Michel Aflak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maflaq.jpg

Michel Aflak[1][2], arab. ميشيل عفلق, Mīšīl ʿAflaq - Miszil Aflak (ur. 1910, zm. 23 czerwca 1989) – syryjski polityk, jeden z twórców partii Baas i ideolog baasizmu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wczesna działalność[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny arabskiej wyznania prawosławnego z Damaszku[3]. Jego rodzina zajmowała się handlem[1]. W latach 1928-1932 studiował na Sorbona historię. Podczas studiów zetknął się z ideami socjalistycznymi i z Francuską Partią Komunistyczną. Następnie wrócił do Syrii pod mandatem francuskim i podjął pracę w charakterze nauczyciela w męskiej szkole średniej[3]. Równocześnie zaangażował się w głoszenie idei socjalistycznych i panarabskich[3]. W pracy poznał innego nauczyciela, Salah ad-Dina al-Bitara, który również studiował we Francji i tam został sympatykiem socjalizmu. W 1943 Aflak i al-Bitar organizowali w jednej z kawiarni w Damaszku stałe dyskusje polityczne, gromadząc wokół siebie grupę zwolenników. W tym samym roku Aflak bez powodzenia startował w wyborach parlamentarnych jako kandydat niezależny w okręgu damasceńskim[3].

1947-1963. Ideolog partii Baas[edytuj | edytuj kod]

W 1947 Aflak, al-Bitar oraz Zaki al-Arsuzi założyli Partię Socjalistycznego Odrodzenia Arabskiego (partię Baas; z arab. baʿth – odrodzenie, zmartwychwstanie)[4]. Podczas gdy al-Bitar zajmował się koordynowaniem bieżącej działalności organizacji[3], Aflak był głównym teoretykiem organizacji, a sformułowana przez niego ideologia określana jest w literaturze jako baasizm[4][5]. Swoje idee Aflak popularyzował także na łamach prasy, odkąd partia Baas zaczęła wydawać własne pismo pod tym samym tytułem[3].

Podczas I wojny izraelsko-arabskiej, na wieść o porażkach wojsk syryjskich, Aflak zaczął na łamach pisma Al-Baas wzywać do strajków i protestów przeciwko prezydentowi Szukriego al-Kuwatliego i rządowi Dżamila Mardana. Osobiście prowadził manifestacje uliczne. Gdy oskarżył rząd o kradzież pieniędzy publicznych, został aresztowany[3]. W kwietniu 1949, po zamachu stanu Husniego az-Za’ima, ponownie trafił do więzienia. Osadzony w więzieniu Mazza w Damaszku, podpisał zobowiązanie do wycofania się z działalności politycznej i wyrzekł się idei, które dotąd głosił. Po upadku dyktatury az-Za’ima, jaki nastąpił po zamachu stanu Samiego al-Hinnawiego, Aflak wszedł w sierpniu 1949 do nowego cywilnego rządu Haszima al-Atasiego jako minister edukacji. Gabinet ten był rządem jedności narodowej, znaleźli się w nim reprezentanci wszystkich znaczących w Syrii opcji politycznych. Aflak zachował stanowisko do grudnia tego samego roku[3]. W 1949 po raz drugi bez powodzenia startował w wyborach parlamentarnych[3].

Gdy kolejnego zamachu stanu w Syrii dokonał Adib asz-Sziszakli, Aflak publicznie wyraził poparcie dla jego działań, licząc na powrót do rządu. Wbrew jego oczekiwaniom nowy rząd wojskowych zdelegalizował wszystkie partie polityczne. W tej sytuacji Aflak emigrował do Libanu, gdzie w grudniu 1952 brał udział w zreorganizowaniu partii Baas, do której przyłączyła się Arabska Partia Socjalistyczna Akrama al-Hauraniego[3].

