Michał Czajkowski (pisarz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy polskiego pisarza. Zobacz też: Michał Czajkowski (duchowny).
Michał Czajkowski
Michał Czajkowski
Data i miejsce urodzenia 29 września 1804
w Halczyńcu na Wołyniu
Data i miejsce śmierci 4 stycznia 1886
w Borkach pod Kozielcem
Przyczyna śmierci strzał samobójczy
Wikicytaty Michał Czajkowski w Wikicytatach

Michał Czajkowski, vel Sadyk Pasza herbu Jastrzębiec (ur. 29 września 1804 w Halczyńcu[1] na Wołyniu, zm. 4 stycznia 1886 w Borkach pod Kozielcem na Ukrainie) – działacz niepodległościowy, pisarz i poeta zaliczany do szkoły ukraińskiej liryki polskiego romantyzmu.

Spis treści

Życie [edytuj]

Był synem Stanisława Czaykowskiego, podkomorzego żytomierskiego, i Petroneli z Głębockich. Pochodził z rodziny Czajkowskich osiadłej od XVII w. na Ukrainie, wywodzącej się ze wsi Czajki[2]. Ukończył szkołę w Berdyczowie, w 1828 rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim[2]. Brał udział w powstaniu listopadowym jako dowódca oddziału kozaków w regimencie kawalerii swojego szwagra Karola Różyckiego. Po upadku powstania wyemigrował do Francji. W Paryżu związał się najpierw z Konfederacją Narodu Polskiego, a od 1838 ze stronnictwem Adama Czartoryskiego (tzw. Hotelem Lambert).

Polonezköy [edytuj]

Od 1841 przebywał w Konstantynopolu, jako oficjalny przedstawiciel Czartoryskiego. W 1850 przeszedł na służbę turecką i przyjął islam. Jako Mehmed Sadyk Effendi nadal działał dla sprawy polskiej i bałkańskiej. Podczas wojny krymskiej zorganizował formację kozaków sułtańskich, którymi dowodził w czasie kampanii w 1854. Po śmierci żony, Ludwiki Śniadeckiej, zaczął ulegać ideom panslawizmu. Zdymisjonowany w końcu 1872 roku, przeszedł na przyznaną mu przez sułtana emeryturę.

W 1841 roku Czajkowski przybył nad Bosfor, mianowany przez księcia Adama Czartoryskiego szefem Agencji Głównej Misji Wschodniej Hotelu Lambert. Jej celem było przeciwstawianie się rosyjskim wpływom w Turcji. W tym samym czasie w Turcji przebywało wielu emigrantów, byłych uczestników powstania listopadowego, którzy często nie mieli co z sobą począć i nie mieli środków do życia. Z inicjatywy ks. Czartoryskiego zakupił w okolicach położonych ok. 100 km od ówczesnego Stambułu nieuprawiane tereny, na których księża lazaryści zaczęli tworzyć wieś. W dniu 19 marca 1842 poświęcono pierwszą chatę, a wieś nazwano Adampolem na cześć Adama Czartoryskiego. Oprócz powstańców listopadowych Czajkowski osiedlał we wsi także wykupionych z niewoli tureckiej i czerkieskiej jeńców-Polaków przymusowo wcielonych do armii rosyjskiej na Kaukazie.

Powrót do kraju [edytuj]

Uzyskawszy amnestię carską w 1872 opuścił Turcję i w towarzystwie nowej żony, Greczynki Ireny Teoscolo, udał się do Kijowa. Nawoływał do pojednania z Rosją i zjednoczenia wszystkich Słowian pod berłem cara Aleksandra II, ale nie zdołał osiągnąć na Ukrainie żadnych wpływów. Po roku starań osiadł w zakupionej z carskiego daru wiosce Borki i przestał zajmować się aktywnie polityką. Odebrał sobie życie strzałem z pistoletu[2].

Adam Mickiewicz z Sadykiem Paszą w Turcji, akwarela Juliusza Kossaka


Twórczość [edytuj]

W swojej twórczości poetyckiej Czajkowski opiewał żywioły rządzące duszą kozaka, a więc popęd ku skrajności, umiłowanie wolności, namiętny temperament i odrębna kulturowo od tradycji polskiej etyka ahistoryczności. Dzięki temu poezja Czajkowskiego bliższa była duchowi byronizmu niż twórczość wieszczów.

Wybrane dzieła [edytuj]

  • Powieści kozackie (1837)
  • Kirdżali (1839)
  • Stefan Czarniecki (1840)
  • Hetman Ukrainy (1841)
  • Owruczanin (1841)
  • Wernyhora wieszcz ukraiński : powieść historyczna z roku 1768 (1838)
  • Dziwne życia Polaków i Polek (1865)

Inne utwory [edytuj]

  • Anna:powieść (1861) Lipsk.
  • Bułgarja:powieść słowiańska (1872) Lipsk.
  • Gawędy Michała Czajkowskiego (1840) Paryż.
  • Kozaczyzna w Turcyi:dzieło w trzech częściach (1857) Paryż.
  • Legendy (1885) Lipsk.
  • Moje wspomnienia o wojnie 1854 (1962) Warszawa.
  • Na Moskwę:powieść z czasów napoleońskich (1900) Mikołów.
  • Nemolaka:powieść słowiańska (1873) Lipsk.
  • Powiastki i gawędy (1850) Petersburg
  • Nowe powiastki i gawędy (1852) Petersburg.
  • Orleńko:powieść kozacka (1918) Mikołów.
  • Pamiętniki Sadyka Paszy Michała Czajkowskiego (1898) Lwów.
  • Szwedzi w Polsce:romans historyczny (1851) Petersburg.
  • Tureckie anegdoty:z tradycyjnych wspomnień Michała Czajkowskiego (Sadyk Paszy) (1883) Moskwa [po rosyjsku].
  • Ukrainki (1841 Paryż.

Pamiątki po Michale Czajkowskim [edytuj]

Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu posiada pamiątki po Michale Czajkowskim: meble, portret[2].

Przypisy

  1. ↑ Halczyniec w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 1 (Abablewo – Januszowo) z 1900 r.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Nalan Sarkady. Mehmed Sadyk Pasza czyli Michał Czaykowski. „Quod libet”. 50, s. 2, 07-2008. Kraków: Stowarzyszenie Przyjaciół Przemyśla w Krakowie. ISSN 1897-4856. 

Bibliografia [edytuj]

  1. Jadwiga Chudzikowska: Dziwne życie Sadyka Paszy : o Michale Czajkowskim. Warszawa: PIW, 1971, s. 600. OCLC 3881010.
  2. Dorota Księska: Jak gorąco miłować, jak ostrożnie się unosić (O teoriach wychowawczych Jędrzeja Śniadeckiego i kłopotach jego córki Ludwiki) (pol.). Pałuki nr 684 (12/2005). [dostęp 2010-11-17].
  3. Zygmunt Miłkowski, Sylwetki emigracyjne, Lwów 1904 Mehmed Sadyk Pasza

Linki zewnętrzne [edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Michał_Czajkowski_(pisarz)&oldid=36145086”