Mieczysława Ćwiklińska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mieczysława Ćwiklińska
Mieczysława Ćwiklińska 1937
Mieczysława Ćwiklińska 1937
Imię i nazwisko Mieczysława Trapszo
Data i miejsce urodzenia 1 stycznia 1879
Lublin
Data i miejsce śmierci 28 lipca 1972
Warszawa
Zawód aktorka filmowa, teatralna, śpiewaczka
Współmałżonek 1.Zygmunt Bartkiewicz (1897–1899)
2.Henryk Mader (1919–1928)
3.Marian Steinsberg (1933–1939)
Lata aktywności 1900–1972
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Złoty Wawrzyn Akademicki
Grób Mieczysławy Ćwiklińskiej na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Mieczysława Ćwiklińska, właściwie Mieczysława Trapszo[a] (ur. 1 stycznia 1879[b] w Lublinie, zm. 28 lipca 1972 w Warszawie) – polska aktorka teatralna i filmowa, śpiewaczka (sopran)[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodziła z polskiego rodu teatralnego Trapszów. Była córką Marcelego Trapszy i Aleksandry Trapszo z Ficzkowskich. Wykształcenie wokalne zdobyła w Paryżu u Jana Reszkego.

Na scenie teatralnej zadebiutowała 2 grudnia 1900 w roli Helenki w Grubych rybach Michała Bałuckiego w Teatrze Ludowym w Warszawie. Od tego czasu była członkiem zespołu operetki Warszawskich Teatrów Rządowych. 5 stycznia 1901 wystąpiła po raz pierwszy w Teatrze Nowości jako Kasia (Gwałtu, co się dzieje). W latach 1907–1908 przebywała w Paryżu, gdzie kształciła głos u prof. Giulianiego. Od 1909 roku nagrywała dla Syreny Rekord. W czasie I wojny światowej występowała za granicą (Francja, Rosja). Do kraju powróciła w 1918. Od 1922 należała do zespołu Teatru Polskiego, później do Teatru Narodowego. W tym okresie była primadonną operetkową i ulubienicą Warszawy. W sezonie 1926/1927 wraz z Antonim Fertnerem utworzyła teatr komedii i farsy „Teatr Ćwiklińskiej i Fertnera” w Warszawie przy Nowym Świecie 63.

W filmie zadebiutowała w wieku 54 lat rolą Idalii w filmie Jego ekscelencja subiekt (1933). Wystąpiła w wielu polskich filmach, była uznawana za jedna z najwybitniejszych aktorek komediowych. W 1937 została odznaczona Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury „za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej”[2]. Znana była głównie jako aktorka komediowa i charakterystyczna. Często grała role kobiet starszych, o zabarwieniu charakterysty­cznym. Tworzyła postaci zabawne, a nawet karyka­turalne. W początkach drogi artystycznej Ćwiklińska występowała też w rolach operetkowych i operowych w Warszawie, Berlinie i Dreźnie[3].

W czasie okupacji niemieckiej pracowała w Warszawie jako kelnerka w kawiarniach „Cafe Bo­do” i „U Aktorek”. Podczas powstania warszawskiego była w Leśnej Podkowie, po jego upadku pojechała do Zakopanego.

Po II wojnie światowej zamieszkała w Krakowie gdzie też występowała, a od 1950 roku aż do śmierci grała w Warszawie w Teatrze Polskim i Nowym. Jej rola Babki w spektaklu Drzewa umierają stojąc zagrana po raz pierwszy 1 listopada 1958 w Teatrze Rozmaitości była jej ostatnią słynną rolą. Aktorka grała ją do kwietnia 1971 roku, występując w niej około 1500 razy. Jej jubileusz siedemdziesięciolecia pracy aktorskiej miał miejsce 2 grudnia 1970 w Lublinie w Teatrze im. Osterwy. W 1971 roku odbyła tournee po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie na zaproszenie amerykańskiej Polonii.