Po obaleniu dyktatury asz-Sziszaklego partia Baas wznowiła działalność w Syrii, a jej wpływy i znaczenie rosło. Wyborcami partii byli głównie chłopi, ubodzy i średniozamożni mieszkańcy miast, niżsi urzędnicy, nauczyciele oraz młodzi oficerowie, zwykle wywodzący się z wiejskich rodzin. W 1956 przedstawiciele partii weszli do rządu Sabriego al-Asaliego, zaś w 1957 partia Baas odniosła zwycięstwo wyborcze i utworzyła gabinet[6]. Od 1957 w Syrii coraz silniejsza była jednak partia komunistyczna, konkurująca z partią Baas[6]. Obawiając się przejęcia władzy przez komunistów (drogą rewolucji lub po zwycięskich wyborach), baasiści opowiedzieli się za zjednoczeniem Syrii z naserowskim Egiptem. Zaakceptowali przy tym warunki przedstawione przez prezydenta Egiptu Gamala Abdel Nasera, który zażądał pełnej unifikacji obu państw (a nie federacji) oraz podporządkowania syryjskich sił zbrojnych dowódcom egipskim. 5 lutego 1958 proklamowano powstanie Zjednoczonej Republiki Arabskiej (ZRA)[7]. Aflak spodziewał się, że w nowym państwie będzie głównym ideologiem, nadal upowszechniając panarabizm w wersji baasistowskiej[3]. Nie otrzymał jednak żadnego stanowiska państwowego. Szybko zaczął krytykować sytuację polityczną w Zjednoczonej Republice Arabskiej i autorytarne rządy Abdel Nasera, które w jego ocenie niczym nie różniły się od dawnych syryjskich dyktatur. W 1960 liderzy dawnej partii Baas (nielegalnej w Zjednoczonej Republice Arabskiej) oficjalnie przeszli do opozycji, a w 1961 poparli zamach stanu Abd al-Karima an-Nahlawiego, który restytuował odrębność Syrii[8]. Sytuacja w kraju w kolejnym roku była bardzo niestabilna[9].

W tym samym roku z Aflakiem bliższe kontakty nawiązała grupa oficerów syryjskich-sympatyków partii Baas, którzy w latach istnienia ZRA służyli z Egipcie - Komitet Wojskowy. Jej przywódcami byli Muhammad Umran, Salah Dżadid oraz Hafiz al-Asad. Nie widząc innej możliwości odzyskania władzy przez baasistów, wiosną 1962 Aflak zgodził się na przeprowadzenie przez nich zamachu stanu w imieniu partii. Podczas rozmów między oficerami a głównym teoretykiem baasizmu nie ustalono, jaki system rządów zostanie ustanowiony w kraju po przewrocie, zgodzono się jedynie, że kraj nie powinien ponownie łączyć się z Egiptem[10].

1963-1966[edytuj | edytuj kod]

Michel Aflak i Salah Dżadid, jeden z przywódców zamachów stanu w Syrii w 1963 i w 1966. Efektem pierwszego było przejęcie władzy przez partię Baas, drugiego - zwycięstwo jej radykalnej frakcji nad umiarkowaną i zmuszenie Aflaka do emigracji

Planowany zamach stanu miał miejsce w marcu 1963 i zakończył się sukcesem. Utworzono wówczas Narodową Radę Dowództwa Rewolucyjnego, złożoną z oficerów o poglądach baasistowskich i naserystowskich[9]. Premierem Syrii został Salah ad-Din al-Bitar, a prezydentem - gen. Amin al-Hafiz, bliski Aflakowi. Sam Aflak pozostał sekretarzem generalnym partii Baas, jedynej legalnej formacji politycznej, która mogła po 1963 działać w Syrii[8]. Jego stosunki z rządzącymi wojskowymi, wśród których największą rolę odgrywali członkowie dawnego Komitetu Wojskowego, były trudne[8]. Chociaż nowy rząd ogłosił Aflaka głównym ideologiem państwa i podkreślał lojalność wobec jego poglądów, w rzeczywistości najbardziej wpływowi jego członkowie hołdowali przekonaniom radykalniejszym, głoszonym przez innego twórcę partii Baas - Zakiego al-Arsuziego[11][12].

W grupie wojskowych, która doszła do władzy po zamachu stanu, szybko doszło do konfliktu. Jeszcze w 1963 baasiści usunęli z Narodowej Rady Dowództwa Rewolucyjnego naserystów i usunęli ich z wysokich stanowisk w armii. W czerwcu 1963 naseryści pod wodzą Dżasima Alwana bezskutecznie próbowali odzyskać władzę. Ostatecznie zerwane zostały rozmowy z Egiptem w sprawie restytucji unii. We wrześniu tego samego roku na kongresie partii Baas doszło do kolejnych sporów, tym razem między frakcjami radykalną i umiarkowaną; na spory ideowe nakładały się konflikty personalne oraz religijne[13]. Aflak coraz bardziej niechętnie oceniał władzę wojskowych. Zarzucał im ustanawianie w kraju dyktatury, wzywał do restytucji porządku demokratycznego[8]. Z umiarkowaną frakcją Baas związany był również jego wieloletni współpracownik Salah ad-Din al-Bitar[14].

