Mieczysław Moczar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mieczysław Moczar
Moczar.jpg
Data i miejsce urodzenia 25 grudnia 1913
Łódź lub Kolno
Data i miejsce śmierci 1 listopada 1986
Warszawa
Minister PGR
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od kwietnia 1956
do listopada 1956
Poprzednik Stanisław Radkiewicz
Minister spraw wewnętrznych
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 12 grudnia 1964
do 15 lipca 1968
Poprzednik Władysław Wicha
Następca Kazimierz Świtała
Prezes Najwyższej Izby Kontroli
Okres urzędowania od czerwca 1971
do 23 marca 1983
Poprzednik Zenon Nowak
Następca Tadeusz Hupałowski
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Order Krzyża Grunwaldu (II kl.) Order Sztandaru Pracy Krzyż Walecznych Krzyż Partyzancki Odznaka im. Ludwika Waryńskiego Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 10-lecia Polski Ludowej Order Czerwonego Sztandaru

Mieczysław Moczar właśc. Mykoła Demko[1] vel Diomko, pseudonim Mietek, Woron[2] (ur. 25 grudnia 1913 w Łodzi (lub w Kolnie[3]), zm. 1 listopada 1986 w Warszawie) – członek KPP, PPR i PZPR[4]., działacz społeczny i polityczny okresu PRL, generał dywizji KBW, minister spraw wewnętrznych, wieloletni prezes NIK, poseł na Sejm PRL II, III, IV, V, VI i VII kadencji. Agent wywiadu GRU[5].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Bronisławy Wierzbickiej, katoliczki, córki łódzkiego włościanina, i Tichona Demki vel Diomki, wyznania prawosławnego – najprawdopodobniej Ukraińca. Zdobył stosunkowo skromne wykształcenie – ukończył szkołę powszechną w Łodzi oraz 3-letnie kursy zawodowe. W latach 30. pracował jako robotnik w fabryce włókienniczej, skąd został zwolniony; w tym czasie związał się z ruchem komunistycznym; od 1937 był w KPP. W latach 1938–1939 był więziony. W więzieniu spotkał m.in. sekretarza Dzielnicy Środkowomiejskiej KPP w Łodzi Ignacego Logę-Sowińskiego. 6 września 1939 więzienie zostało rozbite w trakcie działań wojennych. Po 1939 przebywał w Białymstoku, pracował wówczas dla wywiadu ZSRR. GRU wysłało go na przeszkolenie do Smoleńska, następnie do Gorkiego, a wiosną 1941 został wysłany na obszar RP wcielony do III Rzeszy do Bydgoszczy, gdzie miał nawiązać kontakt z wyższym urzędnikiem kolejowym, zapewne współpracownikiem GRU. Po wzorowym wykonaniu misji, w czerwcu 1941, jeszcze przed atakiem III Rzeszy na ZSRR ponownie przerzucony na teren okupacji niemieckiej, pod pseudonimem Woron, granicę koło Ostrołęki przekroczył pieszo w noc poprzedzającą niemiecki atak[6].

Od 1941 roku współtworzył w Łodzi wraz z Ignacym Logą-Sowińskim konspiracyjną organizację Front Walki za Naszą i Waszą Wolność, która po powstaniu PPR weszła w jej skład[7].

Od 1942 dowódca GL i AL w okręgu lubelskim. W czerwcu 1944 roku przesunięty do dowodzenia okręgiem kieleckim w związku z jego konfliktem z Leonem Kasmanem, który dowodził oddziałem partyzanckim na Lubelszczyźnie bezpośrednio podporządkowanym Kominternowi. Kasman odmówił podporządkowania się KC PPR i przekazania broni oddziałom AL dowodzonym przez Moczara. Moczar proponował Gomułce siłowe rozwiązanie konfliktu jednak Gomułka nie chciał iść na konflikt z Moskwą[8]. Georgii Dymitrow pisał w depeszy do KC PPR "Zupełnie nie rozumiemy, dlaczego wy i lubelski Komitet Okręgowy, nie bacząc na nasze prośby, przeszkadzacie w pracy grupie Janowskiego (Kasman), a Mietek (Moczar) grozi nawet jej rozbrojeniem przy użyciu siły.[9]".

Po 1945 działał w Komitecie Centralnym PPR, kierownik Grupy Operacyjnej Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego ds. województwa łódzkiego, od 8 czerwca 1945 do 1948 roku szef Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Łodzi.

Od 25 maja do 5 września 1948 był Pomocnikiem Ministra Bezpieczeństwa Publicznego do spraw operacyjnych. Po odsunięciu grupy zwolenników Gomułki we władzach PPR został zmuszony do złożenia tzw. samokrytyki, lecz pozostał w strukturach partyjnych, zostając zastępcą członka Komitetu Centralnego PZPR[10].

Od 6 października 1948 wojewoda olsztyński, a po likwidacji urzędów wojewodów (20 marca 1950) – przewodniczący Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie (od 24 maja 1950 do 16 kwietnia 1952), następnie w Białymstoku i Warszawie[10].

W latach 1956–1981 był członkiem KC PZPR. Przez kilka miesięcy od kwietnia do listopada 1956 był ministrem do spraw PGR. Od listopada 1956 do grudnia 1964 był wiceministrem spraw wewnętrznych, a następnie ministrem spraw wewnętrznych (do lipca 1968)[10]. Ze stanowiskami tymi związane było budowanie silnej pozycji Moczara w strukturach partii PZPR. Uważany był za posiadającego największą władzę ministra spraw wewnętrznych w okresie PRL[10].

