Michał Kazimierz Ogiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michał Kazimierz Ogiński
Michał Kazimierz Ogiński
Michał Kazimierz Ogiński
Oginiec
Oginiec
Data urodzenia 1728 lub 1730 lub 1731
Data śmierci 1800
Rodzina Ogińscy
Rodzice Józef Tadeusz Ogiński
Anna Korybut-Wiśniowiecka
Małżeństwo Aleksandra Czartoryska
Dzieci brak
Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Stanisława Order Świętego Andrzeja Powołańca (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Czarnego Orła (Prusy)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Michał Kazimierz Ogiński, Muzeum Narodowe w Warszawie
Michał Kazimierz Ogiński

Michał Kazimierz Ogiński, książę herbu Oginiec (ur. 1728[1][2] lub 1730[3] lub 1731 w Warszawie[4], zm. 31 maja 1800 Słonim[2] lub Warszawa[4]) – generał lejtnant, hetman wielki litewski 1768 – 1793, wojewoda wileński od 1764, pisarz polny litewski od 1748, cześnik wielki litewski od 1744, konsyliarz Rady Nieustającej[5], kompozytor, pisarz, poeta i dramaturg, kuzyn Andrzeja Ignacego, który był ojcem kompozytora Michała Kleofasa Ogińskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Patent generała uzyskał w 1748 jako pisarz w litewskim wojsku. Był posłem powiatu pińskiego na sejm 1746 roku[6]. Poseł powiatu starodubowskiego na sejm 1748 roku[7]. W 1757 jako wolontariusz francuski walczył pod Hastenbeck, co stanowiło całość jego edukacji wojskowej. W 1761 poślubił wdowę Józefę Aleksandrę Sapiehę z Czartoryskich. W 1764 roku wojewoda wileński był jednym z kandydatów Rosji do tronu polskiego. Członek Komisji Wojskowej Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1764 roku[8]. Był członkiem konfederacji radomskiej 1767 roku[9]. 23 października 1767 roku wszedł w skład delegacji Sejmu, wyłonionej pod naciskiem posła rosyjskiego Nikołaja Repnina, powołanej w celu określenia ustroju Rzeczypospolitej[10]. Od 1768 roku formalnie hetman. W 1771 przystąpił do Konfederacji Barskiej na Litwie, odniósł lokalny sukces pod Annopolem na Polesiu i nad rzeką Zelwą. 23 września 1771, na skutek braku doświadczenia wojskowego, został rozgromiony przez wojska rosyjskie pod wodzą Aleksandra Suworowa w bitwie pod Stołowiczami, a następnie udał się na emigrację. Do 1776 roku przebywał w Wiedniu, Paryżu i innych miastach. Komponował i grał. Zasłynął jako muzyk. Pogodził się z królem i wrócił do łask, ale od armii trzymał się z dala. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 roku[11]. Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego[12]. W czasie Sejmu Czteroletniego należał do Stronnictwa Patriotycznego. Po upadku Konstytucji 3 maja, na znak protestu złożył buławę.

Typ oświeconego magnata. Doskonale gospodarował w swoich dobrach, wznosząc wiele fabryk i manufaktur. Zbudował trakt pińsko-wołyński, a w latach 1765-1784 Kanał Ogińskiego łączący Niemen z Dnieprem. Był europejskiej sławy muzykiem. Studiował grę skrzypcową u G. B. Viottiego. Grał na harfie i klarnecie. Na swoim dworze w Słonimiu utworzył centrum kultury i sztuki, utrzymywał teatr operowy i sławną orkiestrę. Pisał bajki, wiersze, piosenki, tłumaczył z obcych języków. Udoskonalił mechanizm harfy, skomponował zbiór polonezów na skrzypce i fortepian; jak się przypuszcza wiele z polonezów powszechnie przypisywanych Michałowi Kleofasowi Ogińskiemu w rzeczywistości może być autorstwa Michała Kazimierza[13] (a być może to on nawet jest autorem popularnego poloneza a-moll nr 13 Pożegnanie Ojczyzny). Utrzymywał teatr polski i włoski, założył drukarnię. Jest też jedynym Polakiem uczestniczącym w tworzeniu Wielkiej Encyklopedii Francuskiej, dla której opracował hasło „harfa”.

Odznaczony Orderem Orła Białego. W 1765 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[14]. Kawaler rosyjskich orderów Św. Andrzeja Powołańca i Św. Aleksandra Newskiego, pruskiego Orderu Czarnego Orła[15].

Epitafium „MICHAŁOWI KAZIMIERZOWI KNIAZIOWI Z KOZIELSKA OGIŃSKIEMU, HETMANOWI W.W.X. LIT. KTÓRY ZA OJCZYZNĘ WALCZYŁ, WIELE ZA NIĄ UCIERPIAŁ, A ZAWSZE JÉJ WIERNIE SŁUŻYŁ; PAMIĄTKĘ USZANOWANIA, ŻALU I WDZIĘCZNOŚCI, SŁUDZY DLA PANA POŁOŻYLI. ŻYŁ LAT 72, UMARŁ 1800 R.” na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie w katakumbach nie wyjaśnia czy tu rzeczywiście pochowano Hetmana czy tablica ma znaczenie symboliczne – dla zachowania pamięci[2].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Był autorem dzieł literackich wydanych pod pseudonimem Słonimski[16]:

