Michael Essien

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michael Essien
Michael Essien 4633.jpg
Imię i nazwisko Michael Kojo Essien
Data i miejsce
urodzenia
3 grudnia 1982
Akra, Ghana
Pozycja pomocnik
Wzrost 177 cm
Informacje klubowe
Obecny klub Milan
Numer 15
Kariera juniorska
1998–1999 Liberty Professionals
Kariera seniorska[a]
Lata Klub M (G)
2000–2003
2003–2005
2005–2014
2012–2013
2014–
Bastia
Lyon
Chelsea
Real Madryt (wyp.)
Milan
66 (11)
71 (7)
168 (17)
21 (2)
9 (0)
Reprezentacja narodowa[b]
Lata Reprezentacja
2002–  Ghana 55 (9)
  1. Mecze i gole w lidze akt. 12 czerwca 2014.
  2. Mecze i gole w reprez. akt. 26 stycznia 2014.
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Michael Kojo Essien[1] (ur. 3 grudnia 1982 w Akrze) – ghański piłkarz występujący na pozycji defensywnego pomocnika lub bocznego obrońcy, w A.C. Milan oraz reprezentacji Ghany.

Karierę rozpoczął w zespole Liberty Professionals. W 2000 podpisał zawodowy kontrakt z SC Bastia. Po trzech latach gry w tej drużynie odszedł do Olympique Lyon. Z klubem dwukrotnie został mistrzem kraju. W lipcu 2005 przeszedł do Chelsea. Z angielskim zespołem zwyciężył w Premier League oraz zdobył Puchar Anglii i Puchar Ligi. W sezonie 2006/2007 został wybrany najlepszym graczem swojej drużyny. Od sezonu 2012/2013 reprezentuje barwy Realu Madryt na zasadzie rocznego wypożyczenia.

Po występach na Mistrzostwach Świata U-17 oraz U-20, Essien w roku 2002 zadebiutował w pierwszej reprezentacji. Od tego czasu jest podstawowym zawodnikiem kadry. Reprezentował Ghanę na Mistrzostwach Świata 2006, PNA 2002 i 2008. W barwach narodowych wystąpił 52 razy oraz zdobył dziewięć bramek.

Dzieciństwo i początki kariery[edytuj | edytuj kod]

Essien urodził się w 1982 jako syn Jamesa oraz Aby Gyandoh[2]. Jego matka zajmowała się sprzedawaniem chleba[3], zaś ojciec był piłkarzem[4]. Wychowywał się w miasteczku Ewutu Bwajiase, położonym niedaleko Akry[5].

Gdy miał 10 lat, jego ojciec po raz pierwszy zabrał go na mecz. Było to spotkanie pomiędzy Hearts of Oak a Asante Kotoko, wygrane przez Hearts 1:0[6]. Do 12 roku życia Essien uczęszczał do szkoły katolickiej w Awusu, gdzie występował w szkolnym zespole[6]. Grał również siatkówkę i tenisa stołowego[7]. Następnie jego rodzina przeniosła się do Akry[6]. W 1998 roku ukończył szkołę St Augustine’s College[5]. Z drużyną tej uczelni Essien wygrał między innymi rozgrywki Milo Inter-Schools[4].

Rok później zaczął występować w juniorskim zespole klubu Liberty Professionals[5]. Był także na testach w Manchesterze United, któremu jako dziecko kibicował. Transfer nie doszedł do skutku, ponieważ pomocnik nie mógł dostać pozwolenia na pracę[5]. Otrzymał jednak propozycję gry w klubie satelickim Manchesteru – Royal Antwerp. Nie trafił jednak tam, bo jego matka chciała, aby syn grał we Francji[8]. Ostatecznie podpisał kontrakt z SC Bastia[2]. Największymi idolami Essiena byli Roy Keane oraz Patrick Vieira[9][6].

