Mieczysław Jastrun

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mieczysław Jastrun
Mieczysław Jastrun 1.JPG
Data i miejsce urodzenia 29 października 1903
Korolówka
Data i miejsce śmierci 22 lutego 1983
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki poezja
Ważne dzieła Spotkanie w czasie, Mickiewicz
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia PolskiOrder Sztandaru Pracy I klasy Złoty Krzyż Zasługi
Nagrody
Nagroda Polskiego PEN Clubu (1969), Nagroda Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego (1972), nagroda miesięcznika „Odra” (1977)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Mieczysław Jastrun w Wikicytatach

Mieczysław Jastrun, pierwotnie Mojsze Agatsztajn (ur. 29 października 1903 w Korolówce k. Tarnopola, zm. 22 lutego 1983 w Warszawie) – polski poeta, prezentujący lirykę refleksyjno-filozoficzną i moralistyczną, tłumacz poezji francuskiej, rosyjskiej i niemieckiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Korolówce (w ówczesnej Galicji Wschodniej) w rodzinie żydowskiej, jako syn Józefa Agatsteina i Marii z domu Wiensohn. Dzieciństwo spędził w Jodłowej, do szkoły powszechnej uczęszczał w Ryglicach, gdzie jego ojciec otworzył gabinet lekarski. Mieszkali w różnych miejscowościach, w których pracował jego ojciec. W latach 1915−1919 przebywał w Krakowie, gdzie uczęszczał do gimnazjum. Z powodu wybuchu wojny polsko-bolszewickiej przerwał naukę i zaciągnął się jako ochotnik do Wojska Polskiego. Nie uczestniczył jednak w walkach, gdyż w tym czasie ciężko zachorował na tyfus. 9 marca 1920 wraz ze swoim starszym bratem Jerzym Stanisławem (późniejszy Jerzy Gierowski) przyjął chrzest w kościele parafialnym w Jodłowej. Nie powrócił już do Krakowa, a ostatnie dwie klasy szkoły średniej ukończył w Gimnazjum im. K. Brodzińskiego w Tarnowie. Mieszkał wtedy w Pleśnej, u swojej dawnej opiekunki (1921−1923). Po zdaniu matury studiował polonistykę, germanistykę i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zadebiutował jako poeta wierszem pt. Wielki wóz opublikowanym na łamach pisma „Skamander” (1925). W 1929 doktoryzował się u Stanisława Windakiewicza na podstawie rozprawy pt. Stosunek Wyspiańskiego do Słowackiego.

Po ukończeniu studiów, pracował jako nauczyciel języka polskiego i propedeutyki filozofii w prywatnym gimnazjum w Kolbuszowej (1928−1929), następnie w Brześciu i w Społecznym Polskim Gimnazjum Męskim w Łodzi. Jego uczniami byli m.in. Jerzy Jochimek i Jerzy Pomianowski. Od 1929 należał do Związku Zawodowego Literatów Polskich (ZZLP), a w 1930 został członkiem Polskiego Pen Clubu. Po wyjeździe z Tarnowa utrzymywał kontakt z miastem, gdzie spotykał się z innym literatem – Romanem Brandstaetterem. Rozwijał swą twórczość literacka ogłaszając liczne wiersze, artykuły i przekłady poetyckie w językach obcych w wielu czasopismach, m.in. w Wiadomościach Literackich, Skamandrze, Gazecie Literackiej, Okolicy Poetów, Kamenie czy Ateneum.

Po wybuchu II wojny światowej przedostał się w grudniu do okupowanego przez Sowietów Lwowa. Tu się zajmował pracą translatorską z klasyki rosyjskiej i ukraińskiej oraz brał udział w redagowaniu podręczników szkolnych w języku polskim. 17 września 1940 roku wstąpił do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy[1].

Po zajęciu Lwowa przez III Rzeszę w 1941 powrócił do Warszawy i włączył się w nurt tajnego nauczania oraz nawiązał współpracę z prasą konspiracyjną używając pseudonimu Jan Klonowicz. Aby uniknąć aresztowania przez gestapo przeniósł się do Międzylesia (lipiec 1944). Jeszcze przed zakończeniem wojny osiadł w Lublinie, gdzie pisał do tygodnika „Odrodzenie” (do 1949) oraz pracował w redakcji Wsi i Rzeczpospolitej.

