Miedzianka (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Miedzianka
Herb
Herb Miedzianki
Kościół Jana Chrzciciela w Miedziance
Kościół Jana Chrzciciela w Miedziance
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat jeleniogórski
Gmina Janowice Wielkie
Wysokość 480-520 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 82
Strefa numeracyjna (+48) 75
Tablice rejestracyjne DJE
SIMC 0189701
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Miedzianka
Miedzianka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Miedzianka
Miedzianka
Ziemia 50°52′40″N 15°56′40″E/50,877778 15,944444Na mapach: 50°52′40″N 15°56′40″E/50,877778 15,944444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Miedzianka (niem. Kupferberg[1]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim, w gminie Janowice Wielkie, w Rudawach Janowickich, w Sudetach Zachodnich.

W latach 1519-1945 Miedzianka posiadała prawa miejskie. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest na północno-zachodnich stokach wzgórza Miedziana Góra, pomiędzy przełomowym odcinkiem doliny Bobru, a doliną Miedzianego Potoku. Otoczenie wsi stanowią w znacznej mierze użytki rolne, obecnie w większości leżące odłogiem. Wieś w całości znajduje się na terenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego. Teren ten należy do wschodniej okrywy granitu karkonoskiego (blok karkonosko-izerski), którą tworzą skały metamorficzne wieku palozoicznego: łupki kwarcowo-skaleniowe, fyllity grafitwo-serycytowe, amfibolity i zieleńce[2][3].

Miedzianka (pomiędzy Bolkowem a Jelenią Górą) jako Kufferberg na mapie z 1561 r.

Położona na wysokości 470–530 m n.p.m. Dziś jest to zaledwie kilka domów otoczonych licznymi hałdami i wyrobiskami, pozostałością po pracach górniczych o 700-letniej historii, oraz ruinami jednego z piękniejszych Śląskich miast. Miasto nazywane przed 1945 Kupferberg[4]. W okresie międzywojennym mówiono o Miedziance, iż jest to jedno z trzech najwyżej położonych i najmniejsze miasto w Prusach[potrzebne źródło]. Miasto powstało, rozwinęło się i w części zostało zrujnowane przez górnictwo.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Odkrywcą złóż rud żelaza w 1156 był Laurentius Angelus, jednak fakt ten jest dosyć nieprawdopodobny, gdyż sama postać odkrywcy jest bardzo legendarna. Pierwszą pewną wzmianką o Miedziance jest zapiska w kronice znanego historyka, proboszcza katolickiej parafii w Miedziance, Johannesa Kaufmanna (po przejściu w stan spoczynku był on zatrudniony w bibliotece Grafa Schaffgotscha w Cieplicach), który mówi, iż przed rokiem 1311 panem ziem późniejszej Miedzianki był Conrad Bavarus (w przewodnikach podaje się, iż pierwszym właścicielem Miedzianki był Albert Bavarus /1311 r./, Albert był drugim właścicielem Miedzianki). Kilkadziesiąt lat później w okolicy wydobywano srebro.

Kościół

W roku 1512 Miedziankę kupuje Hans (Viggoer) Dippold von Burghaus, który wiele inwestuje w górnictwo miedzi, co po kilku latach zwraca się i pozwala odbudować, zniszczony podczas wojen husyckich, Zamek Bolczów. W 1519 król czeski Ludwik Jagiellończyk nadaje, na prośbę Burghausa, Miedziance prawa miasta górniczego. W latach '20 XVI wieku w Miedziance istnieje ok. 160 szybów i sztolni. Kolejnym właścicielem Miedzianki był Justus Decjusz (Jost Ludwig Dietz) – sekretarz króla Zygmunta Starego. Decjusz był osobą z dużym doświadczeniem górniczym – wydał on w 1539 w Krakowie specjalny ordunek (statut) górniczy dla Miedzianki. Jednak eksploatowane złoża były na wyczerpaniu i nadchodził czas zaprzestania działań górniczych. Gdy kopalnie Miedzianki zaprzestały wydobycie kolejni właściciele Miedzianki (Hans i Franz Hellmann) zdobywszy koncesje na produkcję witriolu zbudowali w dolinie Hutniczego Potoku specjalne ługownie, w których przepłukiwali materiał ze starych hałd znajdujących się w okolicy. Hellmannowie w roku 1553 byli liderami w produkcji witriolu w całym cesarstwie austriackim. Koniec wieku XVI był początkiem całkowitego upadku górnictwa w Miedziance. Czynnikiem wpływającym na to była wojna 30-letnia. Przez miasto przechodzi zaraza.

