Michaił Gorbaczow

Michaił Siergiejewicz Gorbaczow, Михаил Сергеевич Горбачёв
Data i miejsce urodzenia	2 marca 1931 Priwolnoje
1. Prezydent Związku Radzieckiego
Przynależność polityczna	Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Okres urzędowania	od 1 października 1988 do 25 grudnia 1991
Pierwsza dama	Raisa Gorbaczowa
Poprzednik	Andriej Gromyko (Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej)
Następca	urząd zniesiony
7. Sekretarz Generalny KPZR
Okres urzędowania	od 11 marca 1985 do 24 sierpnia 1991
Poprzednik	Konstantin Czernienko
Następca	Władimir Iwaszko (p.o.)
Odznaczenia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Michaił Siergiejewicz Gorbaczow, ros. Михаил Сергеевич Горбачёв (ur. 2 marca 1931 we wsi Priwolnoje) – polityk radziecki i rosyjski. Ostatni przywódca Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) i jedyny prezydent ZSRR.

Życiorys

Urodził się we wsi Priwolnoje w Kraju Stawropolskim, w rodzinie chłopskiej. Przy narodzinach nadano mu imię Wiktor, jednakże wkrótce potem podczas chrztu w cerkwi w miejscowości Letnickoje, jego dziadek Andriej z niewyjaśnionych przyczyn zmienił imię dziecka na Michał (Michaił), które następnie zachowano. Rodzina od strony ojca miała korzenie rosyjskie, zaś od matki - ukraińskie. Od 14 roku życia pracował w sowchozie. W wieku 17 lat, za pracę z ojcem na kombajnie nagrodzony Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy. W 1955 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie im. Łomonosowa w Moskwie.

W okresie nauki w szkole średniej rozpoczął karierę działacza Komsomołu. Od 1952, po odbyciu dwuletniego stażu kandydackiego, w KPZR - pracował jako funkcjonariusz młodzieżowy i partyjny, a także odbywał studia ekonomii rolnej. Był delegatem na XX i XXI Zjazd KPZR, przełomowe z punktu widzenia prowadzonej przez Nikitę Chruszczowa polityki destalinizacji. W latach 1961-1962 pierwszy sekretarz obwodowego komitetu Komsomołu w Stawropolu, następnie przeniesiony do pracy w aparacie partyjnym. W latach 1964-1966 pierwszy sekretarz Komitetu Miejskiego w Stawropolu. W latach 1970-1978 pierwszy sekretarz stawropolskiego Komitetu Obwodowego. Od 1971 członek Komitetu Centralnego KPZR. Od 1978 sekretarz KC ds. rolnictwa, a od 1980 – członek Biura Politycznego. Był sojusznikiem i protegowanym Jurija Andropowa, który w czasie krótkich rządów szykował go na następcę. Po śmierci Andropowa w 1984 mianowany sekretarzem ds. ideologii, pełnił de facto rolę drugiego człowieka w partii po Czernience. W związku ze złym stanem zdrowia Czernienki, często zastępował go w roli prowadzącego obrady Biura Politycznego i Sekretariatu KC.

Przywódca ZSRR

Po śmierci Konstantina Czernienki 11 marca 1985 – sekretarz generalny KC KPZR. Zainicjował politykę pieriestrojki (przebudowy) i głasnosti (jawności), których podstawą było złagodzenie cenzury oraz ograniczona liberalizacja gospodarcza i polityczna. Największe sukcesy odnotowano w polityce zagranicznej, a Gorbaczow – także dzięki żonie Raisie – osiągnął na Zachodzie popularność większą niż w swoim kraju. Dzięki jego polityce możliwa stała się pokojowa rewolucja w państwach Europy Środkowej oraz zjednoczenie Niemiec. Gorbaczow wycofał także wojska z Afganistanu i poparł USA w operacji Pustynna Burza. Gospodarka radziecka była jednak zbyt zniszczona, a reformy w tym zakresie zbyt nieśmiałe i z każdym rokiem sytuacja w tej dziedzinie pogarszała się, co potęgowało niezadowolenie mieszkańców ZSRR.

Michaił Gorbaczow, Ronald Reagan i George H. W. Bush w Nowym Jorku (1988)

15 marca 1990 został wybrany na pierwszego (i zarazem jedynego) prezydenta ZSRR. Próbował na tym stanowisku przeciwdziałać dążeniom odśrodkowym i niepodległościowym. W wyniku puczu moskiewskiego w sierpniu 1991 odsunięty na kilka dni od władzy na rzecz wiceprezydenta Giennadija Janajewa. Mimo upadku puczu dawnej władzy nie odzyskał. Ustąpił z funkcji generalnego sekretarza KPZR, gdy prezydent republiki rosyjskiej Borys Jelcyn (a w ślad za nim wielu przywódców innych republik) zawiesił działalność partii i zarządził przejęcie jej majątku przez państwo. W kolejnych miesiącach jego rządów, mimo podejmowanych prób podpisania nowej umowy związkowej, nie zdołał powstrzymać procesu uniezależniania się republik związkowych. Po rozpadzie ZSRR, 25 grudnia 1991 ustąpił ze stanowiska prezydenta, przekazując też prezydentowi Rosji Borysowi Jelcynowi urządzenie do sterowania wyrzutniami z głowicami jądrowymi.

Życie po rezygnacji

Gorbaczow wraz z Barackiem Obamą i Joe Bidenem w 2009 r.

Nie zrezygnował z życia publicznego – jest często zapraszany na wykłady przez rozmaite instytucje w krajach zachodnich, zwłaszcza uniwersytety amerykańskie. Po odejściu od władzy założył Międzynarodową Fundację Badań Społeczno-Ekonomicznych i Politycznych, na prowadzenie której otrzymał od Jelcyna pomieszczenia na Kremlu. Od 1993 prezydent Międzynarodowej Organizacji Ekologicznej "Zielony Krzyż". Brał też udział (bez sukcesu) w wyborach prezydenckich w 1996 (uzyskał poniżej 1% głosów).

Działalność Gorbaczowa jest przedmiotem sporów, dotyczących przede wszystkim tego, w jakim stopniu godził się bądź sprzyjał upadkowi ZSRR i systemu socjalistycznego.

Człowiek Roku 1987 i 1989 według magazynu Time. Laureat pokojowej Nagrody Nobla w 1990.

W 2007 Gorbaczow został twarzą kampanii reklamowej ekskluzywnej marki toreb Louis Vuitton. Już wcześniej razem z córką brał udział w reklamach różnorakich produktów (m.in. reklama Pizzy Hut). Spotkało się to w Rosji z falą krytyki.

Bibliografia

• B. Jordan, A. Lenz, Księga 100 polityków stulecia, tłum. A. Sąpoliński, wyd. Interart, Warszawa 1997, str. 74-75 ISBN 83-7060-508-7
• B. Mooney, 100 największych przywódców, wyd. Świat Książki, Warszawa, 2008, ISBN 978-83-7391-958-7, tłum. M. Urbański

Przypisy

Poprzednik Konstantin Czernienko

Sekretarz Generalny KC KPZR (1985-1991)

Następca Władimir Iwaszko

Poprzednik Andriej Gromyko

Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR 1988-1990

Następca Urząd zniesiono, patrz niżej

Poprzednik Rada Najwyższa

Prezydent ZSRR (1990-1991)

Następca Borys Jelcyn (Prezydent Rosji)

Uwaga do sukcesji: Mimo rozpadu ZSRR jego prawną i międzynarodową sukcesorką jest Federacja Rosyjska