osiągnąć prędkość 2 machów, używając równocześnie stosunkowo niewielkiej mocy silnika turboodrzutowego. To czyniło go porównywalnym do amerykańskiego F-104 lub francuskiego Dassault Mirage III.

Samolot był również intensywnie wykorzystywany w latach 60. i 70. w konflikcie na Bliskim Wschodzie przez siły powietrzne Egiptu, Syrii i Iraku przeciwko Izraelowi. Maszynę zdeklasował tam nowocześniejszy F-15 (zaprojektowany początkowo do walki z radzieckim MiG-25), nabyty przez Izrael w latach 70. Jednym z największych użytkowników MiG 21, szczególnie po jego powodzeniu w wojnie Indyjsko-Pakistańskiej w 1971 roku, były Indyjskie Siły Powietrzne. Samolot był również użyty pod koniec 1999 roku podczas walk o Kargil ze średnim skutkiem.

MiGa-21 wykorzystywano również we wczesnych etapach wojny w Afganistanie do działań wsparcia wojsk lądowych i rozpoznania (MiG-21R). Został wkrótce zastąpiony przez nowocześniejsze MiGi-23, MiGi-27 oraz Su-22M3.

Rozwój produkcji i wersje

Prototypy

• Je-2 – prototyp o skrzydłach skośnych, napędzany silnikiem RD-9, oblatany 14 kwietnia 1954.
• Je-2A – prototyp identyczny z Je-2, ale napędzany silnikiem R-11, oblatany 17 kwietnia 1956.
• Je-50 – trzy sztuki, przerobione z Je-2, których napęd stanowiły silniki RD-9 wspomagane silnikiem rakietowym S-155, oblatany 9 stycznia 1956.
• Je-4 – prototyp ze skrzydłami delta, napędzany silnikiem RD-9, oblatany 16 czerwca 1955.
• Je-5 – prototyp Je-4 z wymienionym silnikiem na R-11, oblatany 9 stycznia 1956.
• Je-6 – prototyp Je-5 z wymienionym silnikiem na R-11F-300 i innymi modyfikacjami, oblatany 20 maja 1958.
• Je-6T – prototyp seryjnego MiGa-21F-13
• Je-6W – prototyp wersji o skróconym rozbiegu i dobiegu, wyposażony między innymi w spadochron hamujący
• Je-6U – dwumiejscowa odmiana Je-6, oblatana 17 października 1960.
• Je-7 – prototyp Ye-6 o nosie wydłużonym tak, aby pomieścił radar. Wszedł do produkcji jako MiG-21PF, oblatany 10 sierpnia 1958.
• Je-7SPS – prototyp z hamulcami aerodynamicznymi.
• E-8 – prototyp z wlotem powietrza przeniesionym pod kadłub.
• MiG-21 Analog – dwie maszyny służące do testowania rozwiązań dla Tu-144.
• Je-66 – wersja do bicia rekordów.
• Je-166 – wersja do bicia rekordów.

Pierwsza generacja

• MiG-21F – pierwsza wersja produkcyjna oparta o Ye-6, bez radaru, uzbrojona w dwa działka NR-30.
• MiG-21F-12 – wersja eksportowa dla Finlandii.
• MiG-21F-13– pierwsza wersja produkowana na dużą skalę, również na licencji w Czechosłowacji jako Avia S-106 i w Indiach jako Hal type 74.
• YF-110 – oznaczenie USAF używane do opisu przechwyconych MiG-21

Druga generacja

• MiG-21PF (typ 76) – wersja przechwytująca z radarem RP-21, silnikiem R-11F2, o zwiększonym zasięgu, pozbawiona działek. Produkowana na licencji w Indiach jako HAL type 76.
• MiG-21PF-13 (typ 77) – wersja o zmodyfikowanym uzbrojeniu z gondolą podwieszaną GP-9, w której znajduje się działko Gsz-23.
• MiG-21PFV – wersja z radarem R-2L i ulepszoną awioniką.
• MiG-21FL – wersja eksportowa MiGa-21PFV.
• MiG-21PF-17 lub MiG-21PFS – wersja z silnikiem R11F2S-300.
• MiG-21PF-31 – wersja o powiększonej płetwie pod kadłubem.
• MiG-21PFM (typ 94) – między innymi nowy fotel katapultowy KM-1, nadmuch na klapy SPS, awionika do lotów bez widoczności.
• MiG-21SPS – wersja MiGa-21PFM dla NRD.