Pod koniec lat sześćdziesiątych był przywódcą tzw. frakcji "partyzantów" w PZPR, nastawionej wrogo wobec partyjnych "liberałów" i "kosmopolitów". Umiejętnie posłużył się skłonnościami antyżydowskimi w partii w celu walki o władzę, zwłaszcza prowadząc tzw. antysyjonistyczną (a tak naprawdę antysemicką) nagonkę w czasie wydarzeń marca 1968. Do jego stronników zaliczano m. in. generałów Grzegorza Korczyńskiego, Franciszka Szlachcica, Jana Czaplę, Tadeusza Pietrzaka i Teodora Kufla.

W lipcu 1968 odszedł z MSW, obejmując stanowisko sekretarza KC PZPR. Został również zastępcą członka Biura Politycznego KC PZPR, a od grudnia 1970 – członkiem Biura Politycznego. Osobiście aspirował na stanowisko I sekretarza KC, jednak nigdy tego stanowiska nie objął[11]. Mimo awansu w hierarchii partyjnej, jego pozycja zaczęła słabnąć i w 1971 roku został usunięty ze stanowiska sekretarza KC PZPR i członka Biura Politycznego na stanowisko prezesa NIK, co wiązało się z faktycznym odsunięciem od władzy[10]. Ponownie wzrost znaczenia Moczara nastąpił w okresie "Solidarności" – od grudnia 1980 do lipca 1981 był ponownie członkiem Biura Politycznego KC PZPR[10].

Grób Mieczysława Moczara w Rąblowie
Napis na grobie

Prezes Zarządu Głównego ZBoWiD w okresie 1964–1972. W latach 1972–1980 – wiceprezes, a w latach 1980–1983 prezes Rady Naczelnej ZBoWiD. W 1985 powołany w skład Prezydium Rady Naczelnej ZBoWiD.

Od 1971 do 23 marca 1983 prezes NIK. W okresie 1976–1980 członek Rady Ministrów (Najwyższa Izba Kontroli podlegała wówczas rządowi). W latach 1981–1983 wiceprzewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu FJN.

Autor książki Barwy walki (wydanej 13-krotnie w latach 1962–1988), której rzeczywiste autorstwo przypisuje się najczęściej Wojciechowi Żukrowskiemu[12], autorowi scenariusza filmu.

Pochowany w Rąblowie na polu bitwy partyzanckiej, podczas której dowodził oddziałem AL. Przed pogrzebem odbyło się uroczyste pożegnanie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, w którym uczestniczył I sekretarz KC PZPR, przewodniczący Rady Państwa PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski oraz premier Zbigniew Messner. W imieniu władz partyjnych i państwowych PRL przemówienie wygłosił prezes Rady Naczelnej ZBoWiD prof. Henryk Jabłoński [13].

Niektóre odznaczenia: Order Budowniczych Polski Ludowej (1964), Krzyż Komandorski i Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari, Order Krzyża Grunwaldu II klasy, Order Sztandaru Pracy II klasy, Krzyż Walecznych, Krzyż Partyzancki, Medal "Za udział w walkach w obronie władzy ludowej", Odznaka im. Ludwika Waryńskiego (pośmiertnie), Medal 30-lecia Polski Ludowej, Medal 10-lecia Polski Ludowej, Odznaka "Za Zasługi dla ZBoWiD", Order Czerwonego Sztandaru (ZSRR), Medal "20 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Narodowej 1941–45" (ZSRR), Medal "30 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Narodowej 1941–45" (ZSRR), Medal "40 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Narodowej 1941–45" (ZSRR), Medal "40 rocznica Wyzwolenia Czechosłowacji przez Armię Radziecką" (Czechosłowacja) i inne.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Piotr Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941–1944, Warszawa 2003, s. 8.
  2. Sławomir Cenckiewicz: Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 56.
  3. Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990", t. II:I-M, Toruń 2010, s. 523.
  4. Ryszard Terlecki, Tarcza i miecz komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2007, s.367,
  5. Informacja członka Komitetu Centralnego WKP(b) Dymitra Manuilskiego z 17 czerwca 1944 w: Polska-ZSRR : struktury podległości: dokumenty WKP(b), 1944-1949 opr. G. A Bordiugow, A. Kochański, A. Koseski, G. F. Matwiejew, Andrzej Paczkowski, Warszawa 1995, Instytut Studiów Politycznych PAN, ISBN 83-85479-92-9, s. 68.
  6. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu, Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2007, Wydawnictwo Literackie, ISBN 978-83-08-04105-5 s. 12
  7. "Tragedia Komunistycznej Partii Polski" pod red. Jaremy Maciszewskiego Książka i Wiedza 1989 str. 192 ISBN 83-05-12429-0
  8. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6 str. 195 - 200
  9. Ryszard Nazarewicz "Aspekty polskie w dokumentach Kominternu" "Dziś" 9/2001 str. 127
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Łukasz Dwilewicz, Jerzy Majewski: Dekady. 1965-1974. Warszawa, 2006, ISBN 83-60334-19-6, ss. 274-275.
  11. Janusz Rolicki: Edward Gierek. Przerwana dekada (wywiad rzeka), Wydawnictwo Fakt, Warszawa, 1990.
  12. Krzysztof Lesiakowski: Mieczysław Moczar "Mietek". Biografia polityczna. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 1999, s. 233–235. ISBN 83-86678-83-6.
  13. Janusz Królikowski, Generałowie i Admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010, tom II, str. 526