Kariera klubowa[edytuj | edytuj kod]

Kariera we Francji[edytuj | edytuj kod]

W SC Bastia zadebiutował 30 września 2000 wchodząc na boisko w 75. minucie spotkania z FC Metz[10]. Pierwszą bramkę zdobył natomiast 7 lutego 2001 w wygranym 3:2 meczu z tą samą drużyną[11]. W debiutanckim sezonie w zespole Bastii wystąpił w 13 ligowych meczach[12]. W następnym sezonie był już podstawowym zawodnikiem drużyny i zagrał w 24 meczach Ligue 1, w których zdobył pięć bramek[13]. Ponadto SC Bastia dotarła do finału Pucharu Francji, w którym przegrała 0:1 z FC Lorient[14]. W sezonie 2002/2003 Essien zagrał w 29 ligowych meczach i sześciokrotnie wpisał się na listę strzelców[15]. Początkowo w drużynie Essien występował na pozycji obrońcy, jednak w jednym ze spotkań został przesunięty na pomoc w miejsce kontuzjowanego zawodnika i od tego czasu występuje na pozycji defensywnego pomocnika[16].

W czerwcu 2003 Paris Saint-Germain zaoferowało propozycję kupna Essiena za 6 milionów dolarów, a Bastia ją zaakceptowała[17]. Ostatecznie rozwiązał on kontrakt z PSG i podpisał czteroletnią umowę z mistrzem Francji, Olympique Lyon na kwotę 8 milionów dolarów[18]. Jego pozyskaniem zainteresowane były także Olympique Marsylia, Everton oraz Liverpool[18]. W nowym zespole Essien zadebiutował 1 sierpnia w spotkaniu ligowym z OSC Lille[19]. Pierwszą bramkę zdobył w następnej kolejce, w wygranym 3:1 meczu z AS Monaco[20]. W sezonie 2003/2004 wystąpił w 34 meczach oraz zdobył trzy bramki i został z drużyną mistrzem Francji[21]. W następnym sezonie nie stracił miejsca w wyjściowej jedenastce, występując w 37 meczach ligowych, strzelając cztery gole i po raz drugi z rzędu zdobywając z drużyną mistrzostwo[22]. Został także wybrany przez UNFP do najlepszej jedenastki ligi oraz zdobył tytuł gracza roku w Ligue 1[23]. Zajął ponadto 22. lokatę w plebiscycie na Najlepszego Piłkarza Europy według France Football[24].

Chelsea[edytuj | edytuj kod]

„Chciałem jego pozyskać, ponieważ szukałem gracza, który załatał by lukę w bardzo silnym zespole na każdej pozycji.”
„Jest młody, bardzo ambitny, jest takim piłkarzem, jakiego chcieliśmy mieć.”
José Mourinho na temat Essiena[25]

W maju 2005 Chelsea złożyła ofertę kupna Essiena, jednak Olympique ją odrzucił[26]. The Blues składali oferty opiewające na: 10; 16,75; 18 oraz 21 milionów funtów, jednak żadna z nich nie została przyjęta[26]. Ostatecznie, po ponad trzech miesiącach negocjacji, 19 sierpnia 2005 za kwotę 24,4 milionów funtów Essien przeszedł do Chelsea[25]. Klub pobił zarazem swój rekord klubowy[26], który w 2006 został ponownie poprawiony poprzez zakupienie za 30 milionów Andrija Szewczenki[27]. Pomocnik stał się za to najdroższym afrykańskim graczem[3].

W nowej drużynie Essien zadebiutował 21 sierpnia w wygranym 1:0 meczu z lokalnym rywalem Chelsea, Arsenalem, zmieniając w 58. minucie Eiðura Guðjohnsena[28]. Pierwszy raz przez pełne 90 minut zagrał 24 sierpnia w wygranym 4:0 spotkaniu z West Bromwich Albion[29]. W grudniu 2005 Essien otrzymał od UEFA karę zawieszenia na dwa spotkania z powodu kontrowersyjnego faulu na Dietmarze Hamannie, przez co nie wystąpił w 1/8 finału Ligi Mistrzów, przegranej przez Chelsea z FC Barcelona[30]. Wcześniej otrzymał także karę finansową[31]. 2 stycznia 2006 w spotkaniu z West Ham United doznał kontuzji kostki[32]. Do gry powrócił miesiąc później, kiedy to zagrał w meczu z Liverpoolem[33]. 11 marca 2006 w wygranym 2:1 ligowym spotkaniu z Tottenhamem Hotspur zdobył swoją pierwszą bramkę dla klubu[34]. Swój debiutancki sezon w Anglii zakończył z 31 ligowymi występami, pięcioma w pucharach krajowych oraz sześcioma w pucharach europejskich[35]. Essien wraz ze swoją drużyną został także mistrzem Anglii[36].