  • „Żarty dowcipne dla czytelnika z różnych autorów zebrane” (red.) (1780)
  • Xiążka in Octavo majori („Zbiór bajek i wierszy rozmaitych”) (1781)[17]
  • „Powieści historyczne i moralne” (1782)
  • „Bayki i niebayki” (1788)
  • „Noc Jungia” – poemat[18] (1788)

komedii:

oper[21]:

  • „Opuszczone dzieci” – 1771 Słonim
  • „Filozof zmieniony” – 1771 Słonim
  • „Telemak”[22] – 1780
  • „Kondycje stanów” – 1781 Słonim
  • „Pola Elizejskie” – dramma z muzyką[23], własne libretto – 1781 Słonim
  • „Cyganie”'[24], libretto Franciszka Kniaźnina (© 1828[25]) – 1786 Siedlce
  • „Mocy Świata”[26], własne libretto – przed 1788 Słonim

pieśni:

  • „Do Temiry”[27] – (1788)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wielka encyklopedia powszechna PWN. Warszawa: PWN, 1962.
  2. 2,0 2,1 2,2 S. 204 i 205 (191 i 192), [w:] Kazimierz Władysław Wóycicki: Cmentarz Powązkowski pod Warszawą T.2. Warszawa: 1856, s. 264.
  3. Michał Kazimierz Ogiński (1730-1800) – hetman wirtuoz (pol.). Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. [dostęp 2013-12-20].
  4. 4,0 4,1 Michał Kazimierz Ogiński, [w:] S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna (1898) (pol.). [dostęp 2010-02-03].tom 11 s45 (51).
  5. Aleksander Czaja, Między tronem, buławą i dworem petersburskim, Warszawa 1988, s. 435.
  6. Dyaryusze sejmowe z wieku XVIII.T.II. Dyaryusz sejmu z r.1746. Diaria comitiorum Poloniae saeculi XVIII wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1912, s. 241.
  7. Dyaryusze sejmowe z wieku XVIII.T.I. Dyaryusz sejmu z r.1748. Diaria comitiorum Poloniae saeculi XVIII i Diarium comitiorum anni 1748 wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1911, s. 304.
  8. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 170.
  9. Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 226.
  10. Volumina Legum t. VII, Sankt Petersburg 1860, s. 244-248.
  11. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527.
  12. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 310.
  13. „...szczególnie zaś znał doskonale muzykę i komponował rozmaite utwory, pomiędzy któremi (pisownia oryg.) mają być owe sławne polonezy, znane pod nazwiskiem polonezów Ogińskiego, ...przynajmniej pierwsze z czternastu, noszące na sobie starszą cechę są zapewne jego utworami; późniejsze zaś nowszego charakteru mogą być płodami jego synowca Michała Kleofasa, któremu wszystkie są przyznawane...”

    — hasło: „Michał Kazimierz Ogiński”, [w:] S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna (1898) tom 11 str. 45(51)
  14. Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 177.
  15. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 185.
  16. Feliks Bentkowski: Historya literatury polskiey: wystawiona w spisie dzieł drukiem..., Tom 1. Warszawa, Wilno: 1814. s. 693.
  17. 17,0 17,1 Przypisywana także Michałowi Kleofasowi Ogińskiemu [za:] Karol Estreicher: Bibliografia Staropolska tom XXIII. s. 293.
  18. Bayki i niebayki, cz. 2 s. 9-90.
  19. Coup d’oeil sur la littérature dramatique en Pologne. Barbara Radziwill, tragédie d’Aloïse Zélinski. Glinski, tragédie de François Wenzyk. Vanda, tragédie par Julien Niemcowitz. La fête du jour de nom, comédie par le comte M. Oginsky. Les coups du sort, comédie par A. Mowinsky. Le congé des ambassadeurs grecs, par Jean Kochanowski. Chefs-d’oeuvre des théâtres étrangers. XXIIIe livraison. Paris: Ladvocat, 1823, s. 550. OCLC 469197356. (fr.)
  20. Chefs-d’oeuvre des théâtres étrangers. XXIIIe livraison. Paris: Ladvocat, 1823, s. 550. OCLC 469197356. (fr.) s. 289-291 notatka tłumacza o sztuce „La fête du jour de nom” Gustave de Baera.
  21. Opera Composers: O (ang.). [dostęp 2010-02-08].
  22. Igor Bełza: OGIŃSKI Michał Kazimierz (pol.). Encyklopedia Muzyki PWN. [dostęp 2010-02-08]. – nie występuje w: Opera Composers: O (ang.). [dostęp 2010-02-08].
  23. Tytuł autora w „Bayki i niebayki” s. 85 (91) do 119 (125).
  24. Cyganie – libretto opery, [w:] Franciszek Dionizy Kniaźnin: Dzieła Franciszka Dionizego Kniaźnina. T. 5. Lipsk: Breitkopf et Haertel, 1837, s. 248. OCLC 292152863., s. 191-248.
  25. Franciszek Dionizy Kniaźnin: Dzieła Franciszka Dionizego Kniaźnina. T. 5. Warszawa: 1828, s. 230. OCLC 69508494.
  26. W „Bayki i niebayki” s. 120 (126) do 166 (172).
  27. W „Bayki i niebayki” s. 171 (177) do 182.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • H. P. Kosk Generalicja polska t. 2 wyd.: Oficyna Wydawnicza „Ajaks” Pruszków 2001.
  • Encyklopedyczny słownik sławnych Polaków Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam” Warszawa 1996

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]