23 lutego 1966 wojskowi popierający radykalną frakcję partii Baas przeprowadzili w Syrii kolejny zamach stanu. Prezydentem kraju został Nur ad-Din al-Atasi, jednak faktycznie najpotężniejszymi postaciami w kraju stali się generałowie Salah Dżadid (równocześnie zastępca sekretarza regionalnego partii Baas[15]) i Hafiz al-Asad, mianowany ministrem obrony[14]. Aflak został zmuszony do opuszczenia kraju[8]. Nowy syryjski rząd ogłosił, że prawdziwym twórcą baasizmu był Zaki al-Arsuzi[16].

Emigracja[edytuj | edytuj kod]

Przywództwo Regionalne partii Baas, oddział iracki, ok. 1974. Od lewej: Michel Aflak, Saddam Husajn (w drugim rzędzie), Szibli al-Ajsami, Ahmad Hasan al-Bakr
Aflak i Saddam Husajn, 1979
Mauzoleum Aflaka w Bagdadzie

Aflak udał się do Bejrutu, gdzie przebywał do 1968. W wymienionym roku iracki oddział partii Baas przeprowadził w swoim kraju udany zamach stanu, przejmując władzę, zaś Aflak został zaproszony do objęcia stanowiska sekretarza generalnego partii[8]. Zamieszkał w Bagdadzie, a jego obecność w Iraku tamtejszy oddział partii traktował jako dowód na słuszność ich polityki, mniej radykalnej, niż kurs przyjęty przez władze Syrii. Obydwa kraje, chociaż powoływały się na tę samą ideologię baasistowską, traktowały się z wielką nieufnością[17]. Aflak pozostał w Iraku do 1970, gdy popadł w konflikt z prezydentem irackim Ahmadem Hasanem al-Bakrem na tle stosunku do Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Aflak był zdania, że Irak powinien interweniować w Jordanii w obronie palestyńskich partyzantów przeciwko armii jordańskiej (Czarny Wrzesień). Al-Bakr odmówił interwencji, toteż Aflak wyjechał z Bagdadu i ponownie osiadł w Bejrucie, krytykując od tej pory baasistowski rząd Iraku[8].

Po wybuchu wojny domowej w Libanie Aflak zgodził się wrócić do Iraku i zaprzestać krytyki tamtejszego rządu. Nie brał już udziału w bieżącym życiu politycznym, publikował jedynie prace teoretyczne, w których objaśniał i rozwijał koncepcje baasistowskie. Po 1979 zaprzyjaźnił się z Saddamem Husajnem i wywierał pewien wpływ na jego polityczne decyzje[8].

Aflak zmarł w 1989. Saddam Husajn utrzymywał, że przed śmiercią przeszedł na islam. Jego dom w Bagdadzie, grób oraz pomnik zostały zniszczone po amerykańskiej inwazji na Irak i obaleniu rządów Saddama Husajna[8].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Zdanowski J.: Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010, s. 234. ISBN 9788304050396.
  2. Zdanowski J.: Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010, s. 41. ISBN 9788304050396.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Moubayed S. M.: Steel & Silk. Men and Women who shaped Syria 1900–2000. Cune Press, 2006, s. 130-132. ISBN 9781885942418.
  4. 4,0 4,1 Ożarowski R.: Ideologia na Bliskim Wschodzie. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2006, s. 26-28. ISBN 837326356X.
  5. Fyderek Ł.: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 132. ISBN 9788376381114.
  6. 6,0 6,1 Fyderek Ł.: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 41-43. ISBN 9788376381114.
  7. Zdanowski J.: Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010, s. 236. ISBN 9788304050396.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Moubayed S. M.: Steel & Silk. Men and Women who shaped Syria 1900–2000. Cune Press, 2006, s. 133-134. ISBN 9781885942418.
  9. 9,0 9,1 Zdanowski J.: Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010, s. 238. ISBN 9788304050396.
  10. P. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, ISBN 0520066677, s. 74-75.
  11. P. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, ISBN 0520066677, s. 38-40.
  12. Moubayed S. M.: Steel & Silk. Men and Women who shaped Syria 1900–2000. Cune Press, 2006, s. 143. ISBN 9781885942418.
  13. Fyderek Ł.: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 48. ISBN 9788376381114.
  14. 14,0 14,1 Fyderek Ł.: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 49. ISBN 9788376381114.
  15. Moubayed S. M.: Steel & Silk. Men and Women who shaped Syria 1900–2000. Cune Press, 2006, s. 260. ISBN 9781885942418.
  16. Moubayed S. M.: Steel & Silk. Men and Women who shaped Syria 1900–2000. Cune Press, 2006, s. 143-144. ISBN 9781885942418.
  17. Tripp Ch.: Historia Iraku. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009, s. 249-250. ISBN 9788305135672.