15 sierpnia 2006 Essien doznał kontuzji nadgarstka[37]. Mimo to, pięć dni później wystąpił w spotkaniu Premier League z Manchesterem City[38]. 12 września w wygranym 2:0 meczu z Werderem Brema strzelił swoją pierwszą bramkę w Lidze Mistrzów dla Chelsea[39]. W październiku znalazł się na liście 30 piłkarzy nominowanych do nagrody Piłkarza Roku FIFA[40], zaś miesiąc później do tytułu najlepszego afrykańskiego piłkarza 2006 według CAF[41], zajmując odpowiednio 22. i trzecie miejsce. W plebiscycie na Najlepszego Piłkarza Europy według France Football zajął 27. miejsce[42].

Essien w sezonie 2006/2007

10 grudnia w zremisowanym 1:1 ligowym meczu z Arsenalem Essien zdobył bramkę z ponad 30 metrów[43], która później została wybrana najlepszym golem sezonu strzelonym przez Chelsea[44]. W styczniu 2007 został wybrany najlepszym afrykańskim graczem roku 2006 według BBC[45]. Pod koniec lutego Chelsea wygrała w finale Pucharu Ligi z Arsenalem, zaś Essien zagrał przez pełne 90 minut oraz otrzymał żółtą kartkę[46]. 12 marca przedłużył swój kontrakt z zespołem do roku 2012[47]. 16 marca doznał kontuzji kostki[37], która wykluczyła go z gry na trzy tygodnie[48]. W maju Chelsea wygrała 1:0 po dogrywce w finale Pucharu Anglii z Manchesterem United, a Ghańczyk zagrał przez całe spotkanie[49]. W Lidze Mistrzów pomocnik wraz ze swoją drużyną dotarł do półfinału, w którym jego klub przegrał z Liverpoolem[50]. Łącznie w sezonie 2006/2007 wystąpił 33 razy w lidze, 11 w pucharach krajowych oraz tyle samo w pucharach europejskich[51]. Rozgrywki Premier League Chelsea zakończyła na drugiej lokacie[52].

W pierwszym spotkaniu ligowym w sezonie 2007/2008 Essien zdobył bramkę[53]. Na następny dzień doznał kontuzji kostki[37], jednak 19 sierpnia zagrał w meczu z Liverpoolem[53]. 8 października nadwerężył mięsień łydki[37]. Nie była to jednak groźna kontuzja i 11 października zagrał w spotkaniu z Evertonem[53]. W tym samym miesiącu otrzymał nominację do tytułu Piłkarza Roku według FIFA[54] oraz Złotej Piłki[55]. W pierwszym z tych plebiscytów zajął 15.[56], zaś w drugim 24. miejsce[57]. W grudniu Essien po raz trzeci z rzędu znalazł się także na liście nominowanych do tytułu Afrykańskiego Piłkarza Roku[58]. W plebiscycie tym zajął ostatecznie drugą lokatę, tuż za Frédériciem Kanouté[59].

W kwietniu 2008 Chelsea pokonała Liverpool w półfinale Ligi Mistrzów i awansowała do finału tych rozgrywek[60], w którym zmierzyła się z Manchesterem United. Na Łużnikach przegrała jednak po serii rzutów karnych, zaś Essien w 118. minucie otrzymał żółtą kartkę[61]. W sezonie 2007/2008 wystąpił w 27 spotkaniach ligowych, 6 pucharowych oraz 12 w pucharach europejskich[62]. Rozgrywki ligowe Chelsea zakończyła na drugim miejscu, za Manchesterem United[63].

Essien w sezonie 2008/2009

22 lipca 2008 przedłużył kontrakt z Chelsea do roku 2013[64]. W czasie letniego okienka transferowego zainteresowanie pomocnikiem wyraził Real Madryt[65]. Na początku września w meczu reprezentacji Ghany doznał kontuzji więzadła krzyżowego, która miała go wykluczyć z gry na minimum pięć miesięcy[66].

