Michał Gliński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Michał Gliński (ur. ok. 1470 - zm. 1534) - kniaź litewski, marszałek nadworny litewski w latach 1500-1506, stryj Heleny, będącej żoną wielkiego księcia moskiewskiego Wasyla III.

Ród Glińskich był pochodzenia tatarskiego. Michał Gliński był synem Lwa, o którym brak bliższych danych. Po studiach we Włoszech, gdzie przeszedł na katolicyzm, Michał Gliński uczył się sztuki wojskowej w Niemczech, przebywał na dworze cesarza Maksymiliana, latem 1498 w służbie księcia saskiego Albrechta odbył wyprawę do Fryzji. Po jej ukończeniu wrócił na Litwę, uzyskał poparcie wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka. W 1500 został marszałkiem nadwornym na Litwie, w 1501 namiestnikiem mereckim i zarządcą wielkoksiążęcej mennicy i wosków. W tym samym roku odbył poselstwo do króla Czech i Węgier Władysława Jagiellończyka, prosząc go o pomoc w wojnie moskiewskiej, a w 1502 jako delegat Litwy na sejmie koronacyjnym krakowskim zabiegał o taką samą pomoc ze strony polskiej. W 1505 otrzymał starostwo bielskie wraz z dziedzicznym posiadaniem rozległych dóbr na Polesiu i Podlasiu.

W 1506 jako naczelny wódz odparł najazd Tatarów, odnosząc świetne zwycięstwo pod Kleckiem na Rusi Czarnej, było to pierwsze zwycięstwo nad Tatarami, uzyskane na taką skalę dzięki zastosowaniu nowych metod walki. W związku z bezpodstawnym oskarżeniem Glińskiego przez opozycję litewską, z wojewodą trockim Janem Zabrzezińskim na czele, o próby opanowania przez niego tronu wielkoksiążęcego po śmierci Aleksandra, nie został zatwierdzony przez Zygmunta Starego na urzędzie marszałka nadwornego i zarządcy mennicy. Po dwuletnim, nie rozstrzygniętym przez sądy sporze, zabił skrytobójczo w Grodnie wojewodę Zabrzezińskiego i zamknął się w swoim zamku w Turowie, skąd siedmiokrotnie ofiarowywał królowi wierną służbę dla Rzeczypospolitej. W trakcie III wojny litewsko-rosyjskiej przeszedł w 1508 roku ze swoimi braćmi i wojskami na stronę Moskwy i próbował wzniecić bunt na kresach przeciwko wielkiemu księciu litewskiemu (i zarazem królowi polskiemu) Zygmuntowi I Staremu.

W czasie kolejnej wojny litewsko-moskiewskiej (1512-1522), po zdobyciu Smoleńska, usiłował zbiec na stronę polską, ale podczas ucieczki został schwytany i uwięziony. Przed karą śmierci uratowało go zdeklarowanie chęci przejścia na prawosławie. Dopiero po ślubie jego bratanicy Heleny z wielkim księciem Wasylem III w 1526, po usilnych jej staraniach, został w lutym 1527 zwolniony z więzienia, obdarzony dobrami i stopniowo zaczął wracać do łask cara, który przed swoją śmiercią w grudniu 1533 powołał go do Dumy bojarskiej, która obok regentki Heleny Glińskiej miała sprawować rządy w imieniu małoletniego syna Iwana. W kilka miesięcy później, w lipcu 1534, popadł w konflikt ze stronnictwem Oboleńskich, wywierających znaczny wpływ na regentkę, ponownie trafił do więzienia, gdzie wkrótce zmarł.

Postać kontrowersyjna w historiografii polskiej, spopularyzowana w literaturze pięknej XIX w., m.in. J. U. Niemcewicz "Śpiewy historyczne", F. Wężyk Gliński - "Tragedia w 5 aktach", F. Kubala Gliński - dramat historyczny w 4 aktach.