Michał Waszyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michał Waszyński
Prawdziwe imię i nazwisko Mosze Waks
Data i miejsce urodzenia 29 września 1904
Kowel
Data i miejsce śmierci 20 lutego 1965
Madryt
Zawód reżyser

Michał Waszyński, właściwie Mosze Waks (ur. 29 września 1904 w Kowlu na Wołyniu, zm. 20 lutego 1965 w Madrycie) – polski reżyser filmowy, montażysta i scenarzysta.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny żydowskiej o chasydzkim rodowodzie. Ojciec Waksa był kowalem. Jego żona, Cecylia (z domu Flesz), była handlarką drobiu. Już w chederze zauważono artystyczne skłonności Waksa, choć jednocześnie był dzieckiem niezdyscyplinowanym. W 1918 r. Waks został wyrzucony z jesziwy w Kowlu, wedle jego własnych relacji – z powodu pytania o istnienie diabłów, za które został spoliczkowany przez nauczyciela. Rok później opuścił Kowel. Brakuje źródeł na temat tego, gdzie przebywał i czym się zajmował w latach 1919–1922.

W 1922 r. za radą reżysera Wiktora Biegańskiego zmienił nazwisko na polsko brzmiące – Waszyński. Mieszkał wówczas w Warszawie i zagrał nauczyciela w filmie Biegańskiego Zazdrość. Waszyński był gońcem i osobistym asystentem Biegańskiego, dzięki któremu poznał Aleksandra Hertza, właściciela najważniejszego w międzywojennej Polsce studia filmowego. W drugiej połowie lat 20. Waszyński był asystentem Ryszarda Ordyńskiego, Józefa Lejtesa i Henryka Szaro.

W 1929 r. Waszyński zadebiutował jako reżyser. Aż do czasu swojego Dybuka uważany był jednak za miernego reżysera. Stefania Zahorska pisała o nim: "Czemu służy sztuka filmowa, jeśli znajdzie się w rękach takiego nieudacznika? Waszyński przynosi wstyd polskiej kinematografii"[1]. Reżyser był jednak w stanie kręcić filmy szybko i oszczędnie, a jego realizacje cieszyły się popularnością. Współpracował z kilkoma wytwórniami filmowymi: Sfinks, Leo-Film, Blok-Muza-Film, Rex-Film, Feniks.

W 1931 r. Waszyński przeniósł się z ubogiego żydowskiego Muranowa (gdzie mieszkał przy ulicy Miłej) do domu na Saskiej Kępie. Zaczął otaczać się produktami luksusowymi i podróżować po świecie. W latach 30. był reżyserem 37 polskich filmów (z ogólnej liczby 147 wyprodukowanych w tym czasie), m.in. Prokurator Alicja Horn, Czarna perła, Antek policmajster, Dybuk, Znachor.

W 1937 r. powstał Dybuk, a czas trwania zdjęć do filmu był o wiele dłuższy niż w przypadku wcześniejszych realizacji Waszyńskiego. Odtąd reżyser zerwał ze zwyczajem tworzenia filmów w ekspresowym tempie ok. 2-3 tygodni.

W dniu agresji niemieckiej na Polskę, 1 września 1939 r., Waszyński znajdował się wraz z ekipą filmową we Lwowie. Został zesłany przez władze radzieckie na Syberię. 10 grudnia 1941 roku zaciągnął się do Armii Andersa i wraz z nią przeszedł do Iranu, następnie do Iraku (1942) i mandatowej Palestyny (1943). Przemarsz wojsk Andersa na Bliski Wschód utrwalili Waszyński i Konrad Tom w dokumentalnym filmie Dzieci[2], nazwanym przez autora biografii Waszyńskiego, Samuela Blumenfelda, testamentem reżysera[3]. Film przedstawia postać żołnierza, który co tydzień wysyła list do matki pozostałej w Kowlu, relacjonując jej bieżące wydarzenia. Jest to jedyny film, w którym Waszyński wspomina o swoim rodzinnym mieście. Jako żołnierz II Korpusu Waszyński był w Egipcie i Włoszech. Będąc członkiem wojskowego zespołu filmowego robił zdjęcia w czasie bitwy o Monte Cassino.

W 1946 r. powstał jeden z ostatnich filmów w reżyserii Waszyńskiego, Wielka droga, nakręcony we Włoszech. W tym samym roku reżyser poślubił wdowę po hrabim, Marię Dolores Tarantini, a także zaadoptował na kilka lat córkę aktorki Jadwigi Andrzejewskiej. Hrabina Tarantini zmarła niedługo po ślubie, Waszyński odziedziczył po niej fortunę, w tym – pałac w Rzymie. W 1947 r. Waszyński nawiązał znajomość z Orsonem Wellesem, któremu asystował przy tworzeniu Otella. W latach 50. reżyser Dybuka był odkrywcą talentu aktorskiego Audrey Hepburn i Sophii Loren oraz współpracownikiem Samuela Bronstona, stopniowo stając się szarą eminencją jego imperium filmowego. Brał udział w produkcji kilku filmów amerykańskich kręconych we Włoszech i w Hiszpanii, m.in. El Cid oraz Spokojny Amerykanin.

Waszyński był homoseksualistą[4], z czym afiszował się już w latach 30., pojawiając się w towarzystwie ze swoimi kolejnymi partnerami[5]. Chorował na cukrzycę. Zmarł na atak serca w Madrycie, został pochowany na cmentarzu w Rzymie.

Kontrowersje wokół biografii[edytuj | edytuj kod]

Waszyński kreował własną tożsamość, podając w różnych środowiskach różne, często wzajemnie sprzeczne informacje. Podawał, że w roku 1921 studiował sztukę dramatyczną w Kijowie, a w latach 1922–1925 współpracował z Murnauem i Wachtangowem. Wszystkie te informacje najprawdopodobniej są nieprawdziwe. Kiedy indziej opowiadał, że był więźniem Auschwitz. W dokumentach wojskowych Waszyńskiego widnieją dane, że urodził się w Warszawie, a także – że jest wyznania rzymskokatolickiego. W tym jednak przypadku – w ówczesnych warunkach politycznych – ukrycie żydowskiego pochodzenia wydaje się logiczne i zasadne.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

1948

1944

1939

1938

1937

1936

1935

1934

1933

1932

1931

1930

1929

Przypisy

  1. Samuel Blumenfeld, Człowiek, który chciał być księciem. Michał Waszyński – życie barwniejsze niż film, Świat Książki, Warszawa 2008, s. 38.
  2. Dzieci (Waszyński Michał) [on-line], [w:] Filmpolski.pl, dostępny w Internecie [dostęp: 13 grudnia 2009].
  3. Samuel Blumenfeld, Człowiek, który chciał być..., s. 82.
  4. Samuel Blumenfeld, Człowiek, który chciał być..., s. 50
  5. Samuel Blumenfeld, Człowiek, który chciał być..., s. 45

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Samuel Blumenfeld, Człowiek, który chciał być księciem. Michał Waszyński – życie barwniejsze niż film, Świat Książki, Warszawa 2008