Do gry powrócił 3 marca 2009, kiedy to zagrał w meczu Pucharu Anglii z Coventry City[67]. 6 maja zdobył bramkę w zremisowanym 1:1 rewanżowym spotkaniu półfinału Ligi Mistrzów z FC Barcelona, późniejszym zdobywcą pucharu, rozegranym na Stamford Bridge[68]. Trafienie zostało później wybrane bramką sezonu w klubie[69]. Chelsea nie awansowała jednak do finału tych rozgrywek, ponieważ w pierwszym spotkaniu na Camp Nou padł wynik 0:0. We wcześniejszym ćwierćfinałowym meczu z Juventusem (2:2) pomocnik również trafił do siatki[70]. Łącznie w sezonie 2008/2009 Essien zagrał 11 razy w Premier League, strzelając jedną bramkę, dwukrotnie w Pucharze Anglii oraz zdobył dwa gole w pięciu meczach Ligi Mistrzów[71]. Jego zespół rozgrywki ligowe zakończył na trzecim miejscu, za Liverpoolem i Manchesterem United[72]. W czerwcu 2009 łączony był z przejściem do A.C. Milan[73]. Agent piłkarza Fabien Piveteau powiedział również, że Ghańczyk rozważa odejście do Realu Madryt lub FC Barcelona[74].

W trakcie przygotowań do sezonu 2011/12 Essien po raz kolejny zerwał więzadła krzyżowe w swoim kolanie, co oznaczało kilkumiesięczną przerwę w grze. Na boisko powrócił w styczniu 2012 roku w wygranym 1-0 spotkaniu z Sunderlandem. Jego problemy z kondycją zbiegły się ze świetną formą prezentowaną przez rywali do miejsca w podstawowej jedenastce Chelsea – Raula Meirelesa i, przede wszystkim, Johna Obiego Mikela – toteż piłkarz z Ghany miał kłopot z regularną grą w klubie. Zarówno finał Pucharu Anglii przeciwko Liverpoolowi jak i finał Ligi Mistrzów w Monachium oglądał z ławki rezerwowych. Po zakończeniu sezonu znów pojawiły się plotki o możliwym odejściu Essiena ze Stamford Bridge, jednak sam piłkarz je zdementował, twierdząc że chce nadal walczyć o miejsce w składzie i powrót do dyspozycji z najlepszych lat. 31 sierpnia podczas ostatniego dnia transferowego, przeszedł do Realu Madryt na zasadzie rocznego wypożyczenia.

Real Madryt[edytuj | edytuj kod]

Essien w barwach Realu Madryt.

1 września 2012 strony klubowe Realu Madryt oraz Chelsea Londyn poinformowały, iż Michael Essien został wypożyczony do Madrytu na jeden sezon.

AC Milan[edytuj | edytuj kod]

27 stycznia 2014 roku podpisał dwuipółletni kontrakt z A.C. Milan[75].

Kariera reprezentacyjna[edytuj | edytuj kod]

W 1999 Essien wystąpił na Mistrzostwach Świata do lat 17, na których zajął z reprezentacją trzecie miejsce. Na turnieju rozegrał pięć spotkań[76]. Dwa lata później zagrał na Mistrzostwach Świata U-20, rozgrywanych w Argentynie. Ghana dotarła do finału, w którym przegrała 0:3 z gospodarzami turnieju, a Essien wystąpił w siedmiu meczach[76] oraz zdobył jedną bramkę (w wygranym 2:1 grupowym spotkaniu z Paragwajem[77]).

W dorosłej kadrze zadebiutował 4 stycznia 2002 w przegranym 1:2 towarzyskim spotkaniu z Egiptem[78]. Essien znalazł się także w kadrze Ghany na PNA[79]. Na tym turnieju rozegrał dwa spotkania i dotarł z reprezentacją do ćwierćfinału[80]. 5 września 2004 w rozegranym w ramach eliminacji do Pucharu Narodów Afryki meczu z Republiką Zielonego Przylądka Essien zdobył pierwszą bramkę w drużynie narodowej[81]. Z powodu kontuzji nie zagrał na tych mistrzostwach[32]. W maju 2006 został powołany na Mistrzostwa Świata. Ghana dotarła do 1/8 finału, w którym przegrała z Brazylią, a Essien zagrał w trzech meczach[76]. Wystąpił także na PNA 2008, na którym zajął z drużyną trzecie miejsce, wystąpił we wszystkich spotkaniach, uzyskał dwa trafienia oraz został wybrany do najlepszej jedenastki turnieju[82].