Była trzykrotnie zamężna. 7 lipca 1897, zaraz po ukończeniu pensji, wyszła za mąż za Zygmunta Bartkiewicza i przeniosła się do Łodzi. Po rozstaniu w 1899 powróciła do Warszawy i prowadziła dom mód. Powtórnie wyszła za mąż 15 czerwca 1919 w Warszawie za handlowca Henryka Madera, z którym rozwiodła się w 1928. Po raz trzeci wyszła za mąż w 1933 roku, za Mariana Steinsberga (Szteinsberga) – wydawcę i księgarza, z którym rozstała się w 1939.

Została pochowana w Alei Zasłużonych Cmentarza Powązkowskiego (grób 62)[4]. W 2006 roku skradziono z jej grobu metalowe litery tekstu epitafium.

Odznaczenia i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1937 została odznaczona Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury. W 1949 Prezydent RP Bolesław Bierut nadał jej Order Sztandaru Pracy II klasy[5]. W 1953 odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi[6], a w 1955 Medalem 10-lecia Polski Ludowej[7]. W 1959 została odznaczona Orderem Sztandaru Pracy I klasy[8]. W 1955 otrzymała Państwową Nagrodę Artystyczną I stop­nia. W 1959 Jerzy Macierakowski i Wojciech Natanson napisali książkę Mieczysława Ćwiklińska. W 1976 roku ukazała się książka Alicji Okońskiej i Andrzeja Grzybowskiego Rozmowy z panią Miecią, która powstała na podstawie wspomnień Ćwiklińskiej oraz przeprowadzonych z nią rozmów. W 1988 Maria Bojarska napisała biografię aktorki Mieczysława Ćwiklińska.

Jest patronką ulic w Krakowie, Warszawie[9] i Rzeszowie.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

1933

1934

1935

1936

1937

1938

1939

1940

1941

1942

1948

Spektakle teatralne (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • 1901: Gwałtu, co się dzieje, Teatr Nowości
  • 1909: Krysia leśniczanka, Teatr Nowości
  • 1909: Wesoła wdówka, Teatr Nowości
  • 1909: Mimi, Teatr Nowości
  • 1909: Szalona dziewczyna, Teatr Nowości
  • 1909: Zemsta nietoperza, Teatr Nowości
  • 1909: Gejsza, Teatr Nowości
  • 1909: Król, Teatr Letni
  • 1910: Hrabia Luxemburg, Teatr Nowości
  • 1919: Targ na dziewczęta, Teatr Nowości
  • 1919: Róża Stambułu, Teatr Nowości
  • 1920: Królowa kinematografu, Teatr Nowości
  • 1920: Skowronek, Teatr Nowości
  • 1920: Czar munduru, Teatr Nowości
  • 1921: Dziewczę z Holandii, Teatr Nowy
  • 1922: Japonka, Teatr Nowy

Dyskografia (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • 1910: Mieczysława Ćwiklińska, Józef Redo, Władysław Szczawiński, artyści teatru „Nowości”, śpiew z towarzyszeniem Orkiestry opery Warszawskiej Syrena Rekord (SGR 9556–9585) (utwory z operetki Hrabia Luxemburg)

Uwagi

  1. Posługiwała się również pseudonimami Gryf i Lińska.
  2. Podawana jest także data 1 stycznia 1880.

Przypisy

  1. Mieczysława Ćwiklińska w bazie Instytutu Teatralnego. e-teatr.pl. [dostęp 29 czerwca 2014].
  2. Rocznik Polskiej Akademii Literatury 1937–1938, Warszawa 1939, s. 175.
  3. portal Culture.pl
  4. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
  5. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu „Sztandar Pracy”, M.P. z 1950 r. Nr 6, poz. 58
  6. 13 listopada 1953 „w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie” M.P. z 1953 r. Nr 106, poz. 1422
  7. 15 stycznia 1955 M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400, str. 1630
  8. Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9.
  9. Ćwiklińskiej Mieczysławy. [dostęp 1 stycznia 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]