Na jesieni 1945 wyjechał do Łodzi. Wstąpił do PPR; pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego „Kuźnicy”, w której ogłaszał swoje utwory. Od 1949 mieszkał na stałe w Warszawie; rok później ożenił się z poetką Mieczysławą Buczkówną (ur. 1924), z którą miał syna Tomasza (ur. 1950). Mieczysław Jastrun kontynuował pracę artystyczną publikując swoje utwory w wielu czasopismach i wydawnictwach. Prowadził także wykłady z poezji współczesnej na Uniwersytecie Warszawskim. W 1957, po zakazie wydawania miesięcznika „Europa”, którego był współzałożycielem, wystąpił z PZPR. Należał do sygnatariuszy Listu 34 – pisarzy i uczonych występujących w obronie wolności słowa (1964). Był laureatem wielu nagród literackich, m.in.: Nagrody Polskiego Pen Clubu za przekłady z języka niemieckiego (1969), Nagrody Fundacji im. A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1972).

Zmarł w Warszawie.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Grób Mieczysława Jastruna

Poezja:

  • Spotkanie w czasie, wyd. Ferdynand Hoesick, Warszawa 1929.
  • Dzieje nieostygłe (1935).
  • Strumień i milczenie, Wydawnictwo J. Mortkowicza, Kraków 1937.
  • Godzina strzeżona, Związek Zawodowy Literatów Polskich, Lublin 1944.
  • Rzecz ludzka, „Książka”, Warszawa 1946.
  • Sezon w Alpach i inne wiersze, „Książka”, Kraków 1948.
  • Barwy ziemi, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1951.
  • Poemat o mowie polskiej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1952.
  • Genezy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.
  • Większe od życia, Czytelnik, Warszawa 1960.
  • Intonacje, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962.
  • Strefa owoców, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964.
  • W biały dzień, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1967.
  • Godła pamięci, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969.
  • Wyspa, Czytelnik, Warszawa 1973.
  • Błysk obrazu, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975.
  • Scena obrotowa, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1977.
  • Punkty świecące, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980.
  • Wiersze z jednego roku, Czytelnik, Warszawa 1981.
  • Fuga temporum, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986.

Eseje, szkice biograficzne, teksty o literaturze:

  • Mickiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1949.
  • Poeta i dworzanin. Rzecz o Janie Kochanowskim, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954.
  • Wizerunki. Szkice literackie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1956.
  • Między słowem a milczeniem, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1960.
  • Mit śródziemnomorski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962.
  • Wolność wyboru, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969.
  • Sytuacja poezji, 1971.
  • Gwiaździsty diament Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971.
  • Walka o słowo, Czytelnik, Warszawa 1973.
  • Podróż do Grecji, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1978.
  • Forma i sens poezji, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1988.

Proza:

  • Spotkanie z Salomeą, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959 (powieść o Słowackim).
  • Piękna choroba, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1961 (powieść autobiograficzna).
  • Smuga światła, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983 (wspomnienia)
  • W innym miejscu, w innym czasie, Czytelnik, Warszawa 1994 (opowiadania)
  • Dzienniki 1955-1981, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002.
  • Pamięć i milczenie. Z rękopisów przygotował do druku A. Lam. Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora, Pułtusk 2006.

Przetłumaczył Elegie duinejskie i Poezje Rainera Marii Rilkego, poezję Friedricha Hölderlina. Napisał esej O przekładzie jako o sztuce słowa.

Mieczysław Jastrun, mimo iż mocno związany był z Tarnowem i jego najbliższymi okolicami, nie eksponował tych więzów, ani nie starał się ich odnawiać. Jednak w jego twórczości, zwłaszcza prozatorskiej, znajduje się wiele wątków, odniesień czy wspomnień dotyczących tego czasu, kiedy tu żył i mieszkał, kiedy budziły się jego pierwsze fascynacje poetyckie, związki uczuciowe. Krainę dzieciństwa i młodości, „krainę snów” odkrywamy w „Dziennikach i wspomnieniach” (1955), „Pięknej chorobie” (1961), „Smudze światła” (1983) i zwłaszcza w pośmiertnie wydanych wspomnieniach „Pamięć i milczenie” (2006).

W 1950 roku z okazji Święta 22 lipca otrzymał Nagrodę Państwową I. stopnia[2]. W 1955 roku otrzymał Nagrodę Państwową I. stopnia[3]. W 1954, w 10 rocznicę Polski Ludowej został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[4]. W 1949 Prezydent RP Bolesław Bierut nadał mu Order Sztandaru Pracy I klasy[5].

Przypisy

  1. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza czyli uśmiech Stalina, t. 1, Warszawa 1998, s. 123.
  2. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.
  3. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.
  4. Uchwała Rady Państwa z dnia 16 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych, Monitor Polski 954 nr 112 poz. 1565.
  5. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu „Sztandar Pracy”, Monitor Polski, 1950 nr 6 poz. 58.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]