Gole w reprezentacji[edytuj | edytuj kod]

Gole dla Ghany podawane są jako pierwsze
# Data Miejsce Przeciwnik Wynik Rozgrywki Przypis
1. 5 września 2004 Kumasi, Ghana  Republika Zielonego Przylądka 2:0 eliminacje PNA 2006 [81]
2. 18 czerwca 2005 Johannesburg, RPA  Republika Południowej Afryki 2:0 eliminacje PNA 2006 [81]
3. 4 września 2005 Kumasi, Ghana  Uganda 2:0 eliminacje PNA 2006 [81]
4. 4 czerwca 2006 Edynburg, Szkocja  Korea Południowa 3:1 mecz towarzyski [83]
5. 8 października 2006 Seul, Korea Południowa  Korea Południowa 3:1 mecz towarzyski [83]
6. 28 stycznia 2008 Akra, Ghana  Maroko 2:0 PNA 2008 [82]
7. 3 lutego 2008 Akra, Ghana  Nigeria 2:1 PNA 2008 [82]
8. 26 marca 2008 Londyn, Anglia  Meksyk 1:2 mecz towarzyski [84]
9. 6 września 2009 Akra, Ghana  Sudan 2:0 eliminacje MŚ 2010

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Klubowe[edytuj | edytuj kod]

Stan na koniec sezonu 2012/2013[7][85]
Klub Sezon Liga Puchary krajowe[86] Puchary europejskie Łącznie
Występy Gole Występy Gole Występy Gole Występy Gole
SC Bastia 2000/2001[12] 13 1 13 1
2001/2002[13] 24 5 2 0 26 5
2002/2003[87] 29 6 1 0 30 6
Łącznie 66 12 3 0 69 12
Olympique Lyon 2003/2004[88] 34 3 2 1 8 0 44 4
2004/2005[89] 37 4 1 0 10 5 48 9
Łącznie 71 7 3 1 18 5 92 13
Chelsea 2005/2006[90] 31 2 5 0 6 0 42 2
2006/2007[51] 33 2 11 1 11 2 55 5
2007/2008[62] 27 6 6 0 12 0 45 6
2008/2009[71] 11 1 3 0 5 2 19 3
2009/2010[91] 14 3 1 0 6 1 21 4
2010/2011 33 3 2 0 8 1 43 4
2011/2012 14 0 3 0 2 0 19 0
Łącznie 163 17 30 1 50 6 161 16
Real Madryt 2012/2013 21 2 7 0 7 0 35 2
Łącznie 21 2 7 0 7 0 35 2
Łącznie 320 38 42 2 75 11 435 53

Reprezentacyjne[edytuj | edytuj kod]

Stan na 1 września 2012[15]
Reprezentacja Rok Występy Gole
Ghana 2002 3 0
2003 2 0
2004 5 1
2005 3 2
2006 11 2
2007 6 0
2008 12 3
2009 8 1
2010 1 0
2011 1 0
Łącznie 52 9

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Essien ma cztery starsze siostry – Alice, Gladys, Joyce oraz Dianę[8], miał także brata Paaquiche, który zmarł w wieku 15 lat[6]. W kwietniu 2007 został aresztowany za jazdę po pijanemu[92]. Testy krwi wykazały jednak, że pomocnik Chelsea nie pił alkoholu[93]. W maju 2009 jego była partnerka Veralie Dela Ackumey pozwała go do ghańskiego sądu w sprawie o orzeczenie rozwodu i odszkodowanie. Essien utrzymuje jednak, że byli tylko zaręczeni według plemiennych rytuałów, a formalny ślub nie miał miejsca. Na początku czerwca składał trzygodzinne zeznania. Wcześniej sprawa ta była rozpatrywana przez angielskie sądy, które przyznały rację piłkarzowi[94][95].

Styl gry[edytuj | edytuj kod]

Essien jest graczem wszechstronnym[7] oraz silnym[96]. Występuje głównie jako defensywny pomocnik, ale może również grać jako obrońca[96]. Były szkoleniowiec Chelsea, José Mourinho nazwał go zawodnikiem „wielofunkcyjnym”[7]. Gérard Houllier określił Essiena jako gracza takiej samej klasy co Steven Gerrard, Frank Lampard, Michael Ballack i Patrick Vieira[96].