Po wojnie miasto odżywa, mieszkańcy utrzymują się z tkactwa i innych zajęć nie związanych z górnictwem. Dopiero pod koniec XVII wieku reaktywuje się wydobycie w kilku kopalniach. Na początku XVIII wieku miasto gwałtownie rozwija się, powstaje tu urząd górniczy i zaczęto na szeroką skalę eksploatacje starych i drążenie nowych chodników. Jednak już niedługo uwagę skierowano na odkrycie Jagwitzów, chodziło tu o bogate złoża wzdłuż Bobru w stronę Ciechanowic. Jak się okazało miedź w tych kopalniach szybko się wyczerpała. Syn Jagwitza odkrył na tym terenie złoża kobaltu – cenionego w przemyśle farbiarskim. Z tej okazji w roku 1766 w Miedziance przebywał Fryderyk II. W 1811 uzyskała prawa miejskie.

Początek wieku XIX, był początkiem upadku górnictwa. W kopalniach gwałtownie spadało wydobycie (znane złoża wyczerpywały się). Ostatni szyb wydobywczy został definitywnie zamknięty w 1925 roku, choć już w 1883 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje, iż górnictwo zarzucone. W tym czasie należała, wraz z Janowicami do hrabiów Stolberg-Wernigerode, a administracyjnie była położona w ówczesnym powiecie szunowskim (Landkreis Schönau)[4]. Od połowy wieku XIX Miedzianka zaczęła egzystować jako miejscowość wypoczynkowo-turystyczna. Jej położenie, niezwykły klimat i sława w Prusach sprawiały, iż Miedzianka stała się celem wielu wczasowiczów. Sławę miastu przynosiło też "Złoto z Miedzianki", czyli piwo produkowane w miejscowym browarze.

W 1945 miejscowość weszła w skład Polski i uzyskała obecną nazwę. Dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec, zaś administracja polska zakwalifikowała Miedziankę do rangi wsi. Po roku 1945 złożami rud uranu w okolicy Miedzianki zainteresowała się Armia Czerwona. W latach 1945-54 w miejscowej kopalni, ukrytej pod kryptonimem Zakłady Przemysłowe R-1, wydobyto 600 ton rud uranu, w całości odesłanej do Związku Radzieckiego[5].

Rabunkowy sposób prowadzenia prac doprowadził do znaczących szkód górniczych na terenie Miedzianki. Pomimo 450-letniej historii miasta, jego walorów architektonicznych i krajobrazowych, podjęta została decyzja o całkowitej likwidacji osady. W 1967 roku żołnierze wysadzili w powietrze kościół ewangelicki, wkrótce wprowadzono zakaz remontu domów[5]. W roku 1972 reszta ludności Miedzianki została ostatecznie przesiedlona do Jeleniej Góry, a pozostałości miasta zniszczone. Po zwartym rynku pozostała tylko jedna kamienica dawnej gospody Schwarzer Adler z kabaretem.

Obecnie (2012) część domów jest zamieszkała, buduje się nowe, i dawne miasteczko, a obecnie wieś trwa i ma szanse rozwoju.

Nazwy historyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Cupri Fodina[4] (1311)[6]
  • Coppferberge (1367)[7]
  • Koppferberg (1368)[8]
  • Kopferberg(1370)[9]
  • Kupferberg[4] (1786)[10]
  • Kupferberg im Riesengebirge
  • 1945 Miedziana Góra, Miedzianka (1945)[11]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[12]:

  • kościół fil. pw. św. Jana Chrzciciela, z XIX w.
  • dom, Rynek 25

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. M. Choroś, Ł. Jarczak, Słownik nazw miejscowych Dolnego Śląska, Opole 1995, s. 73.
  2. Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 5 Rudawy Janowickie, red. Marek Staffa, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 1998, ISBN 83-85773-27-4, s. 194
  3. Rudawy Janowickie, mapa w skali 1:25 000, Wydawnictwo Turystyczne "Plan", Jelenia Góra, 2009/2010, wydanie IV, ISBN 978-83-60975-69-5
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Miedzianka (województwo dolnośląskie) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  5. 5,0 5,1 Lidia Kawecka: Miasto-widmo w Sudetach. Onet.pl. [dostęp 2010-02-28].
  6. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit, s. 194
  7. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit, s. 194
  8. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit, s. 194
  9. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit, s. 194
  10. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit, s. 194
  11. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit, s. 194
  12. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.9.2012]. s. 45.