Trzecia generacja

• MiG-21S (typ 95) – niekiedy oznaczany jako MiG-21PFMA, o powiększonym zasięgu i czterech belkach podskrzydłowych.
• MiG-21SM (typ 95) – wersja z działkiem GSz-23 i radarem RP-22.
• MiG-21SMT (typ 50) – wersja o zwiększonym zasięgu
• MiG-21SMB – podobny do MiGa-21SMT lecz o poprawionej aerodynamice
• MiG-21R (typ 94R) – wersja rozpoznawcza.
• MiG-21RF (typ 95) – wersja rozpoznawcza z silnikiem R-13-300 i aparatami fotograficznymi zabudowanymi w kadłubie.
• MiG-21M (typy 88/96/96A) – wersja eksportowa oparta o MiGa-21SM z silnikiem R-11F2S-300 i radarem RP-21.
• MiG-21MF (typ 96F) – wersja eksportowa z silnikiem R-13-300 i radarem RP-22. Polska zakupiła z silnikiem R-11F2S-300 i radarem RP-21, w celu unifikacji z innymi posiadanymi wersjami.

Czwarta generacja

• MiG-21bis PPL (typ 75) – silnik R-25-300, radar RP-22SMA.
• MiG-21bis SAU (typ 75A) – jw. + wyposażona w RSBN.

Piąta generacja

• MiG-21-93 Bison – wersja zmodernizowana przez zakłady SOKOL dla Indii, wyposażona w radar Doplerowski z MiGa-29, antyradar i możliwość przenoszenia nowych typów rakiet.
• MiG-21-2000 Lancer – zestaw do modernizacji opracowany przez Israel Aerospace Industries i Elbit dla Rumunii, z nowym radarem i lepszą awioniką

Wersje dwumiejscowe

• MiG-21U-400 (typ 66) – pierwsza wersja dwumiejscowa
• MiG-21U-600 (typ 66) – wersja ze spadochronem hamującym.
• MiG-21US (typ 68) – wersja oparta na MiGu-21PFS.
• MiG-21UM (typ 69) – wersja oparta na MiGu-21MF.

Wersje chińskie

• J-7I – kopia MiGa-21F-13, wersja eksportowa oznaczana F-7A.
• J-7II – rozwinięcie J-7I z czterema zamkami podskrzydłowymi, wersja eksportowa oznaczana F-7B.
• F-7BS
• J-7M Airguard – statecznik poziomy w formie delty, awionika zachodnia, wersja eksportowa oznaczana F-7M.
• F-7P Skybolt – wersja F-7M dla Pakistanu.
• F-7PG – modyfikacja F-7M dla Pakistanu.
• J-7III – kopia MiG-21MF, wersja eksportowa oznaczana F-7C.
• J-7IIIA – wersja eksportowa oznaczana F-7D.

• JJ-7 – wersja dwumiejscowa oparta na MiGu-21U, wersja eksportowa oznaczana FT-7
• JJ-7A – wersja dwumiejscowa oparta na J-7I, wersja eksportowa oznaczana FT-7A
• JJ-7B – wersja dwumiejscowa oparta na J-7II, wersja eksportowa oznaczana FT-7B
• JJ-7M – wersja szkolno-bojowa, z czterema zamkami, wersja eksportowa oznaczana FT-7M
• FT-7P – wersja dwumiejscowa o wydłużonym zasięgu dla Pakistanu.
• FT-7PG – wersja FT-7 oparta o F-7PG.

Opis konstrukcji

Jednoosobowy (wersje MiG-21U, MiG-21US, MiG-21UM oraz chińskie "JJ" i "FT" dwuosobowe) samolot o konstrukcji półskorupowej z duraluminium, płacie w konfiguracji delta, ze skosem natarcia +57°, z wlotem powietrza na nosie. Fotel wyrzucany, podwozie z kołem przednim, chowane.

Linki zewnętrzne

• Lista samolotów MiG-21 używanych przez polskie lotnictwo