Sukcesy[edytuj | edytuj kod]

Klubowe[edytuj | edytuj kod]

Lyon

Chelsea

Indywidualne[edytuj | edytuj kod]

  • Piłkarz roku we Francji: 2005
  • Najlepszy afrykański piłkarz roku według BBC: 2006
  • Piłkarz sezonu Chelsea: 2006/2007
  • Gol sezonu Chelsea: 2006/2007, 2008/2009

Przypisy

  1. Michael Kojo Essien. 90minut.pl. [dostęp 10 maja 2009].
  2. 2,0 2,1 Goal.com Profile: Michael Essien (ang.). goal.com. [dostęp 10 maja 2009].
  3. 3,0 3,1 Olya Rayan: Essien the breadwinner for his family (ang.). rediff.com, 7 czerwca 2006. [dostęp 23 maja 2009].
  4. 4,0 4,1 A phenomeon called Michael Essien (ang.). The Ghanian Journal. [dostęp 23 maja 2009].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Fabregas v Essien (ang.). BBC Sport, 17 kwietnia 2009. [dostęp 9 maja 2009].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 The quiet rise of fearless Essien (ang.). Guardian.co.uk, 29 października 2006. [dostęp 23 maja 2009].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Michael Essien (ang.). chelseafc.com. [dostęp 10 maja 2009].
  8. 8,0 8,1 The Tragic Secret that drives Chelsea’s?25m star on to glory (ang.). ghanaweb.com. [dostęp 23 maja 2009].
  9. Essien: Powinienem grać w MU. MUFC.pl, 13 stycznia 2008. [dostęp 9 maja 2009].
  10. Bastia 1–0 Metz (ang.). guardian.co.uk. [dostęp 20 marca 2009].
  11. Michael Essien: All goals 2000 – 2001 (Bastia) (ang.). guardian.co.uk. [dostęp 20 marca 2009].
  12. 12,0 12,1 Michael ESSIEN 2000/2001 (fr.). lfp.fr. [dostęp 26 lipca 2009].
  13. 13,0 13,1 Michael ESSIEN 2001/2002 (fr.). lfp.fr. [dostęp 26 lipca 2009].
  14. France Cup 2001/02 (ang.). RSSSF. [dostęp 21 marca 2009].
  15. 15,0 15,1 Essien, Michael (ang.). National Football Teams. [dostęp 20 marca 2009].
  16. Michael Essien (ang.). gfdb. [dostęp 23 lutego 2013].
  17. Ghana’s Essien joins PSG (ang.). BBC Sport, 30 czerwca 2003. [dostęp 21 marca 2009].
  18. 18,0 18,1 Essien turns down PSG (ang.). BBC Sport, 2 lipca 2003. [dostęp 21 marca 2009].
  19. Michael Essien All appearances 2003 – 2004 (Lyon) (ang.). guardian.co.uk. [dostęp 21 marca 2009].
  20. Michael Essien All goals 2002 – 2003 (Lyon) (ang.). guardian.co.uk. [dostęp 21 marca 2009].
  21. 21,0 21,1 France 2003/04 (ang.). RSSSF. [dostęp 21 marca 2009].
  22. 22,0 22,1 France 2004/05 (ang.). RSSSF. [dostęp 21 marca 2009].
  23. Essien wins France award (ang.). BBC Sport, 23 maja 2005. [dostęp 21 marca 2009].
  24. European Footballer of the Year („Ballon d’Or”) 2005 (ang.). RSSSF. [dostęp 8 maja 2009].
  25. 25,0 25,1 Chelsea delight at Essien singing (ang.). BBC Sport, 19 sierpnia 2005. [dostęp 21 marca 2009].
  26. 26,0 26,1 26,2 Chris Bevan: Esssien saga nears completion (ang.). BBC Sport, 15 sierpnia 2005. [dostęp 21 marca 2009].
  27. Chelsea complete Shevchenko deal (ang.). BBC Sport, 31 maja 2006. [dostęp 3 kwietnia 2009].
  28. Chelsea 1-0 Arsenal (ang.). BBC Sport, 21 sierpnia 2005. [dostęp 3 kwietnia 2009].
  29. Chelsea 4-0 West Brom (ang.). BBC Sport, 24 sierpnia 2005. [dostęp 3 kwietnia 2009].
  30. Essien handed two-match ban (ang.). guardian.co.uk, 15 grudnia 2005. [dostęp 26 lipca 2009].
  31. UEFA charged Essien (ang.). ESPNsoccernet, 8 grudnia 2005. [dostęp 8 maja 2009].
  32. 32,0 32,1 Essien doubtful for Nations Cup (ang.). 2 stycznia 2006. [dostęp 26 lipca 2009].
  33. Games played by Michael Essien in 2005/2006 (ang.). Soccerbase. [dostęp 26 lipca 2009].
  34. Chelsea 2-1 Tottenham (ang.). BBC Sport, 11 marca 2006. [dostęp 8 maja 2009].
  35. Chelsea 2005/2006 player appearances (ang.). Soccerbase. [dostęp 8 maja 2009].
  36. 36,0 36,1 Final 2005/2006 English Premier Table (ang.). Soccerbase. [dostęp 8 maja 2009].
  37. 37,0 37,1 37,2 37,3 Michael Essien Injuries (ang.). physioroom.com. [dostęp 26 lipca 2009].
  38. Chelsea 3 (2) – 0(0) Man City (ang.). Soccerbase. [dostęp 26 lipca 2009].
  39. Phil McNulty: Chelsea 2-0 Werder Bremen (ang.). BBC Sport, 12 września 2006. [dostęp 10 maja 2009].
  40. African trio vying for Fifa award (ang.). BBC Sport, 12 października 2006. [dostęp 10 maja 2009].
  41. Five named for Caf’s top award (ang.). BBC Sport, 22 listopada 2006. [dostęp 10 maja 2009].
  42. European Footballer of the Year („Ballon d’Or”) 2006 (ang.). RSSSF. [dostęp 10 maja 2009].
  43. John Sinnott: Chelsea 1-1 Arsenal (ang.). BBC Sport, 10 grudnia 2006. [dostęp 10 maja 2009].
  44. Biography (ang.). michaelessiengh.com. [dostęp 10 maja 2009].
  45. Essien wins BBC African award (ang.). BBC Sport, 5 stycznia 2007. [dostęp 10 maja 2009].
  46. Live – Carling Cup final (ang.). BBC Sport, 24 lutego 2007. [dostęp 29 maja 2009].
  47. Essien signs new Chelsea contract (ang.). BBC Sport, 12 marca 2007. [dostęp 10 maja 2009].
  48. Games played by Michael Essien in 2006/2007 (ang.). Soccerbase. [dostęp 26 lipca 2009].
  49. Andrew McKenzie: FA Cup final – Chelsea 1-0 Man Utd (ang.). bbc.co.uk, 19 maja 2007. [dostęp 23 lutego 2013].
  50. John Mathews: Penalty joy as Liverpool reach final (ang.). uefa.com, 1 maja 2007. [dostęp 29 maja 2009].
  51. 51,0 51,1 Chelsea 2006/2007 player appearances (ang.). Soccerbase. [dostęp 10 maja 2009].
  52. Final 2006/2007 English Premier Table (ang.). Soccerbase. [dostęp 29 maja 2099].
  53. 53,0 53,1 53,2 Games played by Michael Essien in 2007/2008 (ang.). Soccerbase. [dostęp 26 lipca 2009].
  54. FIFA World Player Gala 2007 Men’s short list (ang.). FIFA.com. [dostęp 23 maja 2009].
  55. 50 STARS EN PISTE (fr.). FranceFootball.fr, 21 października 2007. [dostęp 23 maja 2009].
  56. FIFA World Player Gala 2007 (ang.). FIFA.com. [dostęp 23 maja 2009].
  57. European Footballer of the Year („Ballon d’Or”) 2007 (ang.). RSSSF. [dostęp 23 maja 2009].
  58. Oluwashina Okeleji: Mali’s Diarra makes Caf shortlist (ang.). BBC Sport, 12 grudnia 2007. [dostęp 23 maja 2009].
  59. GLO CAF AWARDS: Kanoute is African footballer of the Year (ang.). cafonline.com, 5 lutego 2008. [dostęp 23 maja 2009].
  60. Trevor Haylett: Drogba double takes Chelsea to Moscow (ang.). UEFA.com, 30 kwietnia 2008. [dostęp 23 maja 2009].
  61. Man Utd earn dramatic Euro glory (ang.). BBC Sport, 22 maja 2008. [dostęp 25 lipca 2009].
  62. 62,0 62,1 Chelsea 2007/2008 player appearances (ang.). Soccerbase. [dostęp 10 maja 2009].
  63. Final 2007/2008 English Premier Table (ang.). Soccerbase. [dostęp 23 maja 2009].
  64. Essien signs new Chelsea contract (ang.). BBC Sport, 22 lipca 2008. [dostęp 10 maja 2009].
  65. Saturday’s gossip column (ang.). BBC Sport, 3 maja 2008. [dostęp 28 maja 2099].
  66. Injured Essien faces long lay-off (ang.). BBC Sport, 9 września 2008. [dostęp 10 maja 2009].
  67. Games played by Michael Essien in 2008/2009 (ang.). Soccerbase. [dostęp 10 maja 2009].
  68. Phil McNulty: Chelsea 1-1 Barcelona (agg 1-1) (ang.). BBC Sport, 6 maja 2009. [dostęp 10 maja 2009].
  69. ESSIEN’S TRIPLE COMEBACK IN THIS MONTH’S MAGAZINE (ang.). chelseafc.com, 17 lipca 2009. [dostęp 26 lipca 2009].
  70. Jonathan Stevenson: Juventus 2-2 Chelsea (agg 2-3) (ang.). BBC Sport, 10 marca 2009. [dostęp 28 maja 2009].
  71. 71,0 71,1 Chelsea 2008/2009 player appearances (ang.). Soccerbase. [dostęp 10 maja 2009].
  72. Latest English Premier Table (ang.). Soccerbase. [dostęp 28 maja 2009].
  73. Milan chce Adebayora i Essiena. interia.pl, 1 czerwca 2009. [dostęp 27 czerwca 2009].
  74. AC Milan move closer to signing Emmanuel Adebayor (ang.). The Thimes, 24 czerwca 2009. [dostęp 27 czerwca 2009].
  75. Chelsea midfielder secures AC Milan move (ang.). BBC Sport, 2014-01-27. [dostęp 2014-01-27].
  76. 76,0 76,1 76,2 Michael ESSIEN (ang.). FIFA.com. [dostęp 20 marca 2009].
  77. Ghana – Paraguay 2:1 (0:0) (ang.). FIFA.com. [dostęp 20 marca 2009].
  78. International Matches 2002: Africa (ang.). RSSSF. [dostęp 21 marca 2009].
  79. African Nations Cup 2002 (ang.). RSSSF. [dostęp 21 mara 2009].
  80. African Nations Cup 2002 – Final Tournament Details (ang.). RSSSF. [dostęp 21 marca 2009].
  81. 81,0 81,1 81,2 81,3 African Nations Cup 2006 (ang.). RSSSF. [dostęp 10 maja 2009].
  82. 82,0 82,1 82,2 African Nations Cup 2008 – Final Tournament Details (ang.). RSSSF. [dostęp 21 marca 2009].
  83. 83,0 83,1 International Friendly Matches 2006 (ang.). RSSSF. [dostęp 10 maja 2009].
  84. International Friendly Matches 2008 (ang.). RSSSF. [dostęp 10 maja 2009].
  85. Michael Essien (ang.). Soccerbase. [dostęp 10 maja 2009].
  86. Uwzględniono Puchar kraju i Puchar Ligi.
  87. Michael ESSIEN 2002/2003 (fr.). lfp.fr. [dostęp 26 lipca 2009].
  88. Michael ESSIEN 2003/2004 (fr.). lfp.fr. [dostęp 26 lipca 2009].
  89. Michael ESSIEN 2004/2005 (fr.). lfp.fr. [dostęp 26 lipca 2009].
  90. Chelsea 2005/2006 player appearances (ang.). Soccerbase. [dostęp 10 maja 2009].
  91. Chelsea 2009/2010 player appearances (ang.). Soccerbase. [dostęp 21.08.2009].
  92. Michael Essien arrested for drunk driving (ang.). The Offside, 29 kwietnia 2007. [dostęp 27 maja 2009].
  93. Footballer was 'not over limit' (ang.). BBC News, 3 maja 2007. [dostęp 28 maja 2009].
  94. Essien In Court Over Love (ang.). peacefmonline.com, 4 czerwca 2009. [dostęp 26 lipca 2009].
  95. 'Girlfriend Dragged Essien To Court' (ang.). modernghana.com, 14 maja 2009. [dostęp 26 lipca 2009].
  96. 96,0 96,1 96,2 Michael Essien Bio (ang.). ESPNsoccernet. [dostęp 26 lipca 2009].
  97. English FA Cup 2006/2007 (ang.). Soccerbase. [dostęp 21 maja 2009].
  98. English League Cup 2006/2007 (ang.). Soccerbase. [dostęp 21 maja 2009].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]